اگرچه کراچی ساختمان‌ها، باغ‌ها و مقبره‌های باستانی دوران مغول مانند لاهور را ندارد، اما ده‌ها ساختمان، مکان تفریحی و مکان‌های دیدنی برای مورخان متعلق به دوران بریتانیا وجود دارد. یکی از این بناها کاخ موهتا است که به دلیل پیشینه رمانتیک، معماری باشکوه و همراهی با خانم فاطمه جناح، جایگاه برجسته ای دارد. بنابراین شناخت این بنا نه تنها برای مورخان بلکه برای شهروندان عادی نیز بسیار مهم است.

پس زمینه معماری کاخ موهتا نیز مانند تاج محل در آگرا (شهر هند) رمانتیک است. تاج محل یک ساختمان بزرگ است که توسط امپراتور مغول شاه جهان هند در سال ۱۶۲۷ پس از میلاد به عنوان یادبود جاودانه همسرش ممتاز محل در سواحل رودخانه جمنا ساخته شد که هر چقدر هم که عاشقانه باشد.۳۰۰ سال پس از ساخته شدن تاج محل، زمانی که همسر رای بهادر شیوراتان موهتا، تاجر هندو مرواری کراچی به بیماری کشنده ای مبتلا شد، پزشکان پیشنهاد کردند که او را در نزدیکی ساحل قرار دهند که تأثیرات مثبتی بر سلامت او خواهد داشت. ست شیوراتان به پیشنهاد پزشکان تصمیم گرفت این کاخ زیبا را در فاصله کمی از ساحل بسازد. رای بهادر شیوراتان یکی از ثروتمندترین مردان کراچی و همچنین یکی از چهره های اجتماعی شناخته شده شهر بود. خانواده او از کلکته آمدند و در کراچی سکنی گزیدند و در بخش صنعت شهرت یافتند. و به راستی همسر شیوراتن مهتا در مدت کوتاهی بهبود یافت، اکنون در پس این بهبودی اثر نسیم شور دریا بود، چه زیبایی قصر در کار بود و چه نشانه ای از هر دوی آنها بود، رازی بود که آشکار نمی شد.[1]

موزه موهتا پیلس(Mohatta Palace)یکی از موزه های معروف کراچی است این کاخ که توسط احمد حسین آغا طراحی شده است در سال۱۹۲۷میلادی در منطقه کلیفتون کراچی به عنوان خانه تابستانی شیورام موهتا یک تاجر هندو مرواری از ایالت راجستان امروز هند ساخته شد. این کاخ بر اساس سنت کاخ‌های سنگی راجستان، با استفاده از سنگ جودپور صورتی در ترکیب با سنگ زرد محلی گیزری ساخته شده است.

موهتا تنها حدود دو دهه قبل از تجزیه هند توانست از این بنا لذت ببرد و پس از آن کراچی را به مقصد کشور جدید هند ترک کرد.[2] پس از تأسیس پاکستان، قصر مهتا نیز مدتی به عنوان دفتر وزارت امور خارجه در اختیار دولت پاکستان بود. این را معاون اول کمیسر کراچی در ستون خود در هفته نامه کراچی ذکر کرده است. بعدها به عنوان ساختمانی معروف در شهر، ساختمان قصر موهتا به عنوان اقامتگاه در اختیار فاطمه جناح، خواهر بنیانگذار پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح قرار گرفت که بعدها به نام «کاخ فاطمه» نامگذاری شد. فاطمه جناح تا زمان مرگش در اینجا زندگی کرد. سال ها پس از مرگ وی، این ساختمان به تصرف دولت سند درآمد.[3]

کاخ موهتا به دلیل زیبایی که دارد تاج محل کراچی نیز نامیده می شود. این کاخ در ساختمانی دو طبقه است که مساحت وسیعی به وسعت هزاران یارد را پوشش می دهد. این بنا توسط یک  معمار مسلمان طراحی شده است. چهار گنبد اطراف ساختمان را احاطه کرده اند، در حالی که۵ گنبد بر روی پشت بام ساخته شده است که بر زیبایی این بنا افزوده است. این کاخ توسط یک تاجر هندو به نام "شیورام موهتا" در نزدیکی ساحل برای سکونت خود و خانواده اش ساخته شده است.

