جشنواره بین‌المللی فیلم هند، که با نام اختصاری IFFI شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمایی هند و از جشنواره‌های باسابقه سینمای جهان است که فعالیت خود را در سال ۱۹۵۲ آغاز کرد. این جشنواره بنا بر معرفی رسمی IFFI، قدیمی‌ترین جشنواره بین‌المللی سینمایی آسیا و یک جشنواره رقابتی مورد تأیید فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های تهیه‌کنندگان فیلم (FIAPF) است. هدف اصلی آن ایجاد بستری مشترک برای نمایش آثار سینمایی کشورهای مختلف، تقویت شناخت متقابل میان فرهنگ‌ها و گردهم آوردن فیلم‌سازان، منتقدان، دانشجویان، فعالان صنعت سینما و علاقه‌مندان این هنر است. برگزاری جشنواره در همکاری میان شرکت ملی توسعه فیلم هند (NFDC)، وزارت اطلاعات و پخش دولت هند، دولت ایالت گوا و انجمن سرگرمی گوا (ESG) انجام می‌شود.
جشنواره در نخستین سال‌های خود در شهرهای مختلف هند برگزار می‌شد و به تدریج به یکی از مهم‌ترین برنامه‌های فرهنگی کشور تبدیل شد. نخستین دوره در سال ۱۹۵۲ در بمبئی برگزار شد و در دوره‌های بعدی، شهرهایی مانند دهلی، مدرس و کلکته نیز میزبان جشنواره بودند. همین دوره‌های اولیه نقش مهمی در آشنا کردن مخاطبان و فیلم‌سازان هندی با جریان‌های مهم سینمای جهان داشتند و از جمله، نمایش آثار نئورئالیسم ایتالیا زمینه آشنایی نسل جدید فیلم‌سازان هند با شیوه‌های تازه روایت سینمایی را فراهم کرد. از سال ۱۹۷۵، جشنواره به صورت سالانه برگزار شده است و در سال ۲۰۰۴ گوا به محل دائمی آن تبدیل شد؛ نخستین دوره این جشنواره در گوا در همان سال برگزار شد و از آن زمان این ایالت به خانه اصلی جشنواره تبدیل شده است.
انتقال جشنواره به منطقه تحت حاکمیت دولت مرکزی گوا، به آن هویت تازه‌ای بخشید. گوا با موقعیت جغرافیایی خاص، میراث تاریخی و معماری پرتغالی، ساحل‌های مشهور و فضای چندفرهنگی خود، تنها محل برگزاری نمایش فیلم‌ها نیست، بلکه در طول سال‌های گذشته به بخشی از هویت بصری و فرهنگی جشنواره بین المللی گوا تبدیل شده است. شهر پاناجی در طول جشنواره به محل رفت‌وآمد فیلم‌سازان، بازیگران، منتقدان، دانشجویان و نمایندگان صنعت سینما از کشورهای مختلف تبدیل می‌شود و سالن‌های نمایش، برنامه‌های آموزشی، نشست‌های تخصصی، مسترکلاس‌ها، رویدادهای فرهنگی و فعالیت‌های مرتبط با بازار فیلم، فضای جشنواره را از یک برنامه صرفاً نمایش فیلم فراتر می‌برند. از این منظر، این جشنواره را می‌توان هم یک جشنواره هنری و هم محل دیدار و گفت‌وگوی سینمایی میان فرهنگ‌های مختلف دانست.
ساختار جشنواره نیز تنها به بخش مسابقه محدود نیست و مجموعه‌ای از برنامه‌های متنوع را دربرمی‌گیرد. بخش رقابتی بین المللی محل رقابت فیلم‌های منتخب بین‌المللی برای جوایز اصلی جشنواره، از جمله طاووس طلایی است؛ در کنار آن، بخش Indian Panorama به معرفی آثار برجسته سینمای هند اختصاص دارد و تنوع زبانی و فرهنگی سینمای این کشور را به مخاطبان داخلی و خارجی نشان می‌دهد. بخش‌های موضوعی و ویژه، نمایش آثار کلاسیک بازسازی‌شده، مستندها، سینمای تجربی، برنامه‌های بزرگداشت و مرور آثار، و همچنین نشست‌ها و مسترکلاس‌ها، ابعاد دیگری از جشنواره را تشکیل می‌دهند. در سال‌های اخیر، پیوند جشنواره با WAVES Film Bazaar نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده و این بخش به عنوان فضای حرفه‌ای برای ارتباط تهیه‌کنندگان، سرمایه‌گذاران، خریداران، پخش‌کنندگان و فیلم‌سازان و برای گفت‌وگو درباره تولید مشترک و توسعه پروژه‌های سینمایی عمل کرده است.
