محسن حقبین
تکمیل و ویرایش: زهره حمدیه
مقدمه
آموزش بینالمللی موضوع تحلیلهای چند جانبه در آثار علمی مختلف است و همواره مقایسه بین سیستمهای آموزشی در کشورها دارای اهمیت ویژهایست.[1] در سالهای اخیر، اصطلاحی برای نوع خاصی از برنامه درسی بیان شده که یک مدرسه آن برنامه را جهت اجرا انتخاب میکند تا به دانشآموزان دیدگاه متفاوتی نسبت به برنامه درسی استاندارد ملی ارائه دهد.[2]در واقع، اولین تعریف ثبت شده از آموزش بینالمللی مدرن، که در تابستان 1950 توسط مدرسه بینالمللی ژنو ایجاد شد، بیان میکند که این برنامهها باید «به فرزند شما درکی از گذشتهاش بهعنوان میراث مشترک بدهد که همه انسانها صرف نظر از ملیت، نژاد یا عقیده در آن مشارکت داشتهاند و همه باید در آن سهیم باشند. در حقیقت میبایست به او تصویری از دنیای کنونی خود به عنوان جهانی که در آن مردم به یکدیگر وابسته هستند و همکاری در آن ضروریست، ارائه دهد.»[3]
در یک جامعه جهانی شده، دانستن جنبههای مختلف کشوری که در حال حاضر در آن زندگی میکنید، کافی نیست. «در بسیاری از کشورهای کمتر توسعهیافته، مدارسی که آموزش بینالمللی ارائه میدهند، فرصتهایی را برای کودکان کشور میزبان فراهم میکنند تا به سیستم آموزشی خود پشت کنند و ارزشهای جهان توسعهیافته اقتصادی را بپذیرند».[4]
پدیده جهانی شدن، باعث شده بسیاری از کودکان در کشورهایی بزرگ شوند که کشور مبدا و مادری آنها نیست. این کودکان به یک سیستم آموزشی نیاز دارند که در یادگیری مهارتهای مورد نیاز کشور محل زندگی تعادل برقرار کنند، اما در عین حال آنها را در یادگیری جنبههای مختلف فرهنگ قومی و بومی که تبار آنها از آنجاست، کمک کند. مدارس بینالمللی به واقعیت آموزش امروزی تبدیل شدهاند و توسعه آنها بیشتر به تمایل کشورها برای ایجاد پیوندهای نزدیک اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بستگی دارد.
به دلیل مبهم بودن تعریف مفهوم مدارس بینالمللی، طبقهبندیهای مختلفی از آن ارائه شده است. اولین تلاش برای طبقهبندی مؤسسات آموزشی بینالمللی به ر. لیچ تعلق دارد:
- «آنهایی که نیازهای دانشآموزان از چندین ملیت را تامین میکنند.»
گرچه ر. لیچ معتقد است این تعریف اصلا کافی نیست؛ زیرا عملاً هر مدرسه تعدادی از ملیتها را در بدنه دانشآموزی خود جای داده است.
س. هورنبرگ نیز رویکرد خود را برای طبقهبندی مدارس به تفصیل بیان نمود و متمایز ساخت. از دیدگاه او انواع مدارس بینالمللی شامل موارد زیر است:
- مدارسی با عناصر مدارس خصوصی که توسط کشوری در کشور دیگری در آنسوی مرز تأسیس شده و برنامه درسی و همچنین مدرک کشور مؤسس را ارائه میدهند؛
- مدارسی خصوصی که برنامه درسی و مدرک کشور میزبان را ارائه میدهند و یک یا چند برنامه درسی یا مدرک خارجی هم دارند؛
- مدارس به شکل خصوصی که برنامههای درسی یا مدارک بینالمللی یا خارجی ارائه میدهند (مثلاً مدرک بینالمللی IB)؛
- مدارس دولتی که علاوه بر برنامههای درسی و مدارک ملی، رشتههای بینالمللی را به دانشآموزان خود عرضه میکنند.[5]
در این پژوهش با توجه به طبقهبندیهای صورت گرفته در بالا به بررسی کمیت و کیفیت فعالیت مراکز آموزشی و تربیتی غیربومی در روسیه پرداخته میشود. در عین حال، پیش از هر چیز باید اذعان داشت که به دلیل محدود بودن پایگاههای دادهای، امکان پاسخگویی به تمام موضوعات و سوالات مطروحه میسر نبوده است.
پرتال آموزشی انگلیسی- روسی
ابتدا بزرگترین پرتال آموزشی انگلیسی-روسی و آژانس پیشرو در زمینه آموزش خارجی در روسیه و کشورهای مشترکالمنافع Smapse Education"" مورد بررسی قرار میگیرد. پرتال SMAPSE.RU توسط شرکت انگلیسی Smart Products and Services Ltd و شرکت روسی SMAPSE Education LLC ایجاد شده و از سال 2009 در بازار آموزش بینالمللی حضوری فعال دارد. SMAPSE شریک پیشگام سفارت ایالات متحده در ترویج آموزش آمریکایی در روسیه است.
پیش از هر چیز باید خاطر نشان ساخت که در روسیه طی سالهای اخیر، تمایل به آموزش کودکان در مراکز خصوصی به شدت افزایش یافته است. تا سال 2018 حدود 700 مدرسه خصوصی در روسیه مشغول فعالیت بودند؛ 250 مدرسه در مسکو و 50 مدرسه در منطقه مسکو قرار دارند. به طور متوسط حدود 4 درصد از کودکان در موسسات آموزشی خصوصی دوره متوسطه در کشور تحصیل می کنند.[6]
پرتال SMAPSE به بررسی 190 موسسه آموزشی ابتدایی خصوصی در کشور روسیه پرداخته است (ظاهرا این شمار مدارس خصوصی ابتدایی همکار و شریک موسسه SMAPSE است). به لحاظ پراکندگی 94 مدرسه در مسکو، 61 مدرسه در سنپترزبورگ، 13 مدرسه در یکاترینبورگ، 10 مدرسه در سوچی، 2 مدرسه در سامارا قرار دارد. همچنین ولادیواستوک، پنزا، ساراتوف، کازان، سیمفروپول، کراسنودار و ایرکوتسک هر کدام دارای یک مدرسه خصوصی هستند.
