-
دکتر محمد ریاض ؛ پژوهشگر برجسته زبان فارسی و مطالعات اقبال
دکتر محمد ریاض (۱۹۳۵-۱۹۹۴) از پژوهشگران برجسته پاکستانی در حوزه زبان و ادبیات فارسی، ایران‌شناسی، تحقیق، تصحیح متون و ترجمه بود که سهم چشمگیری در مطالعات ادبیات فارسی، به‌ویژه آثار منظوم فارسی و میراث فکری علامه محمد اقبال، ایفا کرد. فعالیت‌های علمی او نشان‌دهنده تعهدی عمیق به حفظ میراث کلاسیک…
-
خوشحال‌خان ختک؛ سردار شمشیر و شعر
خوشحال‌خان ختک را باید در پیوند میان سه بُعد اساسی شخصیت او شناخت: سرداری که در مناسبات پیچیده قدرت در دوره گورکانی می‌زیست؛ شاعری که در گسترش ظرفیت‌های زبانی و ادبی پشتو سهمی برجسته داشت؛ و نویسنده و اندیشمندی که آثارش زمینه‌ای ارزشمند برای مطالعه اخلاق، رهبری، تجربه اجتماعی و نگاه او به جهان…
-
عبدالغنی نیک‌سیر پژوهشگر، روزنامه‌نگار و نویسنده هراتی
عبدالغنی نیک‌سیر، پژوهشگر تاریخ و فرهنگ، روزنامه‌نگار و نویسنده اهل هرات افغانستان، از چهره‌های باسابقه عرصه مطبوعات و پژوهش‌های فرهنگی این شهر است که بخش مهمی از فعالیت‌های حرفه‌ای خود را به ثبت و معرفی تاریخ، ادبیات و میراث فرهنگی هرات اختصاص داده است. او که در سال ۱۳۲۱ خورشیدی در هرات متولد…
-
معرفی نجیب مایل هروی؛ پژوهشگر ادبیات فارسی و نسخه‌شناس برجسته
نجیب مایل هروی، پژوهشگر برجستهٔ ادبیات فارسی، نسخه‌شناس و محقق متون عرفانی، از چهره‌های شناخته‌شده در زمینهٔ شناخت و تصحیح میراث مکتوب فارسی است. این پژوهشگر زادهٔ هرات، با تألیف آثار پژوهشی و تصحیح متون کهن، نقش مهمی در معرفی میراث ادبی و عرفانی فارسی و گسترش مطالعات نسخه‌شناسی ایفا کرده است.
-
" مائی بهاگی " نماد جاویدان موسیقی محلی ایالت سند
مائی بھاگی ( ۱۹۲۰ تا ۷ جولای ۱۹۸۶)، که نام اصلی‌اش باگ بھری (به معنای زن خوش‌اقبال و نیک‌بخت) بود، یکی از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین هنرمندان موسیقی محلی در پاکستان، به‌ویژه در ایالت سند به‌شمار می‌رود. او به خاطر صدای جادویی و آکنده از عطر و روح صحرا، لقب بلبلِ تر (تھر کوئل) را به خود اختصاص داد.
-
"وتایو فقیر" صوفی طنز پرداز و عارف خطه سند!
او اغلب به خاطر ذکاوت تند و تیز، درس‌های عمیق اخلاقی و حکمت منحصر به فرد معنوی‌اش، با ملا نصرالدین، بیربال و بهلول دانا مقایسه می‌شود.
-
آرامگاه ایاز، غلام مخصوص سلطان محمود غزنوی
ایاز را «بنیان‌گذار لاهور» و «نخستین حاکم لاهور» نیز می‌نامند، اما در دوران غزنوی، در میان نخستین والیان لاهور به نام‌های «عبدالله فراتکین» و «حاجب اریاروق» نیز برمی‌خوریم. درباره زمان ورود ایاز به لاهور میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد؛ سجان رای بتالوی، سید…
-
زیب‌النساء بیگم، شاهزاده فارسی‌سرای دربار مغولان هند
تاریخ زبان و ادب فارسی تنها به شاعران و نویسندگان مرد محدود نمی‌شود، در میان زنان فرهیخته‌ای که در شکوفایی این زبان نقش داشته‌اند، نام زیب‌النساء بیگم، شاهزاده‌خانم نامدار گورکانی، جایگاهی ویژه دارد. او در روزگاری زندگی می‌کرد که زبان فارسی از مهم‌ترین زبان‌های ادبی، علمی و دیوانی شبه‌قاره…
-
یک و نیم قرن با قائد اعظم محمد علی جناح
علاوه بر کتاب «My Brother» (برادر من) نوشته فاطمه جناح درباره قائد اعظم، از جمله کتاب‌های مهم امروزی می‌توان به کتاب «قائد اعظم و ان کا عهد» (قائد اعظم و دوران او) اثر رئیس احمد جعفری، «قائد اعظم کے 72 سال» (۷۲ سالِ قائد اعظم) اثر خواجه رضی حیدر، و «قائد اعظم کی زندگی کے دلچسپ…
-
چراغ آفاق سرزمین سند و شاعر عظیم هفت‌زبان صوفی
"سچل سرمست " زندگی، اندیشه‌ها و پیام جهانی
در تاریخ تصوف در شبه قاره هند و پاکستان، سرزمین سند جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا عارفان و شاعران بزرگی را پرورش داده که پیام‌آور عشق، صلح و انسانیت بوده‌اند.
