وقتی مهرین جبار، یکی از برجسته‌ترین کارگردانان پاکستان، می‌گوید که محتوای پاکستانی نه به دلیل فقدان کیفیت، بلکه به این علت که تصمیم‌گیری‌های مربوط به برنامه‌ریزی و انتخاب آثار تحت تأثیر سیاست قرار دارد، از پلتفرم‌های جهانی پخش آنلاین غایب است، باید به سخنان او توجه کرد.
او کسی است که دهه‌ها در زمینه ساخت فیلم و مجموعه‌های تلویزیونی فعالیت کرده و هم در پاکستان و هم در عرصه بین‌المللی کار کرده است. او نه‌تنها به خوبی می‌داند که محتوا چگونه تولید می‌شود، بلکه با روند خرید، سفارش تولید و توزیع آن نیز آشنایی کامل دارد. ارزیابی او، همان چیزی را تأیید می‌کند که بسیاری از فعالان صنعت سرگرمی پاکستان سال‌هاست بی‌سروصدا به آن باور دارند.
نبود محتوای پاکستانی در پلتفرم‌هایی مانند نتفلیکس و آمازون پرایم ویدئو، ارتباط چندانی با کیفیت آثار ندارد. این مسئله بیش از هر چیز به جغرافیا، سیاست و این موضوع مربوط می‌شود که چه کسانی تصمیم می‌گیرند جهان چه چیزی را تماشا کند.
این موضوع باید هر کسی را که باور دارد پلتفرم‌های پخش آنلاین، بازارهای واقعی تبادل ایده‌ها هستند و نه دروازه‌بانانی که تحت تأثیر واقعیت‌های سیاسی عمل می‌کنند، نگران کند. طنز تلخ ماجرا کاملاً آشکار است.
این پلتفرم‌ها همواره خود را جهانی، متنوع و متعهد به کشف داستان‌هایی از هر گوشه جهان معرفی می‌کنند. با این حال، کشوری که دارای صنعت تلویزیونی پویا، مخاطبان بین‌المللی اثبات‌شده و دهه‌ها سابقه درخشان در داستان‌پردازی است، همچنان تا حد زیادی از این فضا کنار گذاشته شده است.
چرا؟
یک واقعیت بیش از همه جلب توجه می‌کند. دفاتر منطقه‌ای جنوب آسیا برای هر دو پلتفرم نتفلیکس و آمازون پرایم ویدئو در هند قرار دارند. این موضوع به‌خودی‌خود وجود جانبداری را ثابت نمی‌کند، اما پرسشی بدیهی را مطرح می‌سازد: آیا تصمیم‌گیری‌های مربوط به برنامه‌های مرتبط با پاکستان می‌تواند کاملاً از فضای سیاسی‌ای که این تصمیم‌ها در آن گرفته می‌شوند، مصون بماند؟
با توجه به فروپاشی روابط فرهنگی میان هند و پاکستان طی یک دهه گذشته، این پرسشی کاملاً مشروع است، نه اتهامی غیرمنصفانه. اگر کیفیت واقعاً معیار اصلی تصمیم‌گیری بود، درام‌های پاکستانی تاکنون جایگاه بسیار پررنگ‌تری در این پلتفرم‌ها به دست آورده بودند.
بخش قابل توجهی از آنچه پاکستان تولید می‌کند را با بسیاری از آثار اختصاصی هندی که هم‌اکنون در سرویس‌های بین‌المللی پخش آنلاین عرضه می‌شوند، مقایسه کنید. درام‌های پاکستانی اغلب دارای فیلمنامه‌هایی منسجم‌تر، دیالوگ‌هایی قوی‌تر، بازی‌هایی باورپذیرتر و داستان‌هایی هستند که بیش از نمایش‌های پرزرق‌وبرق، بر روابط انسانی استوارند. افزون بر این، آن‌ها موسیقی ماندگار، فیلم‌برداری حرفه‌ای و عمق احساسی‌ای ارائه می‌کنند که همچنان مورد استقبال مخاطبان قرار می‌گیرد.
منظور این نیست که درام‌های پاکستانی از تمام آثار تولیدشده در هند بهتر هستند. هند سینما و تلویزیون بسیار برجسته‌ای تولید می‌کند. اما به همان اندازه نیز درست است که بخش بزرگی از محتوای پاکستانی با بسیاری از تولیداتی که صرفاً به دلیل عبور از مسیر درست سفارش تولید، تبلیغات جهانی دریافت می‌کنند، قابل رقابت است و حتی در بسیاری از موارد از آن‌ها پیشی می‌گیرد. آمار و ارقام نیز این استدلال را بیش از پیش تقویت می‌کنند.
شبکه‌های بزرگ سرگرمی پاکستان، یعنی ARY Digital،Geo Entertainment و Hum TV، برای مخاطبان محدود داخلی برنامه تولید نمی‌کنند. آن‌ها از طریق یوتیوب مخاطبانی فوق‌العاده گسترده در سراسر جهان جذب کرده‌اند.
قسمت‌های جداگانه مجموعه‌ها به‌طور معمول چندین میلیون بازدید کسب می‌کنند. بسیاری از سریال‌های کامل در طول یک فصل، صدها میلیون بازدید به دست می‌آورند. کانال‌های رسمی یوتیوب این شبکه‌ها در مجموع ده‌ها میلیون مشترک دارند. این‌ها برآورد نیستند، بلکه آمارهایی هستند که به‌صورت عمومی در دسترس قرار دارند.