آموزش در 30 مدرسه به زبان انگلیسی (18 مدرسه در مسکو، 8 مدرسه در سنپترزبورگ و 4 مدرسه در سوچی) ، 3 مدرسه به زبان فرانسوی (2 مدرسه در مسکو و یک مدرسه در سنپترزبورگ) و یک مدرسه به زبان آلمانی (واقع در مسکو) پیگیری میشود.
به طور کلی، همه مدارس در روسیه ملزم به پیروی از یک برنامه درسی واحد هستند که از سوی وزارت آموزش و پرورش این کشور مورد تایید قرار گرفته است. با این حال، آنها در ارائه دروس انتخابی آزادی عمل دارند، در تشکیل یک طرح درس، میتوانند به طور متغیر کتابهای درسی، روشها و کتب آموزشی را ارائه دهند و فعالیتهای فوق برنامه را سازماندهی کنند.
مدارس اعطاکننده مدرک بین المللی IB
4 مدرسه از بهترین مدارس خصوصی با امکان اعطای مدرک بینالمللی IB (انگلیسی) در روسیه عبارتند از:
1- مدرسه پرزیدنت شهر ژوکوفکا – این مدرسه در منطقه ژوکوفکا استان مسکو قرار دارد.[7]
در سال 1993 تاسیس شده و سن پذیرش دانشآموزان از 3 تا 18 سال است. شیوه آموزش مختلط و مشترک است و نوع اقامت محصلان به صورت سیستم پانسیون خوابگاهی است که در آن دانشآموزان از اتاق و وعده غذایی روزانه بهرهمند میشوند. زبان آموزشی روسی و انگلیسی است.
در مدرسه ""President توجه ویژهای به مطالعه عمیق زبانهای خارجی و ایجاد فضای انگلیسی زبان میشود. موفقیت دانشآموزان مؤسسه مبتنی بر اصل تعامل «دانش آموز - معلم – والدین» است. کودکان و نوجوانان نیز به لطف توسعه یک مسیر آموزشی فردی برای هر دانشآموز، نتایج خوبی کسب میکنند. آموزش ارائه شده مطابق با استانداردهای بینالمللی است و کودکان میتوانند خود را در زمینههای مختلف فعالیت بشناسند. این مدرسه به دانشآموزان تمام مقاطع تحصیلات ابتدایی مقرر در روسیه شامل سطح پیش دبستانی، ابتدایی، پایه و متوسطه را ارائه میدهد. برای دانشآموزان مقاطع بالا، برنامه درسی شامل گواهینامه بینالمللی ارائه میشود.
مدرسه «رئیس جمهور» به دانشآموزان تمام سطوح تحصیلات متوسطه پذیرفته شده در روسیه را ارائه میدهد - این یک سطح پیشدبستانی، ابتدایی، پایه و متوسطه است. برای دانشآموزان دبیرستانی، شامل برنامه درسی، گواهینامه بینالمللی ارائه میشود. مؤسسه آموزشی در نزدیکی مسکو همچنین به کادر آموزشی خود افتخار میکند که سالها به طور مداوم قوی و واجد شرایط باقی مانده است: در بین معلمان دارندگان جوایز حرفهای، نامزدها و دکتری علوم مختلف، دارندگان جوایز دولتی فدراسیون روسیه به چشم میخورد.
هزینه ماهانه مقاطع ابتدایی اولیه (پیش دبستانی و ابتدایی به زبان روسی) از سنین 3 تا 10 سال، ابتدایی پایه متوسطه از سنین 11 تا 15 سال و همچنین ابتدایی متوسطه سطح آخر از سنین 16 تا 18 سال همگی ماهانه 180 هزار روبل است. هزینه ماهانه ابتدایی متوسطه سطح آخر از سنین 16 تا 18 سال برای کسب مدرک IB بین المللی 240 هزار روبل در ماه است.
برای همه دانشآموزان مدرسه «رئیس جمهور»، مدیریت یک رژیم غذایی متعادل کامل شامل چهار وعده غذایی (صبحانه، صبحانه دوم، ناهار و عصرانه) به شرط تحصیل روزانه برای دانشآموزان ارائه میدهد. واحد پزشکی مدرسه بر وضعیت تغذیه و منوی سالم نظارت دارد.
علاوه بر تحصیل در مدرسه «رئیس جمهور»، یک برنامه فوق برنامه پربار برای دانشآموزان سازماندهی شده است: مدرسه رقص (جاز خیابانی)، دوره بازرگانی (MBA)، آکادمی موسیقی عامهپسند ایگور کروتوی، مرکز فرهنگی بینالمللی «فانوس سبز»، مدرسه موسیقی، تئاتر موزیکال، مدرسه هنرهای رزمی، کلوپ شطرنج، مدرسه شنا استانیسلاوا کوماروا، بخش فوتبال، آکروباتیک ورزشی، باشگاه ورزشی، دورههای زبان انگلیسی (AAA English from English)، رباتیک، مدرسه عصرانه سایبر روسیه.
برای تنوع بخشیدن به فرایند آموزشی، گاهی اوقات کودکان به گشت و گذار در جاذبههای گردشگری مختلف برده میشوند: بازدید از موزهها، گالریها، شرکت در ماموریتهای آموزشی. دانشآموزان مدرسه به طور مرتب با هنرمندان، بازرگانان و افرادی که در فعالیتهای خاصی به موفقیت رسیدهاند، ملاقات میکنند. بچهها برای چنین جلساتی آماده میشوند. آنها اطلاعات مربوط به سخنران را مطالعه میکنند و سؤالات خود را آماده میکنند.