در همین چارچوب، پنجاه‌وششمین جشنواره بین‌المللی فیلم هند از ۲۰ تا ۲۸ نوامبر ۲۰۲۵ در شهر پاناجی مرکزگوا برگزار شد و یکی از دوره‌های گسترده و بین‌المللی اخیر جشنواره بود. طبق گزارش رسمی دولت هند، بیش از ۲۴۰ فیلم از ۸۱ کشور در این دوره به نمایش درآمدند و برنامه جشنواره شامل ۱۶۰ عنوان در بخش سینمای بین‌الملل، نمایش فیلم‌های برگزیده جشنواره‌های مهم جهان، برنامه‌های ویژه، مسترکلاس‌ها و بخش‌های رقابتی مختلف بود. ژاپن به عنوان کشور مورد توجه، اسپانیا به عنوان کشور شریک و استرالیا به عنوان کشور Spotlight در برنامه‌های بین‌المللی این دوره حضور داشتند. جشنواره همچنین به مناسبت‌های مرتبط با تاریخ سینمای هند و بزرگداشت شماری از چهره‌های برجسته این سینما پرداخت.
یکی از ویژگی‌های دوره پنجاه‌وششم، نحوه آغاز جشنواره بود که برای نخستین بار با یک رژه بزرگ و کارناوال‌گونه در خیابان‌های پاناجی همراه شد و فضای جشنواره را از محیط محدود سالن‌های سینما به فضای عمومی شهر کشاند. در طول این دوره، نمایش فیلم‌ها، نشست‌های تخصصی، مسترکلاس‌ها، برنامه‌های فرهنگی و رویدادهای مربوط به صنعت سینما در چندین محل برگزار شد و پایان جشنواره نیز در ۲۸ نوامبر با مراسم اختتامیه و اهدای جوایز برگزار شد.
در میان این حضور گسترده بین‌المللی، سینمای ایران نیز جایگاه قابل توجهی در دوره پنجاه‌وششم IFFI داشت و آثار ایرانی نه تنها در بخش‌های مختلف جشنواره به نمایش درآمدند، بلکه یکی از فیلم‌های ایرانی توانست جایزه رسمی جشنواره را نیز به دست آورد. در بخش «From the Festivals»، فیلم «یک تصادف ساده» (It Was Just an Accident) ساخته جعفر پناهی با تولید مشترک ایران، فرانسه و لوکزامبورگ و به زبان فارسی به نمایش درآمد. این فیلم که در جشنواره نخستین نمایش خود در هند را تجربه می‌کرد، پیش از آن نخل طلای جشنواره کن ۲۰۲۵ را دریافت کرده بود. مشخصات رسمی جشنواره، جعفر پناهی را کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس اثر و امین جعفری را مدیر فیلم‌برداری و امیر اثباتی را تدوینگر معرفی می‌کند.
فیلم ایرانی دیگر «زن و بچه» (Woman and Child / Zan o Bacheh) ساخته سعید روستایی بود که محصول مشترک ایران و فرانسه است و در بخش «From the Festivals» نمایش داده شد. این اثر نیز نخستین نمایش خود در هند را در IFFI 2025 داشت. داستان فیلم درباره مهناز، پرستاری بیوه و مادر دو فرزند است که در پی مجموعه‌ای از حوادث خانوادگی و یک حادثه تراژیک، وارد مسیری دشوار برای رویارویی با فقدان و جست‌وجوی عدالت می‌شود. فیلم در سال ۲۰۲۵ در بخش مسابقه جشنواره کن نیز حضور داشت و در IFFI در کنار دیگر آثار مهم سینمای بین‌الملل به نمایش درآمد.
یکی دیگر از آثار مهم ایرانی دوره پنجاه‌وششم، «موهای دخترم» یا «My Daughter's Hair» با عنوان اصلی «Raha» به کارگردانی حسام فرهمند بود. این فیلم در بخش رقابتی Best Debut Feature Film of a Director قرار گرفت و داستان نوجوانی به نام رها را روایت می‌کند که برای تأمین هزینه خرید یک لپ‌تاپ، مجبور می‌شود موهای خود را کوتاه کرده و بفروشد؛ اتفاقی که آغازگر ماجرایی خانوادگی و اجتماعی می‌شود. فیلم که نخستین فیلم بلند حسام فرهمند به شمار می‌رود، محصول ایران و به زبان فارسی است و در جشنواره IFFI برای نخستین بار در هند به نمایش درآمد.
حضور این فیلم به یک موفقیت مهم برای سینمای ایران نیز انجامید، زیرا حسام فرهمند در پایان جشنواره جایزه بهترین فیلم بلند اول یک کارگردان را به صورت مشترک با فیلم استونیایی Fränk دریافت کرد. طبق اعلام رسمی وزارت اطلاعات و پخش هند، «موهای دخترم» و «Fränk» به طور مشترک صاحب جایزه Silver Peacock در این بخش شدند و برای هر یک از برندگان، تندیس، گواهی و جایزه نقدی ۱۰ لک روپیه در نظر گرفته شد. فرهمند و تهیه‌کننده فیلم، سعید خانی، همچنین در نشست مطبوعاتی جشنواره درباره فیلم و زمینه‌های اجتماعی آن شرکت کردند و بدین ترتیب، حضور سینمای ایران در IFFI تنها به نمایش اثر محدود نماند، بلکه بخشی از گفت‌وگوی رسمی جشنواره را نیز تشکیل داد.
