ماه مبارک رمضان فرا رسیده است و در سراسر جهان اسلام، فضای معنوی این ماهِ رحمت، برکت و مغفرت آشکارا احساس میشود. مسلمانان در این ماه مقدس با انجام عبادات ویژه در پی قرب الهی هستند و همزمان با روزهداری، صبر، تقوا و خویشتنداری را در عمل به نمایش میگذارند.
در این ماه، خداوند متعال روزه را بر مسلمانان واجب کرده است؛ چنانکه در آیه ۱۸۳ سوره بقره آمده است: «ای کسانی که ایمان آوردهاید! روزه بر شما مقرر شد، همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شده بود، باشد که پرهیزگار شوید.» همچنین در آیه ۱۸۷ همین سوره، شیوه روزهداری چنین بیان شده است: «و بخورید و بیاشامید تا سپیدیِ رشته فجر از سیاهیِ شب برای شما آشکار شود، سپس روزه را تا شب به پایان رسانید».
در دیگر آیات قرآن کریم و نیز در احادیث نبوی، بارها بر اهمیت روزهداری تأکید شده است، چرا که روزه عملی است که انسان را به صبر، تقوا و پاکدامنی رهنمون میسازد.
با توجه به این آموزهها، این پرسش مطرح میشود که جز اسلام، در کدام ادیان جهان مفهوم روزه وجود دارد و شیوه انجام آن چگونه است؟ بررسی منابع تاریخی و سنتهای کهن نشان میدهد که روزهداری تقریباً در همه ادیان بزرگ جهان وجود داشته است، هرچند شیوه و چارچوب آن در هر دین متفاوت است.
در مسیحیت، روزه نمادی از توبه، صبر و پیروی از سنت حضرت عیسی (ع) به شمار میرود. در دوره «لِنت»، مسیحیان در روزهای خاصی از خوردن و نوشیدن یا برخی غذاها پرهیز میکنند. در آیین هندو، روزه بهمنظور کنترل نفس، پاکی اعمال و جلب رضایت خدایان انجام میشود؛ با این حال اغلب بهصورت پرهیز از غلات، نمک یا غذاهای خاص است و نه لزوماً امساک کامل. روزه در مناسبتهایی چون درگذشت بزرگان یا برای طول عمر همسران نیز رایج است.
در بودیسم، روزه ابزاری برای مهار امیال و دستیابی به تمرکز ذهنی است و راهبان معمولاً پس از نیمروز از خوردن غذا خودداری میکنند. در آیین سیک، روزهداری رسمی تشویق نمیشود، اما بر سادگی، خودکنترلی و انضباط معنوی تأکید فراوان وجود دارد.
در دین یهود، روزه نماد توبه، خودارزیابی و یادبود مصائب ملی و دینی است. «یوم کیپور» مهمترین روزه یهودیان است که حدود ۲۵ ساعت به طول میانجامد و در آن، علاوه بر پرهیز از خوردن و نوشیدن، از برخی امور دنیوی نیز اجتناب میشود و عبادت و دعا اهمیت ویژهای دارد؛ البته بیماران و افراد ناتوان از این حکم معاف هستند.
در آیین جین، روزه با ریاضت شدید و اصل عدم خشونت پیوند خورده است. برخی پیروان این دین روزههای طولانی میگیرند که شامل امساک کامل یا نوشیدن تنها آب جوشیده است. هدف روزه در جینگرایی، پاکسازی کارما، تسلط بر نفس و رهایی روحی است.
بدینترتیب، در هر دین، روزه بر اساس فلسفه خاص خود به ابزاری برای تعالی معنوی بدل میشود. با وجود تفاوت در شیوهها، هدف مشترک روزه در همه ادیان، تقویت بُعد معنوی انسان و هدایت او به سوی بهبود اخلاقی است.
با توجه به این پیشینه تاریخی و دینی، بررسی ماه رمضان در جهان اسلام نشان میدهد که این عبادت، افزون بر معنویت، به یک سنت فرهنگی غنی نیز تبدیل شده است. برای نمونه، در مصر در ایام رمضان، کوچهها، خانهها و مساجد با فانوسهای رنگارنگ آذین میشوند و کودکان با در دست داشتن فانوسها در شهرها و روستاها به شادی میپردازند. در عمان، رسمی به نام «قرنقاشو» رواج دارد که در نیمه ماه رمضان، کودکان با لباسهای سنتی در کوچهها آواز میخوانند و شیرینی، خشکبار و هدایا جمع میکنند.