2- دبیرستان اروپایی در سوکولنیکی[8] در مسکو
3- خوروشکولا (خوروشیفسکایا شکولا)[9]
4- مدرسه بروکس سنپترزبورگ[10]
برجستهترین مدارس با امکان آموزش به زبان انگلیسی به ترتیب عبارتند از:
1- مرکز رشد کودکان آلفا-نابغه شهر سوچی[11]
2- مدرسه بینالمللی واندرپارک[12]
3- مدرسه شبانه روزی خصوصی «دوبراووشکا» شهر اوبنینسک[13]
4- لیسه بریتانیایی مسکو [14]
5- مدرسه پرزیدنت شهر ژوکوفکا [15]
6- مدرسه «همگرایی قرن بیست و یکم» [16]
7- دبیرستان آکادمیک در سوکولنیکی [17]
8- دبیرستان اروپایی در سوکولنیکی [18]
9- مدرسه بینالمللی CIS [19]
10- مدرسه بینالمللی مسکو (ISM) [20]
11- مدرسه بینالمللی «الگوریتم» [21]
12- مدرسه یووینس مسکو[22]
13- دبیرستان خوروشیفسکایا [23]
14- مدرسه خصوصی وزماخ [24]
15- مدرسه بینالمللی خصوصی One [25]
16- مدرسه-دانشگاه «آموزش مدرن» [26]
17- مدرسه انگلیسی-آمریکایی مسکو [27]
18- مدرسه بینالمللی بریتانیا [28]
19- مدرسه و مهدکودک بریتانیا ASPECT [29]
20- مدرسه «یوونتا» [30]
21- دبیرستان پزشکی منطقه ویبورگ سنپترزبورگ [31]
22- مدرسه بینالمللی بینش (Insight) سنپترزبورگ [32]
23- مدرسه خصوصی «دریای دانش» شهر سوچی [33]
24- مرکز کودکان هنر آموزش، مدرسه والدورف سنپترزبورگ [34]
25- مدرسه خصوصی غیرانتفاعی با استخر شنا با نام «فضای توسعه» در شهر سوچی [35]
26- خوروشکولا (خوروشیفسکایا شکولا) [36]
27- مدرسه انگلیسی قلعه جادویی[37]
28- مدرسه بروکس در باغ گیاهشناسی مسکو [38]
29- مدرسه بروکس سنپترزبورگ [39]
برجستهترین مدارس با امکان آموزش به زبان فرانسوی به ترتیب عبارتند از:
1- مدرسه بینالمللی واندرپارک[40]
2- لیسه فرانسوی وابسته به سفارت فرانسه در مسکو[41]
3- مدرسه فرانسوی آندره مالرو[42]
تنها مدرسه با امکان آموزش به زبان آلمانی:
مدرسه آلمانی فردریش ژوزفهااز در مسکو[43]:
مدرک بینالمللی (IB) در مدارس روسیه:[44]
دیپلم بینالمللی اواسط قرن بیستم برای اولین بار در سوئیس پدید آمد، اما «ملیت» در آن نقشی ندارد: از همان ابتدا، این سیستم به عنوان یک چارچوب جهانی تصور شد که مدارس کشورهای مختلف را متحد کند. این امر بر اساس اصل «گلوکال» (ترکیبی از کلمات جهانی و محلی) است که به اهمیت درک و حفظ فرهنگ و تاریخ کشور خود، عشق به میهن و در عین حال درک مشترکات همه اقوام و ملل مختلف و احترام به فرهنگهای دیگر تاکید دارد.
طبق آمار سال 2021، 50 مدرسه روسی (خصوصی و دولتی) جایگزینی برای برنامه سنتی روسی ارائه میدهند.
آموزش با نظام دیپلم بین المللی (IB):

بسیاری از والدین روسی که نام IB را شنیدهاند، به اشتباه معتقدند که یک برنامه به زبان انگلیسی برای مدارس بینالمللی است. در واقع، دیپلم بینالمللی در مدارس سراسر جهان بسیار رایج است. با این حال، طبق برنامهای که با استانداردهای آموزشی دولتی فدرال روسیه مطابق است، میتوان دیپلم IB برای کلاسهای پایه اول تا نهم به زبان روسی اجرا نمود و دیپلم دبیرستان (IB DP) را به زبان های خارجی دیگر شامل انگلیسی، فرانسوی یا اسپانیایی ارائه کرد.
برای دریافت دیپلم IB، دانشآموز باید حداقل دو سال در برنامه دبیرستان (IB DP) تحصیل نموده و امتحانات نهایی را در 6 موضوع انتخابی خود با موفقیت بگذراند. با اخذ مدرک IB، پذیرش در دانشگاههای خارجی آسانتر میشود. در مدارس بینالمللی IB، دروس به زبان انگلیسی ارائه میشوند اما در مدارس کشوری برخی از دروس به زبان مادری و برخی به زبان خارجی تدریس میشود.
در مدارس روسیه، آموزش از کلاسهای پایه 1 تا 9 عمدتا به زبان روسی و از پایه 10 و 11 به زبان انگلیسی هم ارائه میشود. دارندگان مدرک IB هنگام ورود به دانشگاههای انگلستان، ایالات متحده آمریکا، کانادا و بسیاری از کشورهای دیگر، صرف نظر از اینکه در کدام مدرسه - روسی یا بینالمللی - تحصیل کردهاند، از الزام به شرکت در آزمونهای زبان معاف هستند.