چهارمین اثر ایرانی که حضور آن در برنامه رسمی جشنواره ثبت شده بود، «K Poper» ساخته ابراهیم امینی بود. این فیلم در بخش رقابتی ICFT–UNESCO Gandhi Medal قرار داشت؛ بخشی که آثاری را با محورهایی مانند گفت‌وگوی میان‌فرهنگی، بردباری، صلح و مسئولیت اجتماعی بررسی می‌کند. داستان «K Poper» درباره یک دختر نوجوان ایرانی است که شیفته یک خواننده کی‌پاپ کره‌ای شده و آرزو دارد برای شرکت در یک رقابت و دیدن اجرای او به سئول سفر کند. در این بخش، «K Poper» در کنار آثاری از چند کشور دیگر برای مدال گاندی یونسکو رقابت کرد.
در کنار این چهار فیلم، یک حضور قابل توجه دیگر نیز به شهرام مکری، فیلم‌ساز ایرانی، مربوط می‌شد که فیلم «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» (Black Rabbit, White Rabbit) را با تولید مشترک تاجیکستان و امارات متحده عربی کارگردانی کرده بود. این فیلم در IFFI 2025 در بخش «From the Festivals» نمایش داده شد و به زبان‌های فارسی و روسی بود. منابع رسمی جشنواره شهرام مکری را متولد کرمانشاه و فیلم‌ساز و فیلم‌نامه‌نویس ایرانی معرفی می‌کنند و فیلم نیز با وجود آنکه در رده تولید ایران ثبت نشده، از نظر عوامل اصلی، زبان و فضای روایی پیوندهای روشنی با سینمای ایران دارد. خود فیلم نیز از ساختن دوباره یک فیلم کلاسیک ایرانی در تاجیکستان به عنوان یکی از عناصر روایی خود استفاده می‌کند.
به این ترتیب، حضور ایران در پنجاه‌وششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم هند فقط به نمایش یک فیلم محدود نبود، بلکه طیفی از سینمای معاصر ایران را در چند قالب مختلف در بر می‌گرفت؛ از سینمای اجتماعی و خانوادگی «زن و بچه» و «موهای دخترم» گرفته تا سینمای مؤلف و بین‌المللی «یک تصادف ساده» و فیلمی با موضوع فرهنگ معاصر و ارتباط نسل جوان با جهان جهانی‌شده موسیقی در «K Poper». افزوده شدن فیلم شهرام مکری نیز نشان می‌دهد که آثار فیلم‌سازان ایرانی می‌توانند حتی در قالب تولیدات فرامرزی و خارج از عنوان رسمی «محصول ایران» نیز در برنامه‌های بین‌المللی IFFI حضور پیدا کنند.
از این منظر، پنجاه‌وششمین جشنواره بین‌المللی فیلم هند در گوا را می‌توان یکی از رویدادهای مهم برای مشاهده جایگاه سینمای ایران در فضای سینمایی هند در سال ۲۰۲۵ دانست؛ زیرا در یک دوره واحد، فیلم‌های ایرانی در بخش‌های مختلف رسمی جشنواره حضور داشتند، یکی از فیلم‌سازان ایرانی جایزه دریافت کرد و دست‌کم در مورد «موهای دخترم»، کارگردان و تهیه‌کننده فیلم در برنامه رسمی جشنواره نیز شرکت کردند. این حضور همچنین نشان می‌دهد که ارتباط سینمای هند و ایران در سطح جشنواره‌ای تنها از طریق نمایش فیلم‌های کلاسیک یا شناخته‌شده شکل نمی‌گیرد، بلکه سینمای معاصر ایران نیز در حوزه‌های اجتماعی، انسانی و هنری در برنامه‌های اصلی یک جشنواره بزرگ هند حضور دارد.
متن اولیه شما نیز بر همین وجه بین‌المللی جشنواره، ساختارهای رقابتی، پانورامای هند، بازار فیلم و برنامه‌های تخصصی تأکید کرده بود؛ در بازنویسی حاضر این مطالب در یک روایت واحد به تاریخچه IFFI، جایگاه گوا، دوره پنجاه‌وششم و سپس حضور سینمای ایران پیوند داده شده است.
علاقمندان می توانند برای حضور در این جشنواره بین المللی به تارنمای اصلی این جشنواره در ذیل مراجعه فرمایند:
نظر شما