لوگر یکی از استان‌های مهم افغانستان در جنوب شهر کابل است، مرکز این استان شهر پل علم می‌باشد. لوگر حدود ۶۵ کیلومتر از کابل فاصله دارد .

این استان با استان‌های کابل، ننگرهار، پکتیا، غزنی و میدان وردک هم‌مرز است.

از شهرستان‌های آن می‌توان به محمدآغه، برکی‌برک، چرخ، خوشی، خروار و ازره اشاره کرد.

لوگر دارای معادن مهم، به‌ویژه معدن مس عینک است که از بزرگ‌ترین ذخایر مس افغانستان به شمار می‌رود. همچنین کرومایت، سرب، جست و زغال‌سنگ نیز در این استان یافت می‌شود.

اقتصاد مردم بیشتر بر کشاورزی، کشاورزی و استخراج معادن استوار است.

دهکده‌ی سجاوند یا سکاوند در شهرستان برکی برک استان لوگر موقعیت دارد و بین ۶۸ درجه، ۴۷ دقیقه و ۴۲ ثانیه طول‌البلد شرقی و ۳۳ درجه، ۵۴ دقیقه و ۱۵ثانیه عرض‌البلد شمالی واقع شده است.

 در لغت‌نامه برهان قاطع سکاوند یا اسکاوند را کوهی نامیده نزدیک به سیستان و معرب آن سجاوند است. (فرهنگ برهان) و برخی آن‌را سکاوند گفته و آن نام قریه‌ای است به روستای غزنین و معرب آن ساوند است، در مجمل‌التواریخ در مورد نریمان دنیای بزرگ رستم قهرمان اسطوره‌ی شاهنامه که از نسل گرشاسپ بود آمده که: نریمان را ناگاه به حصار سکاوند سنگی بر سر زدند، خفته و بکشتند…

منطقه سجاوند در میان لوگر، غزنی و گردیز موقعیت داشته، مربوط به شهرستان برکی برک استان لوگر و یکی از شهرهای تاریخی افغانستان گفته شده است، این منطقه تاریخی در ۱۵ کیلومتری جنوب‌غربی شهرستان برکی برک و هفتاد کیلومتری جنوب استان کابل و به طرف غرب سرک عمومی کابل گردیز قرار دارد .

موجودیت تاریخی سجاوند بود تا بطلیموس یونانی را به آن واداشت که از وی در تاریخ خویش نام ببرد و چینایی‌ها و مؤرخین عرب ازآن به کرات نام برده اند و آن‌هم موجودیت یک معبد بزرگ که باعث شهرت زیاد سجاوند گردیده است، «هیوان تسانگ چینی» شخصاً از آن دیدن نمود و محمد عوفی در جوامع‌الحکایات و مؤلف ناشاخته «حدودالعالم من‌المشرق والمغرب» خاطرات و یادداشت‌هایی در مورد این شهر و معبد آن دارد و در ذکر سخن اندر حدود خراسان از دو شهر «استاخ» و «سکاوند» یاد کرده می‌نویسد: دو شهر اند خرد بر دامن کوه نهاده و سکاوند را حصاری است محکم و جای بسیار کشت‌وبزر است.

 بنابر گفته محمد عوفی یکی از دانشمندان دوره غوری، این معبد را از قرن ششم تا قرن نهم میلادی با عظمت و جلال؛  پیروان خودرا داشته است و کابل شاهان و رایان کابلی و بعدها یفتلی‌ها از پشتیبانان سرسخت این معبد بودند، چنانچه در سکه‌های یفتلی نام سکاوند دیده می‌شود، این سکه در حقیقت می‌رساند که شاهان یفتلی آتش‌پرست بوده و معبد زونا یا شونا را مورد تقدیس خویش قرار می‌دادند. محمد عوفی موقعیت لوگر را در لباب‌الالباب چنین می‌نویسد: لهوکر موضعی به غزنین و سجاوند از مضافات لهوکر غزنین است.

بنابر نوشته‌های مرحوم احمدعلی کهزاد معبد شونا سجاوند و معابد گندهارا به هم ارتباط نزدیک داشت و برهمنان هندویی این معبد را مورد احترام و نیایش خویش قرار می‌دادند. ناگزیز باید بنویسیم که آتش‌پرستان هندویی افغانستان، روابط با آریایی‌های قلب افغانستان که سوریا و مهر و رودرا، سوتری و میترا را پرستش می‌نمودند و از آن‌ها متاثر گردیده بودند؛ داشتند.

به قرار ترتبیب‌البیرونی سومین پادشاه برهمن شاهی « کملـو» نام داشت که آن‌را « کـلمو» هم تلفظ می‌کنند. از روی یکی از حکایات دلچسب محمد عوفی در جوامع‌الحکایات معلوم می‌شود که مشارالیه معاصر زمان عمرو لیث صفاری (۳۶۵-۲۸۷ هجری) مساوی (۸۷۹- ۹۰۰ میلادی) می‌زیست و سلطنت می‌کرد. اگرچه مولف جوامع‌الحکایات او را درین وقت به عنوان رای هندوستان یاد کرده ولی هنوز علاقه‌های ننگرهار، لغمان و تگاب و نجراب، پکتیا (سمت جنوبی) تا حوالی نزدیک کابل جزء قلمرو او بود. این مساله از روی فتح « سکاوند» (لوگر) معلوم می‌شود، زیرا محمد عوفی شرح می‌دهد که عمرولیث صفاری شخصی را بنام «فردعان» شحنه زابلستان مقرر کرد و او با چهار هزار سوار آمده و سکاوند را گرفت و بت‌کده‌ی معروف آن‌را که در اقصای هند شهرت داشت ویران کرد.