محتوای درسی در برنامه دیپلم دبیرستان (IB DP) کاملاً مشخص در هر موضوع است. همه محتوای درسی DP در 6 گروه پیشبینی شدهاند:
1- ادبیات و زبان مادری؛ 2- زبان خارجی؛ 3- انسان و جامعه؛ 4- علوم پایه؛ 5- ریاضی؛ 6- هنر.
IB از سه برنامه تشکیل شده است:
(DP[45]) برنامه سالهای پایانی در دبیرستان؛
(MYP[46]) برنامه سالهای میانی مدرسه؛
(PYP[47]) برنامه سالهای ابتدایی.
فرآیند اعتبارسنجی IB معمولاً حداقل 2 سال طول میکشد: ابتدا درخواست ارائه شده و فارغالتحصیل مدارس نامزد دریافت این اعتبار میشود، سپس بررسیهای لازم صورت گرفته، هنگامی که با تمام الزامات IBO تاییدیه دریافت شود و هر برنامه (MYP، PYP یا DP ) به طور جداگانه اعتبارسنجی گردد، تایید نهایی صادر میشود که البته هر مدرسهای این مسیر را تا انتها با موفقیت پشت سر نمیگذارد.
در ادامه لیست مدارس معتبر روسی با سیستم IB آورده شدهاند.
| نام مدرسه |
منطقه |
نوع مدرسه |
PYP |
MYP |
DP |
| مدرسه بین المللی آلابوگی |
یلابوگا تاتارستان |
خصوصی |
+ |
- |
- |
| مدرسه راهنمایی عمومی شماره 9 پوشکین |
پرم |
بودجه ای دولتی |
+ |
+ |
- |
| مدرسه انگلیسی-آمریکایی |
مسکو |
خصوصی |
+ |
- |
+ |
| مدرسه بینالمللی بریتانیایی |
مسکو |
خصوصی |
- |
- |
+ |
| بروکس |
مسکو |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1558 روسالیا دی کاسترو |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| دبیرستان اروپایی |
مسکو |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| مرکز آموزش مداوم خاور دور (مدرسه بینالمللی زبانشناسی) |
ولادیواستوک |
خصوصی |
- |
- |
+ |
| مدرسه بینالمللی قرن 21 |
مسکو |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| دبیرستان بینالمللی در «نوویه ویشکی» |
ناحیه میتیشینسک حومه مسکو |
خصوصی |
+ |
- |
- |
| مدرسه بینالمللی هرزن |
سنپترزبورگ |
خصوصی |
- |
+ |
+ |
| مدرسه بینالمللی کازان |
کازان |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه بینالمللی سامارا |
سامارا |
خصوصی |
+ |
- |
+ |
| مدرسه بینالمللی کالوگا |
کالوگا |
خصوصی |
+ |
- |
- |
| مدرسهخوروشیفسکایا (خوروشکولا) |
مسکو |
خصوصی |
- |
- |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 8 |
کوگالیم، منطقه خودمختار خانتی مانسی |
بودجه دولتی |
- |
- |
+ |
| مدرسه لیتووا |
مسکو |
خصوصی |
- |
+ |
+ |
| لیسه شماره 10 شهر پرم وابسته به دانشگاه دولتی مدرسه عالی اقتصاد مسکو |
پرم |
بودجه دولتی |
_ |
- |
+ |
| دبیرستان «وکتور» |
زلینوگرادسک، استان کالینینگراد |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| مدرسه اقتصاد مسکو (پریسنیا) |
مسکو |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه اقتصاد مسکو (زایتسیوا) |
ناحیه اودینسوفسک، حومه مسکو |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1409 |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1329 |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
- |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1527 |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 45 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1530 (مدرسه لومونوسف) |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1811 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1583 |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1296 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1575 |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 2086 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| دبیرستان پریماکوف |
ناحیه اودینسوفسک، حومه مسکو |
خصوصی |
- |
- |
+ |
| مدرسه لومونوسف |
نیژنی نووگوراد |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| لیسه چند رشته ای شماره 20 |
اولیانوفسک |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| لیسه پزشکی و فنی سامارا |
سامارا |
بودجه دولتی |
- |
- |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1231 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1557 کاپیتسا |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1589 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 1531 گادوویکوف |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1560 (لیدر) |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1306 (مدرسه سیاستمداران جوان) |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه پرزیدنت |
ناحیه اودینسوفسک، حومه مسکو |
خصوصی |
- |
- |
+ |
| مدرسه راهنمایی شماره 185 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| مدرسه گلوریا |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 7 با یادگیری عمیق زبان انگلیسی |
پرم |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1252 سروانتس |
مسکو |
بودجه دولتی |
- |
+ |
- |
| مدرسه راهنمایی شماره 1272 |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
| دبیرستان بین المللی سکولکووا |
مسکو |
خصوصی |
+ |
+ |
+ |
| مدرسه رومانوف |
مسکو |
بودجه دولتی |
+ |
- |
- |
در این میان بنا به گزارش خبرگزاری «میل» اکنون حدود 10 مدرسه خصوصی در مسکو وجود دارد که «بینالمللی» نام دارند: آنها با مجوزهای بینالمللی با آموزگاران خارجی فعالیت میکنند. [48]
در پس رویدادهای سیاست خارجی روسیه بویژه در یک سال اخیر، شمار برنامههای همکاری آکادمیک بینالمللی در حال کاهش است. خبرگزاری رگنوم گزارش داد که برخی از برنامههای بورسیه، مانند برنامه د آ د، پذیرش درخواستهای جدید بورسیه تحصیلی از دانشجویان روسی را متوقف کردهاند. امتیاز مجاز برای قبولی در آزمونهای بینالمللی زبان انگلیسی آیلتس و تافل در کشور به حالت تعلیق درآمد. لذا مسیرهای محدودی برای تحصیل در خارج از کشور وجود دارد. یکی از آنها اخذ مدرک مدرسه بینالمللی است که به روسها امکان میدهد بدون آزمون زبان ورودی وارد دانشگاه های خارجی شوند.