ویژگی ها

مساحت این کاخ ۱۸۵۰۰ فوت مربع (۱۷۲۰ متر مربع) است و نمای آن با پنجره‌ها، بست‌های سنگی، اسپندل‌ها، گنبدها، نرده‌هایی با نقوش گل و نرده‌های نفیس تزئین شده است. ۹ گنبد با گنبد مرکزی در وسط وجود دارد. در حالی که پنجره‌های قسمت جلویی که به سمت باغ باز می‌شوند به رنگ آبی و آن‌هایی که در قسمت عقب هستند، پنجره‌های قوسی با شیشه‌های رنگی هستند. این کاخ دارای اتاق‌های باشکوه بزرگی است که برای سرگرمی در طبقه همکف و امکانات خصوصی بیشتری در طبقه اول طراحی شده‌اند، جایی که یک تراس با سایه‌ای از نور شدید خورشید وجود دارد. این کاخ تنها از چوب ساج با پلکانی صیقلی، راهروهای طولانی و درهایی که در داخل درها باز می شوند ساخته شده است. "بارساتی" (تراس) کاخ موهتا دارای یک معبد خانوادگی زیبا بود که به خدای هندو، لرد شیوا تقدیم شده بود. این ملغمه به کاخ در محله ای زیبا، که با معماری هندو ساراسنیک که در فاصله کمی از دریا واقع شده بود، ظاهری متمایز بخشید.

کاخ موهاتا یک خانه مجلل بود که در اواخر دهه ۱۹۲۰ساخته شد. این کاخ زیبا در سطوح مختلف ساخته شده است و قبل از اینکه در سال ۱۹۴۷ به هند بروند، برای دو دهه خانه تابستانی برای خانواده موهاتا بود.سه طبقه زیرزمین، همکف، طبقه اول تا رسیدن به پشت بام وجود دارد. زیرزمینی که در ضلع شمالی ساختمان قرار دارد بسیار کوچک است و شامل پلکانی است که به سمت پایین به سمت اتاقک حوض آب گرم می رود که دارای رختکن متصل است. آنها می گویند یک سیستم آب سرد و گرم وصل شده بود که آب استخر را تامین می کرد. نزدیک محفظه استخر، دو هواکش کوچک در هر طرف وجود دارد که ممکن است به عنوان منبع نور خورشید و خروج بخار از آن استفاده شده باشد. با قدم گذاشتن در داخل ساختمان راهرویی وجود دارد که به هر اتاق واقع در طبقه همکف متصل می شود. طبقه همکف شامل اتاق‌های باشکوه بزرگی است که برای سرگرمی طراحی شده‌اند، دو اتاق به سمت راست ورودی (شمال)، دو به سمت چپ (جنوب) و یکی در پشت. حرکت در داخل ساختمان از طریق ورودی بزرگ به یک راهروی بزرگ است که در اطراف یک سالن بزرگ با سقف های تزئین شده و یک راه پله در ضلع جنوبی اجرا می شود.

یک سالن مربع بزرگ با هفت دهانه منتهی به یک راهرو وجود دارد. سالن به عنوان یک نقطه عمل می کند و راهروها در اطراف آن به اتاق هایی متصل می شوند که در آن فعالیت های مختلف برگزار می شود. در جنوب بین دو اتاق، یک پلکان صیقلی از چوب ساج قرار دارد که طبقه همکف و طبقه اول را به هم متصل می کند. در هر گوشه کاخ، برج‌های هشت ضلعی وجود دارد که تنها دو برج در نزدیکی ورودی جلویی پلکان‌های مارپیچی دارند که تا پشت بام بالا می‌روند. در انتهای آن، روبروی ورودی اتاقی برای سرگرمی قرار دارد که از هر طرف پله های کمی دارد که مستقیماً به محوطه پشت قصر منتهی می شود.

