خانم کشور انعام: مواد مخدر و نوجوانان
حدود یک دهه پیش، در یکی از نشستهای رشد و بلوغ که در مدارس کراچی برگزار میکردم، با دانشآموزان کلاس هفتم درباره مواد مخدر و اعتیاد صحبت کردم. علاقه و خندههای پنهانی آنان باعث شد از آنها بپرسم آیا میدانند مواد مخدر از کجا قابل تهیه است یا نه. آنها چندین مکان را نام بردند. بعدها متوجه شدم که دسترسی جوانان به مواد مخدر بسیار گستردهتر از چیزی است که اغلب تصور میکنیم. شاید نگرانکنندهترین شواهد را بتوان در مراکز ترک اعتیاد مشاهده کرد، جایی که کودکانی حتی در سن هشت سالگی نیز تحت درمان سوءمصرف مواد قرار دارند. خبر مرگ نوجوانان بر اثر مصرف بیش از حد مواد در کشور نیز روزبهروز رایجتر شده است. نوجوانانی که ظاهراً سالم به نظر میرسند، بهصورت عمدی یا غیرعمدی قربانی سوءمصرف مواد میشوند؛ زیرا برای فرار از دشواریهای زندگی به دنیای لذت موقت ناشی از مواد پناه میبرند. سوءمصرف مواد به مصرف موادی گفته میشود که مشکلات جدی در مدرسه، محل کار یا خانه ایجاد میکند و فرد با وجود پیامدهای منفی همچنان به مصرف ادامه میدهد. وابستگی نیز ممکن است شکل بگیرد؛ بهگونهای که فرد به مقادیر بیشتری از ماده نیاز پیدا کند و در صورت قطع مصرف، علائم ترک را تجربه کند.
اعتیاد معمولاً با تجربهکردن آغاز میشود؛ بهویژه در دوران نوجوانی، زمانی که فرد از روی کنجکاوی یا تحت تأثیر همسالان، سیگار، الکل یا مواد مخدر را امتحان میکند. مغز نوجوان هنوز در حال رشد است، بهخصوص بخشهایی که مسئول قضاوت، تصمیمگیری و کنترل رفتار هستند. این مسئله میتواند توضیح دهد که چرا نوجوانان اغلب رفتارهای پرخطر از خود نشان میدهند. نوجوانان بهشدت تحت تأثیر دوستان و همسالان قرار دارند و برای پذیرفته شدن در جمع، گاهی به مصرف مواد روی میآورند. مغزی که هنوز در حال تکامل است، معمولاً پیامدهای بلندمدت چنین رفتارهایی را بهطور کامل درک نمیکند. بر اساس گزارش سال گذشتهٔ نیروی مبارزه با مواد مخدر پاکستان (ANF)، نزدیک به ۹ میلیون پاکستانی با سوءمصرف مواد دستوپنجه نرم میکنند و جوانان از آسیبپذیرترین گروهها هستند. دانشگاهها و کالجها نیز بیش از پیش هدف قاچاقچیان مواد مخدر قرار گرفتهاند. مواد سنتی مانند کانابیس (ماریجوانا، چرس و حشیش)، هروئین و کوکائین، در دهههای اخیر جای خود را تا حد زیادی به مشتقات متآمفتامین مانند آیس و مواد صنعتی مانند اکستازی دادهاند. مواد توهمزا مانند کتامین، LSD و فنسیکلیدین همچنان در دسترس هستند و مواد استنشاقی مانند اسپریهای آئروسل و بنزین نیز، بهویژه در میان کودکان خیابانی مورد سوءمصرف قرار میگیرند. همچنین انواع متعددی از مواد مصنوعی در بازار وجود دارد. اثرات این مواد غیرقابل پیشبینی است و حتی یک دوز مصرفی نیز ممکن است مرگبار باشد.
