اسلام‌آباد: در موزه اسلام‌آباد، تاریخ دیگر به‌سادگی و در سکوت پشت شیشه‌ها قرار ندارد.

در سپتامبر ۲۰۲۵، این موزه نخستین «گالری دیجیتال فراگیر» پاکستان را راه‌اندازی کرد؛ تجربه‌ای در زمینه چگونگی روایت تمدن‌های باستانی در عصر هوش مصنوعی، پروجکشن سه‌بعدی و محیط‌های مجازی. این گالری با همکاری آژانس میراث کره، اداره باستان‌شناسی پاکستان و بخش میراث ملی و فرهنگ توسعه یافته و نشان‌دهنده تغییری از نمایشگاه‌های مبتنی بر اشیا به روایت‌گری مبتنی بر تجربه است.

این گالری به‌جای آنکه روایت خود را با برچسب‌ها و جدول‌های زمانی آغاز کند، با حرکت، صدا و نور آغاز می‌شود. از بازدیدکنندگان دعوت می‌شود وارد یک جهان بصری بازسازی‌شده شوند که حول محور گندهارا شکل گرفته است؛ یکی از تأثیرگذارترین تمدن‌های جنوب آسیا که با وجود اهمیت فراوان، اغلب کمتر از آنچه باید درباره‌اش توضیح داده شده است. این تمدن در سراسر مناطقی که امروزه شمال‌غربی پاکستان و بخش‌هایی از شرق افغانستان را دربرمی‌گیرد، شکل گرفت و بعدها نقشی بنیادین در گسترش بودیسم فراتر از شبه‌قاره هند ایفا کرد.

دکتر عبدالغفور، معاون اداره باستان‌شناسی و موزه‌ها، در گفت‌وگو با عرب نیوز گفت: «ما در این گالری فراگیر خود نشان داده‌ایم که بودیسم چگونه در اینجا شکوفا شد، چگونه معرفی شد، چگونه افول کرد و چگونه از اینجا به چین، کره و ژاپن منتقل شد».

وی ادامه داد: «برای ساخت این مجموعه، محتوایی که توسط کره توسعه یافته بود، به‌طور کامل از هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات استفاده کرده است. هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات در کره و دیگر کشورهای توسعه‌یافته امری رایج است، اما ما برای نخستین بار در پاکستان چنین کاری را انجام داده‌ایم».

گندهارا در فاصله قرن اول پیش از میلاد تا قرن پنجم میلادی در این منطقه شکوفا شد؛ منطقه‌ای که به‌عنوان چهارراه فرهنگی عمل می‌کرد و تحت تأثیر فرهنگ‌های یونانی، آسیای مرکزی، ایرانی و جنوب آسیایی شکل گرفته بود.

این منطقه جایی بود که هنرمندان برای نخستین بار به تصویر کشیدن بودا در قالب انسانی را آغاز کردند؛ زبان بصری‌ای که بعدها از طریق مسیرهای تجاری به آسیای مرکزی، چین، کره و ژاپن منتقل شد. انتقال ایده‌ها، باورها و سبک‌های هنری، هسته اصلی روایت گالری فراگیر را تشکیل می‌دهد.

محمد عظیم، مدیر پروژه در اداره باستان‌شناسی و موزه‌ها، گفت: «در داخل گالری، بازدیدکنندگان وارد جهانی از تجربه‌های تعاملی می‌شوند؛ مستندهای میراث فرهنگی که می‌توانند آن‌ها را بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی کنند، آثار باستانی گندهارا که می‌توانند از نزدیک بررسی کنند، و بخش‌هایی برای عکاسی که در آن می‌توانند خود را در برابر نمادین‌ترین مکان‌های پاکستان ثبت کنند».

اگرچه گندهارا محور اصلی گالری است، این تجربه از آن فراتر می‌رود تا جایگاه آن را در چارچوب یک مسیر تاریخی طولانی‌تر و گسترده‌تر نشان دهد. بخشی از این مجموعه به شش اثر میراث جهانی یونسکو در پاکستان اختصاص یافته و سفری فشرده در طول قرن‌ها و مناطق مختلف را برای بازدیدکنندگان فراهم می‌کند.

عظیم افزود: «سالن اصلی این تجربه را با یک سفر کاملاً فراگیر سه‌بعدی ادامه می‌دهد. هر بخش هفت‌دقیقه‌ای، مخاطبان را به سوی گنجینه‌هایی مانند موهنجودارو، گورستان مکلی، باغ‌های شالیمار و شیش‌محل لاهور، و همچنین مناظر تاریخی تاکسیلا و تخت‌باهی می‌برد و باعث می‌شود گذشته زنده، فراموش‌نشدنی و ملموس به نظر برسد».

برای بسیاری از بازدیدکنندگان، جذابیت این گالری در آن است که مانع دشواری درک تاریخ را کاهش می‌دهد. به‌جای تابلوهای طولانی توضیحی، تاریخ از طریق تصاویر، حرکت و روایت هدایت‌شده معرفی می‌شود.

فاطمه نواز، یکی از کارکنان دولت، گفت: «من مکان‌های تاریخی مختلفی را روی صفحه‌های نمایش بزرگ دیدم که برایم بسیار هیجان‌انگیز بود. پس از آن، یک مستند کامل را در گالری تماشا کردم که حدود ۲۰ دقیقه طول داشت و در آن مکان‌های تاریخی مختلف مرتبط با گندهارا برجسته شده بود».

وی افزود: «در مجموع، تجربه بسیار خوبی بود».

پژوهشگران این ابتکار را بخشی از یک تغییر گسترده‌تر در سطح جهان در شیوه فعالیت موزه‌ها می‌دانند.

عبدالخالق، دانشجوی دوره M.Phil. در دانشگاه قائداعظم، گفت: «موضوع پژوهش من موزه میراث فرهنگی است و با این تحقیق، در حال مطالعه و بازدید از موزه‌ها هستم. یکی از چیزهایی که پیش از این در پاکستان ندیده بودم، حرکت به سمت واقعیت مجازی بود».

وی افزود که این اقدام گام خوبی است و گالری فراگیر را «بسیار آموزشی و حاوی مطالب زیادی برای یادگیری» توصیف کرد.

برای مقاماتی که در این پروژه مشارکت داشته‌اند، این گالری بیش از آنکه یک الگوی نهایی باشد، نقطه آغاز است.

دکتر غفور، مقام ارشد اداره باستان‌شناسی، گفت: «واکنشی که از سوی مردم در اسلام‌آباد دریافت کرده‌ایم، باعث می‌شود احساس کنم این کار باید در تمام موزه‌های هر چهار استان پاکستان انجام شود. دلیل آن این است که چنین فناوری‌ای می‌تواند دنبال کردن و درک تاریخ را آسان‌تر کند».

وی افزود: «من فکر می‌کنم چنین گالری‌های فراگیری باید در تمام موزه‌ها وجود داشته باشند».

https://www.arabnews.pk/pakistan/pakistan-turns-to-immersive-technology-to-reimagine-ancient-gandhara-2628135