پلتفرم‌های پخش آنلاین میلیاردها دلار هزینه می‌کنند تا محتوایی را پیدا کنند که از پیش دارای مخاطبان وفادار باشد. درام‌های پاکستانی دقیقاً چنین ویژگی‌ای را از قبل ثابت کرده‌اند. آن‌ها در پاکستان، کشورهای حوزه خلیج فارس، بریتانیا، اروپا، آمریکای شمالی و هر نقطه‌ای که جوامع قابل توجهی از جنوب آسیا حضور دارند، بینندگان وفاداری دارند.
از منظر تجاری، این باید تصمیمی آسان باشد. خرید آثار پاکستانی در مقایسه با بسیاری از تولیدات دیگر هزینه کمتری دارد، از پایگاه هواداری تثبیت‌شده برخوردار است و همواره مشارکت و تعامل بالای مخاطبان را به همراه دارد.
با این حال، این آثار همچنان تا حد زیادی از بزرگ‌ترین سرویس‌های پخش آنلاین جهان غایب هستند. بنابراین، هر روز دشوارتر می‌توان باور کرد که این وضعیت صرفاً یک تصمیم تجاری باشد. در عوض، به نظر می‌رسد پاکستان بهای سیاست‌های منطقه‌ای را می‌پردازد؛ سیاست‌هایی که نویسندگان، بازیگران، تهیه‌کنندگان و کارگردانان آن هیچ‌گونه کنترلی بر آن‌ها ندارند.
این، در حق صنعتی که با وجود بودجه‌های محدود، حمایت نهادی ناپایدار و تقریباً بدون هیچ دسترسی به شبکه‌های توزیع جهانی در اختیار رقبایش، همچنان به رشد و شکوفایی ادامه داده است، بی‌انصافی آشکار است. شاید ناامیدکننده‌ترین نکته این باشد که محتوای پاکستانی پیش از این ثابت کرده است که برای یافتن مخاطب، نیازی به نتفلیکس یا آمازون ندارد.
یوتیوب به‌طور ناخواسته به پلتفرم جهانی پخش آنلاین این صنعت تبدیل شده است. هر روز میلیون‌ها بیننده از سراسر جهان به‌طور فعال در جست‌وجوی درام‌های پاکستانی هستند. آن‌ها این آثار را با زیرنویس تماشا می‌کنند، به دوستان خود پیشنهاد می‌دهند و برای هر قسمت جدید دوباره بازمی‌گردند.
تصور کنید اگر همین تولیدات از همان میزان دیده‌شدن، تبلیغات و حمایت الگوریتمی برخوردار بودند که به‌طور معمول در اختیار محتوای سایر بازارها قرار می‌گیرد، چه دستاوردهایی می‌توانستند داشته باشند. پلتفرم‌های جهانی پخش آنلاین اغلب خود را مدافع تنوع فرهنگی معرفی می‌کنند. اما تنوع نمی‌تواند گزینشی باشد. تنوع نمی‌تواند به معنای استقبال از همه فرهنگ‌ها، به‌جز فرهنگی باشد که از نظر سیاسی به موضوعی نامطلوب تبدیل شده است.
اگر همان‌گونه که مهرین جبار می‌گوید، سیاست واقعاً بر تصمیم‌های مربوط به سفارش تولید و انتخاب محتوا تأثیر می‌گذارد، این موضوع تنها یک فرصت تجاری ازدست‌رفته نیست، بلکه شکست در پایبندی به یک اصل بنیادین است.
بزرگ‌ترین موفقیت‌های عصر جدید پخش آنلاین از کشورهایی برخاسته‌اند که زمانی بازارهایی کوچک و حاشیه‌ای تلقی می‌شدند. کره جنوبی با داستان‌گویی قدرتمند خود تلویزیون جهان را متحول کرد. اسپانیا مجموعه Money Heist را به جهان عرضه کرد. درام‌های ترکیه نیز در سراسر قاره‌ها مخاطبان گسترده‌ای پیدا کردند. هیچ‌یک از این موفقیت‌ها به دلیل ملاحظات ژئوپلیتیکی حاصل نشد؛ بلکه به این دلیل بود که مخاطبان، کیفیت را هنگامی که آن را دیدند، تشخیص دادند.
پاکستان نیز شایسته چنین فرصتی است. داستان‌پردازانش وظیفه خود را انجام داده‌اند. بازیگرانش نیز سهم خود را ایفا کرده‌اند. مخاطبانش نیز بدون حمایت غول‌های جهانی پخش آنلاین، صدها میلیون بازدید برای آثار پاکستانی رقم زده‌اند. تنها کسانی که هنوز این موفقیت را به رسمیت نشناخته‌اند، ظاهراً همان افرادی هستند که وظیفه‌شان کشف محتوای ارزشمند است.
اگر پلتفرم‌های جهانی پخش آنلاین واقعاً باور دارند که داستان‌ها باید از مرزها فراتر بروند، اکنون زمان آن رسیده است که این باور را در عمل ثابت کنند. تا آن زمان، گریزی از این نتیجه‌گیری وجود ندارد که وقتی پای پاکستان در میان باشد، سیاست همچنان بیش از محتوا اهمیت دارد.
نویسنده: عمر قریشی
https://www.thefridaytimes.com/12-Jul-2026/pakistani-content-otts
نظر شما