وقتی از بیرون به آن نگاه کنید، طبقه همکف دارای دو پنجره بسیار آراسته در دو طرف ورودی است که در هر کدام از سه کرکره تشکیل شده است. همین پنجره ها در ضلع شمالی و جنوبی نیز در دو طرف پلکانی است که از اتاق ها به محوطه منتهی می شود. برج های هشت ضلعی هر کدام پنج پنجره دارند. به همین ترتیب یک چجه بیرون زده وجود دارد که دور تا دور طبقه همکف را می‌چرخاند تا سایه ایجاد کند.

طبقه اول برخلاف طبقه همکف دارای امکانات خصوصی است. اگرچه این طبقه در مرکز آن تالار بزرگی نیز دارد که ده در دارد که از دو طرف (شمال و جنوب) به دالانی باز می شود که آن را قاب می کند و از طرف دیگر (شرق و غرب) اتاق های خصوصی دارد. چهار اتاق خواب بزرگ با سرویس های بهداشتی و رختکن متصل وجود دارد.

هر اتاق خواب دارای دو دهانه است که بیشتر شبیه "درهایی که به درها باز می شوند". راه پله ای در جنوب به این طبقه ختم می شود و راهرویی به سمت چپ باقی می گذارد که به پلکان هشت ضلعی برج متصل می شود که به بام منتهی می شود. پلکان مشابهی در طرف مقابل وجود دارد که به پشت بام منتهی می شود. در حالی که دو برج باقیمانده جدا مانده اند و فقط یک نمای بیرونی از پنجره ها به هر طبقه ارائه می دهند.

به طور مشابه، پنجره‌هایی درست بالای پنجره‌های طبقه همکف قرار دارند که منظره‌ای از محوطه وسیع زیر را نشان می‌دهند. همچنین، سه دهانه به تراس بزرگ در طبقه اول وجود دارد که مشرف به دریای عرب است. علاوه بر این، پشت بام شاید جالب‌ترین بخش ساختمان باشد که نمای هوایی از محله اطراف و محوطه‌سازی زیبای زیر را ارائه می‌دهد.

پشت بام با راه پله هایی که از طبقه همکف به سمت بالا می آیند، از طریق برج های هشت ضلعی شمالی و جنوبی به هم متصل می شوند. چهار برج هشت ضلعی توسط چتر در بالای آن قرار دارند. در وسط برج ها، در هر دو ضلع شمالی و جنوبی، چترهای مستطیل شکل به شکل سه قسمت دیده می شود.در مجموع ۹ گنبد وجود دارد که یک گنبد مرکزی در وسط و چهار گنبد کوچکتر در اطراف آن قرار دارد. این مکان کمی مرتفع است و مانند اتاقی است که مشرف به پشت بام است. در ضلع شمالی و جنوبی پلکانی دارد و گنبدهای پنج گانه به هم پیوسته اند.

جزئیات بیرونی

کاخ موهتا ساختمانی استادانه با جزئیات پیچیده است که تقریباً در هر قسمت از این ساختمان باشکوه وجود دارد. اینها به صورت کنده کاری هستند. طرح‌های ظریف شامل بال‌های پرنده در پنجره‌های بزرگ است که در گوشه‌های بالا سمت راست و چپ قوس‌ها قرار دارند.

نقوش طاووس نیز در سنگ کاری وجود دارد و در اطراف هر ۹ گنبد دیده می شود. همچنین از شکل گوش ماهی در موقعیت های رو به بالا و پایین در اطراف قسمت های زیرین به صورت نواری که دور ساختمان و بالای پنجره های طبقه اول و دوم که به سمت بیرون بیرون زده اند، استفاده زیادی شده است. همچنین نقوش گل زیادی در اطراف دیوار اطراف، بین هر گوش ماهی، مانند گل همیشه بهار وجود دارد. گل های هیبیسکوس به آرامی بین اشکال مستطیلی در زیر تمام پنجره ها که در طرفین درها قرار دارند، حکاکی شده اند.