مدارس بینالمللی فعال در مسکو تحت یکی از دو مجوز بین المللی CIS[49] (شورای مدارس بینالمللی) و دیگری IB[50])) (لیسانس بینالمللی) کار میکنند. وجود چنین اعتباری است که به آنها حق میدهد «بینالمللی» نامیده شوند و نه فقط مدارس «خصوصی».
CIS گاهی اوقات با برنامه درسی A-Level بریتانیایی که توسط آزمونها و ضوابط پیرسون[51] صادر میشود، یکیست. آمادهسازی در چارچوب این برنامه به فارغالتحصیلان این فرصت را میدهد تا بدون آزمون زبان ورودی، وارد دانشگاههای دیگر کشورها شوند.
برخی از مدارس، مانند مدرسه بینالمللی کمبریج، دارای مجوز CAIE هستند که امکان میدهد دانشآموزان در آزمونهای بینالمللی کمبریج شرکت کنند و از برنامههای Cambridge Primary و Cambridge Secondary از جمله آزمونهای سطح Cambridge IGCSE و Cambridge AS/A بهرهمند شوند.
لیسانس بینالمللی (IB) به شکل متفاوتی سازماندهی شده است. این برنامه که ابتدا در سوئیس شکل گرفت، شامل سه سطح است:
PYP (مدرسه ابتدایی)؛
) MYP دبیرستان)؛
) IB DPدوره فارغ التحصیلی و صدور دیپلم).
با اجرای این برنامه، برخی از مدارس، مانند دبیرستان اروپایی[52]، برای دانشآموزان این امکان را فراهم میآورند تا دروسی را مطابق با استانداردهای آموزشی دولتی فدرال[53] بگذرانند، اما در عین حال فرصتی برای دریافت دیپلم بینالمللی تنها در یک سطح تحصیلی ) IB DPدوره فارغالتحصیلی و صدور دیپلم) برای آنها فراهم میکند.
مدارس بروکس در مسکو و سنپترزبورگ تحت مالکیت و اداره گروه آموزشی بروکس[54] است. آانها همچنین دارای مدارسی در کانادا، ایالات متحده آمریکا، هند و بریتانیا هستند. گواهینامههای متوسطه و نهایی برای برنامههای IB در مدارس بروکس روسیه صادر میشود و هیچ مشکلی برای پرداخت مجوز و شهریه وجود ندارد، زیرا مدرسه بینالمللی بروکس بخشی از سیستم مدارس جهانی است. هزینههای شرکت در آزمونها از حسابهای خارج از کشور پرداخت شده و برنامه طبق روال پیش میرود.
علیرغم مسائل مربوط به سیاست خارجی اخیر روسیه، نمایندگان مدارس بینالمللی مسکو که مصاحبه شده بودند، اظهار داشتند این موسسات با قوت به کار خود ادامه میدهند.
هزینه تحصیل تحت برنامه IB در دبیرستان اروپایی 1 میلیون 170 هزار روبل است. وقتی در مورد تغییر هزینه آموزش در مدرسه بینالمللی بروکس سوال شد، آنها پاسخ دادند هزینه آموزش به روبل ثابت است و به نرخ ارز وابسته نیست.
در ادامه نتیجه مراجعه به بخش آموزش تارنمای مجلهForbes ؛ یکی از معتبرترین نشریات مالی و اقتصادی جهان آورده شده است. این مجله در دو سال [55]2020 و 2021 به بررسی جایگاه مدارس خصوصی مسکو پرداخته است. رتبهبندی 2020 Forbes Education روشی را طراحی نمود که به واسطه آن تمام دادههای موجود در مورد مدارس خصوصی مسکو را تجزیه و تحلیل کرده و کار ارزشیابی و رتبهبندی 30 مدرسه برتر و همچنین چهار رتبهبندی تکمیلی در زیرشاخه هایی نظیر: میزان دسترسی، فرصتهای یادگیری و توسعه، زیرساختها و نتایج تحصیلی را به انجام رسانده است. در اینجا مدارس به ترتیب رتبهبندی نشده اند، آنها صرفا به ترتیب حروف الفبا قرار گرفتهاند، زیرا انتخاب «بهترین مدرسه» به نیازهای یک کودک و ارزشهای والدین بستگی دارد. لیست نهایی شامل انواع مدارس کوچک و بزرگ، ارزان قیمت و گران قیمت، روسی و بینالمللی بود. در این روش فهرست بلندبالایی از 168 مدرسه مسکو شامل تمام مدارس خصوصی با اعتبارنامه دولتی که مجوز آموزش را از اداره آموزش مسکو دریافت نمودهاند، گردآوری شد. علاوه بر این، در فهرست مدارس بینالمللی مسکو با اعتبار مدرک لیسانس بینالمللی (IB) یا آموزش تحت برنامه بریتانیا نیز گنجانده شد. در ادامه، پرسشنامههایی را با درخواست ارائه داده در مورد نحوه سازماندهی فرآیند آموزشی در مدرسه، دستاوردهای دانشآموزان، ساختار امتحانات ورودی، تجهیزات زیرساختی، کارکنان و ارزشهای مدرسه ارسال شد. علاوه بر اطلاعات ارائه شده توسط مدارس، از اطلاعات پرتال دادههای باز دولت مسکو، سیستم ثبت نام یکپارچه Олимпиада.ру و پایگاه داده AIS Contingent استفاده شد. مدارس بر اساس 35 معیار، شامل 5 معیار اصلی ارزیابی شدند. این رتبه بندی مدارس دولتی (بودجه ای)، مدارس بین المللی در سفارتخانهها و مدارس خارج از مسکو را ارزیابی نکرده است. مدارس به ترتیب الفبای روسی در جدول گنجانده شدهاند. راهنمایی و علائم تشخیصی جدول:
1-11 : پایه ها
داشکول: پیش دبستانی
فگوس: استاندارد آموزش فدرال دولتی (روسی)
IB: وجود مدرک بین المللی
بریتانیایی: وجود برنامه درسی بریتانیایی (GCSE, A-level)
$ = کمتر 500 هزار روبل در سال
$$ = 500 تا 800 هزار روبل در سال
