پاکستان از سوی طبیعت از نعمت‌های بی‌شماری برخوردار است. کوه‌های پوشیده از برف، قله‌های سر به فلک کشیده، دریاچه‌های نیلگون و دره‌های سرسبز، گردشگران سراسر جهان را به سوی خود جذب می‌کنند. طی چند سال گذشته، ساخت و بهسازی جاده‌ها در مناطق شمالی، نه‌تنها موجب رونق گردشگری شده، بلکه ارتباطات منطقه‌ای را نیز تقویت کرده و تصویری مثبت از ظرفیت‌های گردشگری پاکستان به نمایش گذاشته است.
بااین‌حال، پاکستان در کنار زیبایی‌های طبیعی، از سرمایه فرهنگی و تاریخی ارزشمندی نیز برخوردار است که بخشی از میراث مشترک بشریت به شمار می‌رود؛ اما متأسفانه این میراث تاکنون از توجهی که شایسته آن است برخوردار نشده است. این سرمایه، موهنجودارو است؛ شهری که نماد یکی از کهن‌ترین تمدن‌های شهری جهان به شمار می‌آید.
موهنجودارو صرفاً یک محوطه تاریخی نیست، بلکه شاهکاری از مهندسی، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری در تمدن بشری است که حدود پنج هزار سال پیش، تصویری از زندگی شهری پیشرفته را به جهان ارائه کرد. نظام یکپارچه فاضلاب و زهکشی، ساختمان‌های ساخته‌شده با آجرهای استاندارد، خیابان‌های منظم، توزیع کارآمد آب و الگویی از برنامه‌ریزی شهری که حتی امروز نیز متخصصان باستان‌شناسی، مهندسان و مورخان را شگفت‌زده می‌کند، از ویژگی‌های برجسته این شهر باستانی است. از همین رو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) آن را در فهرست میراث جهانی به ثبت رسانده است.
پژوهش‌های علمی و تاریخ‌گذاری با روش کربن رادیواکتیو که در سال‌های اخیر انجام شده، اهمیت تاریخی موهنجودارو را بیش از پیش آشکار کرده است. یافته‌های جدید نشان می‌دهد که بخش‌هایی از این شهر بسیار قدیمی‌تر از برآوردهای پیشین هستند و محدوده آن نیز در گذشته گسترده‌تر از آن چیزی بوده که پیش‌تر تصور می‌شد.
بااین‌حال، در شرایطی که جهان در حال کشف ابعاد تازه‌ای از موهنجودارو است، بازدیدکنندگانی که به این مکان سفر می‌کنند، با جاده‌ای مواجه می‌شوند که با عظمت این میراث جهانی تناسبی ندارد. جاده ملی N-155 به طول ۲۸ کیلومتر از لارکانه تا موهنجودارو، اگرچه در سال ۲۰۱۴ به‌صورت یک جاده دوخطه ساخته شد، اما پس از گذشت یک دهه، از بازسازی و نگهداری مناسب برخوردار نبوده است.
خرابی‌های متعدد در بخش‌های مختلف مسیر، کم‌رنگ شدن خط‌کشی‌ها و ضعف در علائم و راهنمایی‌های مسیر، با شأن چنین میراث جهانی ارزشمندی همخوانی ندارد. این مسئله تنها به تعمیر یک جاده محدود نمی‌شود، بلکه بر تجربه گردشگران و تصویری که آنان از این میراث تاریخی با خود به همراه می‌برند نیز تأثیر می‌گذارد.
این نگرانی دیگر صرفاً موضوعی روی کاغذ نیست. امسال گردشگرانی از نروژ و لبنان، از وضعیت نامناسب جاده منتهی به موهنجودارو و نبود علائم راهنمایی روشن ابراز نارضایتی کرده‌اند. چنین بازخوردهایی را نباید صرفاً انتقاد تلقی کرد، بلکه باید آنها را بازخوردی ارزشمند دانست؛ زیرا همین گردشگران پس از بازگشت، تجربه خود را با دیگران در میان می‌گذارند. در عصر دیجیتال، یک تجربه منفی می‌تواند ظرف چند لحظه به هزاران گردشگر بالقوه در سراسر جهان منتقل شود.
اکنون لازم است توجه بیشتری به زیرساخت‌های دسترسی به میراث جهانی ارزشمندی مانند موهنجودارو معطوف شود؛ زیرا توسعه گردشگری تنها به زیبایی‌های طبیعی محدود نیست و میراث تاریخی و فرهنگی نیز بخشی مهم از ظرفیت گردشگری هر منطقه به شمار می‌رود.
موهنجودارو را می‌توان به‌عنوان یک مسیر میراثی به‌طور اصولی توسعه داد. از سکر، لارکانه و دیگر جاده‌های پیرامونی می‌توان آغاز کرد و تابلوهای راهنمایی مطابق با استانداردهای بین‌المللی نصب کرد؛ تابلوهایی که علاوه بر نشان یونسکو، اطلاعات مختصری درباره تمدن دره سند نیز ارائه دهند.
روکش کامل آسفالت N-155، بازسازی سازه‌ای در بخش‌های موردنیاز، خط‌کشی‌های مدرن با رنگ‌های ترموپلاستیک، تجهیزات ایمنی بازتابنده، نشانگرهای کیلومتر، تابلوهای دروازه‌ای مدرن، محوطه‌سازی زیبا، کاشت درختان بومی، نورپردازی تزئینی و احداث استراحتگاه‌ها می‌تواند این جاده را به مسیری شایسته برای دسترسی به یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی جهان تبدیل کند.
دسترسی بهتر، موجب افزایش گردشگری داخلی و خارجی، رونق پژوهش‌های بین‌المللی در حوزه باستان‌شناسی، گسترش مبادلات علمی و آموزشی و ایجاد فرصت‌های جدید برای اشتغال و کسب‌وکار در میان جوامع محلی خواهد شد. افزون بر این، توجه مناسب به این محوطه می‌تواند زمینه تعامل فرهنگی بیشتر و آشنایی جهانیان با یکی از مهم‌ترین تمدن‌های باستانی جنوب آسیا را فراهم کند.
امروز، در شرایطی که کشفیات علمی جدید در حال روشن‌تر کردن تاریخ موهنجودارو هستند، جاده منتهی به این میراث جهانی نباید همچنان نمادی از بی‌توجهی گذشته باشد. سفری که به این شهر باستانی منتهی می‌شود نیز باید بازتاب‌دهنده همان عظمت، شکوه و زیبایی باشد که انسان با قدم گذاشتن در خیابان‌های پنج هزار ساله آن احساس می‌کند.
این موضوع صرفاً مسئله تعمیر یک جاده نیست؛ بلکه به حفظ میراث تمدنی، ارتقای تجربه گردشگران و احترام به یکی از ارزشمندترین میراث‌های فرهنگی جهان مربوط می‌شود.
موهنجودارو پنج هزار سال پیش به بشریت درس‌هایی درباره برنامه‌ریزی شهری، مدیریت و زندگی اجتماعی آموخت. امروز مسئولیت ماست که مسیر منتهی به این تمدن بزرگ را نیز به همان اندازه شایسته و بازتاب‌دهنده عظمت آن بسازیم.
لینک: https://jang.com.pk/news/1608967
نظر شما