برتری هوایی یا پیمان جدید قدرت جهانی؟ ریاض، آنکارا و واشنگتن در تعادل متغیر

در سیاست جهانی، نمایش قدرت همیشه در میدان جنگ نیست؛ گاهی در لبخندهای دیپلماتیک پنهان است، گاهی در توافقات تجاری و گاهی در معاملات جنگنده‌ها. امروز نگاه جهان به یک معامله احتمالی معطوف است که در آن منافع سعودی عرب، ترکیه و ایالات متحده آمریکا هم با هم در تضاد و هم در همگرایی هستند. اختلاف میان این سه کشور با یک معامله آغاز شد؛ آمریکا به سعودی‌ها درباره مشارکت در برنامه جنگنده‌ی کان (KAAN) ترکیه هشدار داد. آمریکا از سعودی‌ها پرسید چرا در این برنامه سرمایه‌گذاری می‌کنند یا جنگنده کان خریداری می‌کنند، در حالی که آمریکا می‌تواند نیازهای دفاعی آن‌ها را تأمین کند و حتی قرار است به عنوان جایگزین، F-35 به سعودی‌ها عرضه کند. این وضعیت فاصله‌ای میان ریاض و واشنگتن ایجاد کرده است.این جنگنده، تنش میان دو کشور را افزایش داده است. اگر بخواهیم درباره وضعیت جهانی نگران‌کننده صحبت کنیم، باید گفت جنگنده نسل پنجم ترکیه، KAAN، صرفاً یک پروژه دفاعی نیست؛ بلکه نمادی از خودمختاری دفاعی، خروج تدریجی از وابستگی به غرب و اعتماد یک قدرت نوظهور است. از سوی دیگر، F-35 Lightning II  آمریکا، مدتی طولانی تضمین‌کننده برتری تکنیکی برای متحدین بوده است. اما سؤال این است که اگر ریاض بخواهد هر دو گزینه را حفظ کند، چرا واشنگتن نگران است؟ آیا بازی اصلی قدرت در تسلیحات است یا نفوذ و اثرگذاری؟بازار دفاعی تنها خرید و فروش نیست. وقتی کشوری یک هواپیمای آمریکایی می‌خرد، در واقع وارد یک سیستم کامل از دفاع آمریکا، لجستیک، نرم‌افزار ارتقاء، آموزش و هماهنگی سیاسی می‌شود. این همان «حوزه نفوذ» است که اصل قدرت آمریکا را شکل می‌دهد.اگر سعودی‌ها در برنامه KAAN ترکیه سرمایه‌گذاری کنند، یک محور جدید به این حوزه نفوذ اضافه می‌شود. این همان نکته‌ای است که برای واشنگتن حساس است؛ موضوع تنها یک قرارداد نیست، بلکه «گسترش اثرگذاری» است.

استراتژی سعودی: چند مسیر همزمان

سیاست خارجی جدید ریاض بر اساس سه اصل است: «توازن برقرار کن، اختیار را حفظ کن و وابستگی را کاهش بده.» سعودی‌ها می‌توانند همچنان درخواست F-35 داشته باشند و همزمان در برنامه ترکیه سرمایه‌گذاری کنند. این تضاد نیست؛ یک دیپلماسی محاسبه‌شده است. به این ترتیب،ریاض نه تنها شرایط بهتری به دست می‌آورد بلکه خود مختاری راهبردی خود در منطقه را افزایش می‌دهد.

نگرانی آمریکا: ترس از بازار یا تعادل قدرت؟

آیا آمریکا واقعاً «مانع» است یا فقط منافع خود را حفظ می‌کند؟ واقعیت این است که برنامه F-35 بخشی از یک زنجیره عرضه میلیارد دلاری جهانی است. اگر مشتریان بزرگ به دنبال جایگزین بروند، این نه تنها ضربه اقتصادی بلکه ضربه سیاسی هم خواهد بود. اما جهان قرن ۲۱ دیگر تک‌قطبی نیست؛ ترکیه، چین، کره جنوبی و دیگر کشورها به سرعت در صنعت دفاعی پیش می‌روند و این رقابت اجتناب‌ناپذیر بود و اکنون آشکار شده است.

اگر ریاض کنار آنکارا بایستد؟

سرمایه‌گذاری سعودی‌ها در برنامه KAAN اثراتی در سه سطح خواهد داشت:

• افزایش تنوع دفاعی و تعادل قدرت در منطقه و خلیج
• چالش برای سلطه آمریکا در صنعت دفاعی جهانی
• ارسال پیام سیاسی: متحد بودن به معنای وابستگی کامل نیست.

آمریکا می‌تواند فشار دیپلماتیک بیاورد، بسته بهتری ارائه کند یا به آرامی شرایط جدید تعیین کند، اما واکنش سخت ممکن است برخلاف منافع خود واشنگتن باشد.

سؤالی که باقی می‌ماند:  جنگ اصلی کجا است؟ آیا در تسلیحات است یا در نفوذ و اثرگذاری جهانی؟

عنوان: برتری هوایی یا پیمان جدید قدرت جهانی؟ ریاض، آنکارا و واشنگتن در تعادل متغیر

[1]نویسنده: جاوید اقبال

ترجمه: دکتر محمد عسکری

[2]منابع: روز نامه پاکستان