$$$ = 800 تا 1 میلیون و پانصد هزار روبل در سال
$$$$ = بیش از یک و نیم میلیون روبل در سال
| نام مدرسه |
سطح |
برنامه آموزشی |
هزینه تحصیل |
کنکور (فرد) |
تعداد دانشآموزان |
| ویندا |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$ |
1 |
158 |
| دبیرستان اروپایی |
1-11 ، داشکول |
فگوس ، IB |
$$$ |
2,2 |
388 |
| دبیرستان ارتدکس زنامنسک |
1-11 |
فگوس |
$ |
1 |
117 |
| همگرایی قرن 21 |
1-11 ، داشکول |
فگوس، IB |
$$$ |
1,4 |
170 |
| کاریِرا |
1-11 |
فگوس |
$ |
1 |
322 |
| لاد |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$ |
1 |
70 |
| لیتووا |
7-11 |
فگوس، IB |
$$$ |
34 |
593 |
| لیدر |
5-11 |
فگوس |
$ |
1 |
162 |
| لیسه استالیچنی |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$ |
1 |
185 |
| مدرسه لومونوسف |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$$ |
1,7 |
522 |
| مدرسه پزشکی و زیست شناسی ویتا |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$ |
1 |
143 |
| دبیرستان بینالمللی سکولکووا |
1-11 ، داشکول |
فگوس، IB |
$$$ |
4,3 |
663 |
| مدرسه بینالمللی ونوکووا |
1-9، داشکول |
فگوس |
$$$ |
2,5 |
194 |
| مدرسه بینالمللی فردا |
1-11 ، داشکول |
فگوس، A.C.E. |
$$ |
1,3 |
2511 |
| مدرسه اقتصاد مسکو |
1-11 ، داشکول |
فگوس، IB |
$$$ |
1,4 |
613 |
| نیکا |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$ |
1,6 |
1164 |
| مدرسه نووایا |
1-11 |
فگوس |
$$ |
14 |
514 |
| مرکز آموزشی اولیخنیک |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$ |
1 |
336 |
| پناتی |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$ |
1 |
2883 |
| مدرسه پروایا |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$ |
1 |
3633 |
| پرومو-ام |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$ |
1 |
102 |
| رترو |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$ |
1 |
169 |
| سامسون |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$ |
1 |
251 |
| خوروشکولا |
1-11 ، داشکول |
فگوس، IB |
$$$ |
3 |
843 |
| مدرسه حقوق و اقتصاد |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$$ |
1 |
240 |
| مدرسه همکاری |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$$$ |
2,5 |
499 |
| مدرسه مرکز مهارت تدریس (ЦПМ) |
1-11 |
فگوس |
$ |
2,5 |
509 |
| ایلادا |
1-11 ، داشکول |
فگوس |
$ |
1 |
299 |
| بروکس |
1-11 ، داشکول |
IB |
$$$$ |
1 |
480 |
| مدرسه بین المللی کمبریج |
1-11 ، داشکول |
فگوس، بریتانیایی |
$$$$ |
1,5 |
710 |
رتبه بندی مدارس خصوصی روسیه در سال 2021[56]: Forbes Education در سال 2021 مطالعات خود را چه از لحاظ شمار مدارس و چه منطقه جغرافیایی گسترش داد. نه تنها مدارس خصوصی شهر مسکو بلکه منطقه مسکو (ماسکوفسکایا اوبلاست) را بر اساس معیارهای سال قبل مورد بررسی قرار داد. در این رتبهبندی مدارس دولتی (بودجهای)، مدارس بینالمللی بدون اعتبارنامه روسیه، موسسات آموزشی دارای مجوز فقط برای آموزش تکمیلی مورد ارزیابی قرار نگرفتند. صرفا مدارسی مورد ارزیابی بودهاند که مطابق با استانداردهای فدرال روسیه فعالیت میکنند.
همانند سال گذشته، مدارس بر اساس 35 معیار شامل 5 معیار اصلی: میزان دسترسی (حداکثر 10 امتیاز)، شرایط یادگیری (حداکثر 30 امتیاز)، نتایج تحصیلی (حداکثر 35 امتیاز)، امکانات و شرایط اقامت (حداکثر 20 امتیاز) و اعتبار و جایگاه در جامعه حرفهای (حداکثر 5 امتیاز) مورد ارزیابی قرار گرفتند. این لیست شامل 179 مدرسه شهر مسکو و 122 مدرسه منطقه مسکو است که تحت برنامههای آموزش عمومی از سوی اداره آموزش مسکو یا وزارت آموزش و پرورش منطقه مسکو دارای مجوز هستند. 35 مدرسه برتر در رتبهبندی به ترتیب حروف الفبا معرفی شدند. در میان مدارس برگزیده 21 مدرسه در مسکو، 12 مدرسه از منطقه مسکو و همچنین 3 مدرسه دارای شعبه در مسکو و حومه مسکو بودند. هشت مدرسه از 35 مدرسه برتر علاوه بر تحصیل بر اساس برنامه درسی روسی، با سیستم مدرک بینالمللی (IB) معتبر هستند و یکی نیز برنامه درسی انگلیسی ارائه میدهد. از آنجایی که مجال پرداختن به همه زوایای رتبهبندی سال 2021 نیست، صرفا نیم نگاهی به مدارس دارای مدرکIB اشاره میشود. در رتبهبندی سال 2021 دو مدرسه به فهرست مدارس دارای این نوع مدرک بینالمللی اضافه شد: دبیرستان منطقه ای پریماکوف[57] و مدرسه «رییس جمهور» (در بالا به مشخصات آن پرداخته شد) [58].