سعید نفیسی در تعلیقات بر لباب‌الالباب می‌گوید: « سجاوند یا سگاوند اینک آبادی کوچکیست در ناحیه‌ی لوگر در خاک غزنین و در مشرق افغانستان است.

این معبد، نیایش‌گران هندویی شونا را که به پرستش آفتاب معتقد بودند، به خود می‌کشاند. نکته‌ی دیگری‌که این محل را مورد توجه جهانیان قرار داد، کشف سکه‌هایی است که مربوط دوره کوشانی و یفتلی بوده که در بین دانشمندان به نام (نگین شاهی یا تجین شاهی) شناخته شده است. این عبارت از هیکل نیم‌تنه‌ای است که اسمای محلات افغانستان که به آن سکاوند گفته شده است اهمیت این معبد را برجسته می‌سازد.

ابوریحان‌البیرونی از سلسله برهمن شاهان کابل یاد کرده و برهمن شاهان از روی عقیده برهمن یا هندو بودند و از هندوان بومی و محلی کابل به شمار می‌رفتند. معابد زیادی در کابل و ماحول داشتند و معبد سکاوند یا سجاوند در لوگر یکی از آن معابد معروف آن‌ها بود. آنان در اثر فتوحات غزنویان از کابل، لوگر و گردیز عقب نشستند و بالآخره در مجاورت اتک خود را استحکام بخشیده و مرکز جدیدی به میان آوردند.

اما با ورود مسلمانان اعراب و بعد از به قدرت رسیدن صفاری‌ها آفتاب زوال این معبد سر رسید، یعقوب لیث لوگر و سجاوند را فتح نمود و این معبد به ویرانه‌ای تبدیل شد، مردم آن یا مسلمان شدند ویا جزیه پذیرفتند ویا هم فرار نمودند، دیگر از عظمت معبد خبری نبود، دیگر کابل شاهان و هندوشاهان برای تایید سلطنت خویش و قربانی و صدقات به سجاوند نمی‌آمدند، دیگر مراسم  مذهبی آتش‌پرستان خاموش گردید، اما نام تاریخی آن تا امروز باقی است و بعد پرورشگاه عالمان و دانشمندان مسلمان گردید. مس عینک، صرفاً یک معدن نیست، بلکه یکی از بزرگترین و مهم‌ترین گنجینه‌های باستان‌شناسی و تمدنی جهان است. در این منطقه آثار تمدنی با قدمت بین ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال شامل معابد بودایی، شهرهای عصر برنز و کارگاه‌های باستانی ذوب مس کشف شده است.

اطلاعات کلیدی درباره این تمدن باستانی و موقعیت مکانی: در منطقه عینک شهرستان محمدآغه استان لوگر، در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی کابل قدامت تاریخی و کاوش‌ها وجود یک شهر باستانی مربوط به عصر برنز (۵۰۰۰ سال پیش) و همچنین تمدن‌های دوره کوشانی و راهبان بودایی (قرون دوم الی ششم میلادی) را در این منطقه ثابت کرده است که تاکنون حدود ۸۰۰۰ قلم آثار باستانی شامل مجسمه‌های سنگی، سکه‌های طلا، ظروف سفالی، سکه‌ها و ابزار پیشرفته استخراج از دل خاک بیرون کشیده شده که به موزیم ملی افغانستان منتقل شده‌اند.

 این منطقه نشان‌دهنده تعامل عمیق میان فرهنگ‌های هلنیستی (یونانی) و هندی است و دیدگاه جدیدی در خصوص تاریخ بشر و صنعت در دوران باستان ارائه می‌دهد.

 آثار به‌دست‌آمده از مناطق باستانی معدن مس عینک لوگر نشان می‌دهد که این مناطق گواه تمدن‌های بزرگی بوده است؛ تمدن هایی که حتی تا پنج هزار سال پیش قدمت دارد و موجودیت آثار بسیار باستانی در منطقه «مس عینک» کشف نهایت مهمی از نگاه تاریخ تمدن بشر و افغانستان به شمار می‌رود.

قلعه نایب امین‌الله خان لوگری، بنای ابومسلم خراسانی و آرامگاه ملک سبزعلی؛ بناهای تاریخی با معماری گنبدی که از آثار فرهنگی استان لوگر محسوب می‌شود.

پل علم: مرکز استان لوگر که در کنار رودخانه و دشت‌های سرسبز قرار دارد و نقطه آغاز بسیاری از بازدیدهای گردشگری است.

لوگر علاوه بر آثار تاریخی، به دشت‌های سرسبز، باغ‌ها، مناطق کوهستانی و چشم‌اندازهای طبیعی نیز شناخته می‌شود. مشت نمونه خروار، به همین رو نام جهیل ماهی را ذکر می‌کردیم که در شهرستان ازره استان لوگر، یکی از جاذبه‌های طبیعی افغانستان به شمار می‌رود. این جهیل کوهستانی که از نمای دور و بالا شباهت زیادی به یک ماهی دارد، در میان مردم محل به نام جهیل ماهی  شناخته می‌شود. آب زلال و موقعیت آن در میان کوه‌های مرتفع، این جهیل را به یکی از زیباترین مکان‌های طبیعی لوگر تبدیل کرده است.

قرار است در آینده این جهیل کوهستانی شاهد میزبانی و جلب توجه گردشگران داخلی و خارجی باشد که برای دیدن جاذبه‌های طبیعی سفر می‌کنند.

منبع: روزنامه دولتی انیس

لینک:

https://www.anisdaily.com/%d9%88%d9%84%d8%a7%db%8c%d8%aa-%d9%84%d9%88%da%af%d8%b1-%d8%a8%d8%a7-%d8%af%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d9%86-%d8%ac%d8%a7%d8%b0%d8%a8%d9%87%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b7%d8%a8%db%8c%d8%b9%db%8c-%d9%88/