مصرف الکل نیز رایج است، در حالی که پان، گوتکا و ناس اغلب به دلیل پذیرش فرهنگی نادیده گرفته میشوند؛ با وجود آنکه ماهیتی اعتیادآور داشته و خطرات جدی برای سلامت ایجاد میکنند. مصرف نیکوتین نیز تغییر کرده است. سیگار سنتی و قلیان بهتدریج جای خود را به ویپ و شیشه دادهاند. بسیاری از نوجوانان و حتی والدین، به اشتباه ویپ را بیضرر میدانند. در حالی که برخی محصولات ویپ حاوی مقادیر بالایی از نیکوتین یا دیگر مواد روانگردان هستند. دود شیشه نیز حاوی مواد سمی است که با سرطان، بیماریهای قلبیعروقی و بیماریهای ریوی ارتباط دارند. والدین باید بدانند که مواد مخدر فقط در گوشهوکنار خیابانها فروخته نمیشود. نوع مادهای که نوجوان به آن گرایش پیدا میکند، اغلب به عواملی مانند قیمت، دسترسی، پذیرش اجتماعی و روندهای رایج بستگی دارد. به همین دلیل، نوجوانان ممکن است دلایل متفاوتی برای تجربه یا مصرف مداوم مواد مختلف داشته باشند. پژوهشها نشان میدهند عوامل خطر در گرایش به مصرف مواد شامل روابط ضعیف میان والدین و فرزند، سوءمصرف مواد توسط والدین، نظارت ناکافی، انضباط ناهماهنگ، فشار همسالان و مشکلات سلامت روان مانند اضطراب، افسردگی، اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی (ADHD) و اختلالات رفتاری است. در مقابل، روابط قوی میان والدین و فرزند، الگوهای مثبت، دوستیهای سالم و محیط خانوادگی حمایتگر، عوامل محافظتی مهمی محسوب میشوند.
والدین باید هوشیار بمانند. نشانههای هشداردهنده شامل افت تحصیلی، از دست دادن علاقه به فعالیتها، اختلال خواب، تحریکپذیری، نوسانات خلقی، پرخاشگری، پنهانکاری، درخواستهای بیدلیل برای پول، دروغگویی مکرر درباره محل حضور، بوی غیرعادی روی لباس و شواهد مصرف سیگار یا ویپ است. والدین باید بدانند که مواد مخدر تنها در خیابان فروخته نمیشود؛ در عصر شبکههای اجتماعی، این مواد میتوانند از طریق پلتفرمهای آنلاین و اپلیکیشنهای پیامرسان نیز تبلیغ و توزیع شوند. اگر به سوءمصرف مواد در نوجوان خود مشکوک هستید، آرامش خود را حفظ کنید و گفتوگو را آغاز کنید. گفتوگوهای باز، آرام و بدون قضاوت بسیار مؤثرتر از اتهامزنی یا تهدید هستند. در همان مراحل اولیه از پزشک اطفال فرزندتان یا متخصص سلامت روان کمک بگیرید. به خاطر داشته باشید که سوءمصرف مواد اغلب نشانهٔ یک مشکل عمیقتر است، نه خودِ مشکل اصلی.
پاکستان به دلیل تولید داخلی مواد و موقعیت جغرافیایی خود در مسیرهای اصلی قاچاق منطقهای، همواره درگیر مسئله قاچاق مواد مخدر بوده است. دولت این مشکل را به رسمیت میشناسد، اما برای مهار تولید، قاچاق و توزیع مواد، و نیز تضمین برنامههای مؤثر پیشگیری و بازتوانی برای جوانان، تلاشهای بسیار بیشتری لازم است. دولتها، مدارس، متخصصان سلامت، جوامع محلی و خانوادهها همگی باید در مقابله با این چالش نقش ایفا کنند. بیتوجهی به این مسئله پیامدهای خطرناکی برای جوانان ما ــ آیندهٔ پاکستان ــ به همراه خواهد داشت. نویسنده، متخصص اطفال در بیمارستان دانشگاه آقاخان (AKUH) است.
لینک:
نظر شما