جمع بندی
گسترش ارتباطات در عصر حاضر و لزوم آشنایی با آداب، سنن و فرهنگهای مختلف، دولتمردان را بیش از پیش به برقراری ارتباطات آموزشی دو جانبه نه تنها در سطح تحصیلات دانشگاهی بلکه در سطوح آموزشی پیش دبستانی، ابتدایی و متوسطه معطوف ساخته است. به نظر میرسد در عصر جهانیشدن، دولتها با برنامه درسی یکسان و یکنواخت، دیگر قادر به پاسخگویی نیازهای آموزشی دانشآموزان نخواهند بود. همچنین، باید این واقعیت را پذیرفت که تنها فراگیری زبان خارجی پاسخ به تمامی نیازهای آموزشی دانش آموزان را شامل نمیشود، لذا به منظور آشنایی بهتر و درک روندهای جاری در سراسر جهان میبایست به موازات برنامه آموزشی استاندارد ملی، برنامههای فوق العاده مختلفی به غیر از زبان خارجی کشور مقصد ارائه شود، تا دانشآموزان بنا به میل و استعداد خویش آنها را برگزیده و یاد بگیرند. در این بین لزوم ایجاد جذابیت در آموزش، موضوعیست که میبایست به آن توجه ویژه داشت و با توجه به سلایق دانشآموزان کشور مقصد، مطالعات جدی و برنامهریزی مدون و یکپارچهای تنظیم نمود.
امروزه گسترش مدارس بینالمللی و ارائه مدرک مورد قبول دانشگاههای معتبر جهان، به واقعیت آموزش امروزی تبدیل شده و برای خانوادهها بسیار جذاب است. تاسیس و توسعه اینگونه مدارس، کشورها را به برقراری مناسبات اقتصادی، فرهنگی و سیاسی نیز ترغیب مینماید. یک برنامه درسی استاندارد بینالمللی میتواند پیوندهایی را چه در داخل کشور و همچنین در بین جوامع مختلف سایر کشورها ایجاد نماید. یکی از اهداف آموزش بینالمللی تقویت دوستی و مهرورزی میان گروههای مختلف مردم از نظر قومیتی و مذهبی است. ایران کشوری چندفرهنگی با تنوع قومی و زبانی، از پتانسیل بالایی جهت برقراری ارتباطات آموزشی فوق برنامه در سطوح ابتدایی نه تنها با کشورهای همسایه بلکه با دیگر کشورهای دوردست به واسطه مناسبات سیاسی، تاریخی و فرهنگی استوار با آنها، برخوردار است.
اگرچه تاثیرپذیری از فرهنگهای دیگر گریزناپذیر است و دغدغه به حساب میآید اما با توجه به شرایط و اقتضائات جهانی، نمیتوان همواره از آن دوری کرد و احتمالا میبایست چه در امر افتتاح مدارس و ارائه برنامه آموزشی بینالمللی در آن سوی مرزها و یا پذیرش آنها در داخل کشور، آمادگی لازم را پیدا کرد و در این زمینه به منظور بهرهمندی صحیح از قابلیتهای بالقوه آنها، سیاستگذاری جدی و اقدامات عملی صورت داد.
منابع استفاده شده:
https://mel.fm/vospitaniye/sovety/824937-international_baccalaureate
https://mel.fm/ucheba/shkola/8203516-expensive_moscow_school
https://mel.fm/ucheba/shkola/7526194-british_schools
https://smapse.ru/uchebnyj-centr-shkola-ooo-svelksen-v-sochi/
https://smapse.ru/top-it-school-chastnaya-nachalnaya-shkola/
https://smapse.ru/chastnaya-shkola-kidsakademiya-sochi/
[1] Cambridge J., Thompson J. Internationalism and globalization as contexts for international education // Journal of Comparative and International Education, 34:2, 2004. Pp. 161-175. C. 161
[2] Hayden M., Thompson, J. International schools: antecedents, current issues and metaphors for the future. // R. Pearce (Ed.), International Education and Schools: Moving beyond the first 40 years Bloomsbury Publishing, 2013. Pp. 3-23. C. 22
[3] Баранцева О. А., Лю Жуйси, Ван Сыно, Ху Сяочэнь. Международные школы в контексте современного образования. 2021. С. 6
[4] Cambridge J., Thompson J. Internationalism and globalization as contexts for international education // Journal of Comparative and International Education, 34:2, 2004. Pp. 161-175. C. 170
[5] Hornberg S. Schule im Prozess der Internationalisierung von Bildung. Münster: Waxmann. Internationale Baccalaureate – IB. (2018). Facts and figures. Retrieved from http://www.ibo.org/aboutthe-ib/facts-and-figures/
ИЛИ Баранцева О. А., Лю Жуйси, Ван Сыно, Ху Сяочэнь. Международные школы в контексте современного образования. 2021.