در اندونزی، پیش از آغاز رمضان، آیین «پدوسان» برگزار میشود که نوعی تطهیر روحی و جسمی است و خانوادهها با شستوشو در چشمهها و رودخانهها برای ورود به ماه رمضان آماده میشوند؛ این رسم بهویژه در جاوه و مناطق دیگر رواج دارد. در مراکش، سنت «نفّار» وجود دارد؛ فردی خاص در سحرگاه با نواختن شیپور یا بوق مردم را برای سحری بیدار میکند. این رسم، بخشی از فرهنگ محلی و عامل تقویت پیوندهای اجتماعی است.
در عراق، علاوه بر عبادات روزانه، بازی سنتی «محیبس» در ماه رمضان محبوب است که طی آن گروهها برای یافتن یک انگشتر پنهانشده رقابت میکنند و معمولاً با آوازخوانیهای عصرگاهی همراه است. این بازی به تقویت روحیه شادی و همبستگی کمک میکند. در آذربایجان نیز خانهها، مساجد و خیابانها در رمضان آذین میشوند و آیینهایی چون «برکت کیسهسی» رواج دارد که طی آن زنان در آخرین جمعه ماه پول جمع کرده و آن را برای صدقه و کمک تا رمضان آینده کنار میگذارند.
در بحرین، شبنشینیها، تهیه شیرینیهای سنتی و رسم «قرقاعون» یا «اگرقان» رایج است؛ کودکانی با لباسهای محلی به درِ خانهها میروند و با دریافت پول یا شیرینی، شادی رمضان را تقسیم میکنند. این سنتها به تحکیم پیوندهای خانوادگی و اجتماعی کمک میکند.
در ایران، ماه مبارک رمضان بهعنوان دورهای عمیقاً معنوی و اجتماعی تجربه میشود که با رؤیت هلال ماه آغاز میگردد و یادآور نزول قرآن بر پیامبر اسلام (ص) است. روزهداران با صرف سحری پیش از طلوع فجر و پرهیز کامل از خوردن و آشامیدن تا غروب آفتاب، روزه خود را غالباً با خرما و افطارهای خانوادگی میگشایند؛ امری که پیوندهای خانوادگی و اجتماعی را تقویت میکند. در این ماه، افزون بر خویشتنداری جسمانی، پرهیز از رفتارهای ناپسند و توجه به اعمال نیک مورد تأکید است. حضور گسترده مردم در مساجد، قرائت قرآن، عبادات جمعی و تأملات دینی جلوهای برجسته دارد و همزمان، کمک به نیازمندان و فراهمکردن افطار برای محرومان بهعنوان نمود عملی همدلی و مسئولیت اجتماعی گسترش مییابد. رمضان در ایران با ترویج روحیه بخشش، همدردی با مستضعفان و تقویت پیوندهای ایمانی و اجتماعی به اوج میرسد و با عید فطر، جشن همگانی شکرگزاری و نیایش جمعی پایان مییابد.
در پاکستان نیز در ماه رمضان، نهادهای مردمی و خیریهها برنامههای گسترده سحر و افطار برگزار میکنند که هزاران نفر در آن شرکت میکنند. دولت با ایجاد بازارهای ارزانقیمت، مواد غذایی یارانهای در اختیار مردم قرار میدهد و مساجد و محلات شاهد برگزاری عبادات ویژه و تقسیم سحر و افطار میان همسایگان هستند؛ امری که موجب تقویت برادری و همبستگی اجتماعی میشود.
ماه رمضان نهتنها هدیهای ارزشمند از سوی خداوند برای مسلمانان است، بلکه ما را به برابری، همدلی، صبر، تقوا، پرهیزگاری و برادری فرا میخواند. در این ماه، صرفاً روزهداری کافی نیست؛ بلکه باید با عبادات ویژه و ایفای نقش مثبت در پیشرفت جامعه، به بهبود شرایط اجتماعی کمک کنیم.
دعا میکنیم که خداوند متعال به برکت این ماه مبارک، مسلمانان را به امنیت، ثبات و رفاه نائل فرماید و توفیق عمل به پیام حقیقی رمضان را به همه عطا کند. آمین
https://en.mehrnews.com/news/241922/Holy-month-of-Ramadan-in-Iran
نظر شما