به طور مشابه، هر پنجره و دری با دو گل همیشه بهار بزرگ و پیچیده در سمت راست و چپ بالای طاق ها قاب شده است. علاوه بر این، تراس نرده، پشت بام و برج‌های هشت ضلعی دارای دستگیره‌های ظریف و شکل جعبه‌مانند مستطیلی هستند که در هر نرده حفر شده است. علاوه بر این، در زیر هر پنجره، براکت‌های تزیینی وجود دارد که «چجا»، راه‌های ورودی، گنبدها، دور تا دور ساختمان را بیرون می‌زند که آن را در نظر فرد ظریف‌تر نشان می‌دهد. همچنین هر یک از ستون های اطراف بنا دارای نقوش و گل هایی است که به صورت افقی بین فضاها نقش بسته است. اینها در یک خط افقی در اطراف ساختمان می چرخند. بر خلاف برج های هشت ضلعی که به جز حجاری طاووسی که در همه گنبدها وجود دارد، به همین ترتیب، پنج گنبد بارستی خطوطی بر روی آنها نقش بسته و شکل و بافت بیشتری به آنها می بخشد.

موزه

در سال ۱۹۹۵ توسط دولت سند برای تبدیل آن به موزه ای اختصاص داده شده به هنر پاکستان خریداری شد. دولت سند مالکیت این اموال را بر عهده گرفت و هیئت امنای مستقلی را به ریاست فرماندار تعیین کرد تا توصیه‌هایی را در مورد بهترین روش انطباق و استفاده از کاخ تدوین کند.[1] تراستی برای مدیریت اموال و اطمینان از عدم فروش یا استفاده تجاری یا هر هدفی غیر از آنچه در سند امانت ذکر شده است ایجاد شد. وجوه برای دستیابی به مجموعه‌های موزه و ساخت یک الحاقیه به طور مستمر توسط متولیان از طریق کمک‌های بلاعوض خصوصی و دولتی، کمک‌های مالی و سایر فعالیت‌های جمع‌آوری کمک جمع‌آوری می‌شود.

موزه کاخ موهتا به طور رسمی در سال ۱۹۹۹ افتتاح شد. در کنار ساختمان اصلی مجموعه کوچکی از مجسمه‌های "انگلیسی" وجود دارد که زمانی با افتخار در مکان‌های عمومی کلیدی در کراچی ایستاده بودند، اما در طول ناآرامی‌های سیاسی در سال‌های ۱۹۶۰-۱۹۶۱ خشم عمومی را برانگیختند.[2]برخی از مجسمه ها، به ویژه مجسمه های ملکه ویکتوریا و سربازان راج، در جریان آشوب آسیب دیدند.[3]

در دوازدهم شهریور سال 1404 (سوم سپتامبر 2025) دکتر سعید طالبی نیا وابسته فرهنگی و مسئول خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در کراچی از بخش های داخلی و بیرونی این موزه بازدید رسمی بعمل آورد و ضمن یاداشت در دفتر یادبود موزه، با مدیر این مرکز ملاقات و گفتگو نمود. در این دیدار بر ارتقاء تعاملات فرهنگی و هنری خانه فرهنگ ایران و موزه موهتاپیلس تأکید شد.

اوقات کاری

موزه کاخ موهتا طیف متنوعی از فعالیت ها را ارائه می دهد هم برای بازدیدکنندگان معمولی و هم برای بازدیدکنندگان آگاه. خانواده ها و بچه های مدرسه به ویژه مورد استقبال قرار می گیرند و می توان از قبل تورها را ترتیب داد.

سه شنبه تا یکشنبه 11:00 صبح تا 6:00 بعد از ظهر

تعطیلات نماز جمعه از ساعت 13:00 تا 15:00

دوشنبه ها: تعطیل

نشانی: جاده 7 حاتم الوری، کلیفتون، کراچی-75600، پاکستان

تلفن:009221-35374879/3583669