[6] Зайцев В.С. Частное образование в России : учебное пособие / В.С. Зай-цев. – Челябинск : Издательство ЗАО «Библиотека А.Миллера», 2018. – 63 с. C. 4
[7] Школа «Президент» (Жуковка, Московская Область) - President School Zhukovka. https://smapse.ru/shkola-prezident-zhukovka-moskovskaya-oblast/
[8] Sokolniki evropean gymnasium — Европейская гимназия в Сокольниках https://smapse.ru/evropejskaya-gimnaziya-v-sokolnikah/
[9] Хорошкола (Хорошевская школа) https://smapse.ru/horoshkola-horoshevskaya-shkola/
[10] Школа Брукс - Brookes School St Petersburg https://smapse.ru/brookes-school-st-petersburg-shkola-bruks/
[11] Альфа-гений детский центр развития Сочи. https://smapse.ru/alfa-genij-detskij-centr-razvitiya-sochi/
[12] Wunderpark International School. https://smapse.ru/international-school-wunderpark-shkola-pansion-wunderpark/
[13] Частная школа-пансион «Дубравушка», Обнинск - Dubravushka private school. https://smapse.ru/chastnaya-shkola-pansion-dubravushka-obninsk/
[14] Британский лицей, Москва - British Lyceum Moscow. https://smapse.ru/british-lyceum-moscow-britanskij-licej-moskva/
[15] Школа «Президент» (Жуковка, Московская Область) - President School Zhukovka. https://smapse.ru/shkola-prezident-zhukovka-moskovskaya-oblast/
[16] Школа «Интеграция XXI век» - Integratsiya XXI school. https://smapse.ru/shkola-integraciya-xxi-vek/
[17] Академическая гимназия в Сокольниках - Sokolniki academic gymnasium. https://smapse.ru/akademicheskaya-gimnaziya-v-sokolnikah/
[18] Sokolniki evropean gymnasium - Европейская гимназия в Сокольниках. https://smapse.ru/evropejskaya-gimnaziya-v-sokolnikah/
[19] Международная школа CIS - CIS Russia International School. https://smapse.ru/cis-russia-international-school/
[20] Международная школа Москва - The International School of Moscow (ISM) https://smapse.ru/the-international-school-of-moscow-ism-mezhdunarodnaya-shkola-moskva/
[21] Международная школа "Алгоритм" https://smapse.ru/rossijsko-britanskaya-shkola-algoritm/
[22] Школа «Ювенес» - Juvenes School Moscow https://smapse.ru/shkola-yuvenes/
[23] Хорошевская прогимназия Khoroshevskaya gymnasium https://smapse.ru/horoshevskaya-progimnaziya/
[24] Частная бизнес-школа «Взмах» - Vzmah Private School https://smapse.ru/chastnaya-biznes-shkola-vzmah/
[25] Частная международная школа One — Private international School The One. https://smapse.ru/chastnaya-mezhdunarodnaya-shkola-one/
[26] Школа-ВУЗ «Современное образование» — Modern Education university school. https://smapse.ru/shkola-vuz-sovremennoe-obrazovanie/
[27]Англо-американская школа, г.Москва - Anglo-American School Moscow https://smapse.ru/anglo-amerikanskaya-shkola-g-moskva/
[28] Британская международная школа - The British International School. https://smapse.ru/the-british-international-school-britanskaya-mezhdunarodnaya-shkola/
[29] Британские школа и детский сад ASPECT British School https://smapse.ru/britanskie-shkola-i-detskij-sad-aspect/
[30] ЧОУ «Средняя общеобразовательная школа «Ювента» Juventa School https://smapse.ru/chou-srednyaya-obshcheobrazovatelnaya-shkola-yuventa/
[31] НОУ «Медицинская гимназия» Выборгского района Санкт-Петербурга» Medical Gymnasium in St-Petersburg https://smapse.ru/nou-medicinskaya-gimnaziya-vyborgskogo-rajona-sankt-peterburga/
[32] Insight International School Санкт-Петербург https://smapse.ru/insight-international-school/
[33] Частная школа в Сочи «Море знаний» https://smapse.ru/chastnaya-shkola-v-sochi-more-znanij/
[34] Детский Центр Искусства Воспитания, Вальдорфская школа Санкт-Петербург https://smapse.ru/detskij-centr-iskusstva-vospitaniya-valdorfskaya-shkola-sankt-peterburg/
[35] Частная платная школа с бассейном «Атмосфера развития» г. Сочи https://smapse.ru/chastnaya-platnaya-shkola-s-bassejnom-atmosfera-razvitiya/
[36] Хорошкола (Хорошевская школа) https://smapse.ru/horoshkola-horoshevskaya-shkola/
[37] MCS Magic Castle School, Школа Magic Castle https://smapse.ru/mcs-magic-castle-school-shkola-magic-castle/
[38] Школа Брукс Ботанический Сад Brookes School Moscow https://smapse.ru/brookes-school-moscow/
[39] Школа Брукс - Brookes School St Petersburg https://smapse.ru/brookes-school-st-petersburg-shkola-bruks/
[40] Wunderpark International School. https://smapse.ru/international-school-wunderpark-shkola-pansion-wunderpark/
[41] Французский лицей в Москве при посольстве Франции (French Lyceum in Moscow) https://smapse.ru/francuzskij-licej-v-moskve-pri-posolstve-francii/
[42]Французская школа им. Андре Мальро (French school Andre Malraux) https://smapse.ru/francuzskaya-shkola-im-andre/
[43] Немецкая школа в Москве им Фридриха-Йозефа Гааза (Friedrich-Joseph Haaz German School in Moscow). https://smapse.ru/nemeckaya-shkola-v-moskve-im-fridriha-jozefa-gaaza/
[45] Diploma Programme
[46] Middle Years Programme
[47] Primary Years Programme
[48] https://mel.fm/ucheba/shkola/8170324-gorizont-planirovaniya--dotyanut-do-kontsa-goda-chto-budet-s-mezhdunarodnymi-shkolami-v-moskve
[49] Council of International Schools
[50] International Baccalaureate
[51] Pearson qualifications
[52] Европейская гимназия
[53] Федеральный государственный образовательный стандарт
[54] Brookes Education Group
[57] Областная гимназия им. Е.М. Примакова. https://education.forbes.ru/special-projects/moscow-schools-ranking-2021/tproduct/379170174-409544888971-oblastnaya-gimnaziya-im-em-primakova
نظر شما