-
خواجه غلام فخرالدین سیالوی و شعر فارسی او
خواجه غلام فخرالدین سیالوی در چهار زبانِ اردو، فارسی، پنجابی و عربی با روانی شعر می‌سرود و در اشعارش نمونه‌هایی از هر چهار زبان یافت می‌شود. او از شاعرانِ برجستهٔ عصرِ خویش به‌شمار می‌رفت و بیشتر به نعت، منقبت، غزل، قطعه و رباعی می‌پرداخت. اشعارش آمیزه‌ای از ذوقِ عارفانه و عاشقانه است که در…
-
نانا پاتکار؛ بازیگری با چهره‌های گوناگون، صدایی ماندگار و دغدغه‌های اجتماعی
ویشوانات پاتکار، مشهور به نانا پاتکار (۱ ژانویه ۱۹۵۱ – ۸ اکتبر ۲۰۲۶)، از چهره‌های برجسته سینمای هند بود که با نقش‌آفرینی‌های قدرتمند، صدای منحصربه‌فرد، بیان پرنفوذ و توانایی در اجرای شخصیت‌های پیچیده، جایگاهی ویژه در سینمای هندی‌زبان و مراتی به دست آورد. او بازیگری بود که هم در نقش‌های جدی…
-
خواجه" بنده‌نواز گیسودراز" پیونددهنده عرفان اسلامی، زبان فارسی و فرهنگ دکن
تاریخ زبان و ادبیات فارسی در شبه‌قاره هند، تنها تاریخ حضور یک زبان در دربارهای سلطنتی و دستگاه‌های اداری نیست؛ بلکه روایتی گسترده از ارتباطات علمی، اندیشه‌های عرفانی، ترجمه، آموزش و تعامل میان فرهنگ‌های گوناگون است. در این تاریخ، عارفان و دانشمندانی نقش مهمی ایفا کردند که با بهره‌گیری از زبان…
-
" محمود" کمدین بزرگ سینمای هند
محمود علی (Mehmood Ali، ۱۹۳۲–۲۰۰۴)، یکی از برجسته‌ترین چهره‌های کمدی در سینمای هند، از جمله این هنرمندان بود؛ بازیگری که توانایی‌هایش به خنداندن تماشاگران محدود نمی‌شد و در زمینه‌های خوانندگی، تهیه‌کنندگی، کارگردانی و کشف استعدادهای تازه نیز فعالیت داشت. محمود در دوره‌ای به شهرت رسید که سینمای…
-
" آقا " بازیگر ایرانی‌تبار سینمای هند
در تاریخ سینمای هند، به‌ویژه سینمای هندی‌زبان، شمار قابل توجهی از هنرمندانی را می‌توان یافت که پیشینه خانوادگی آنان به سرزمین‌های خارج از هند بازمی‌گردد. در میان این چهره‌ها، آقا (Agha)، با نام اصلی آقاجان بیگ (Aghajan Baig)، جایگاه ویژه‌ای دارد. او از بازیگران پرکار و شناخته‌شده سینمای هند…
-
ای. آر. رحمان؛ موسیقیدان معروف هند_ بخش دوم
یکی از نمونه‌های همکاری‌های بشردوستانه او، مشارکت در قطعه Oceanic با یوسف اسلام بود که درآمد حاصل از آن برای کمک به کودکان یتیم در باندا آچه، پس از سونامی اقیانوس هند در سال ۲۰۰۴، اختصاص یافت. رحمان همچنین در پروژه‌های موسیقایی دیگری با اهداف اجتماعی مشارکت داشته و در سال‌های مختلف تلاش کرده…
-
داتا گنج‌بخش و کشف‌المحجوب؛ شاهکار ادبیات صوفیانه فارسی
حضرت داتا گنج‌بخش یا علی بن عثمان هجویری دانشمند و متکلم صوفی اهل سنت در قرن یازدهم میلادی بود که از غزنی برخاست و در لاهور اقامت گزید و در شکل‌گیری چشم‌انداز معنوی جنوب آسیا نقش مهمی ایفا کرد. اثر برجسته فارسی او، کشف‌المحجوب، فقه اسلامی را به‌صورت نظام‌مند با سلوک صوفیانه درهم آمیخت. شخصیت‌هایی…
-
زندگی هنری و جایگاه جهانی " ای. آر. رحمان " موسیقیدان هندی
الله‌رکها رحمان، که بیشتر با نام ای. آر. رحمان (A. R. Rahman) شناخته می‌شود، از برجسته‌ترین آهنگسازان، تهیه‌کنندگان موسیقی، خوانندگان و نوازندگان هند است که آثارش در سینمای هند، به‌ویژه سینمای تامیل و هندی، و همچنین در عرصه بین‌المللی بازتاب گسترده‌ای داشته است. او در ۶ ژانویه ۱۹۶۷ در مدرس،…
-
سید سبط حسن رضوی؛ مردی که چراغِ فارسی را در پاکستان روشن نگه داشت
سید سبط حسن رضوی در روزگاری به خدمت زبان فارسی پرداخت که این زبان، پس از قرن‌ها حضور پررنگ در عرصه‌های علمی، فرهنگی و اداری شبه‌قاره، با دوره‌ای دشوار از افول روبه‌رو شده بود. وی فارسی را فقط یک زبان نمی‌دانست؛ برای او فارسی بخشی از یک میراث بزرگ فرهنگی و ادبی بود؛ میراثی که باید حفظ می‌شد…
-
مولانا ارشد مدنی؛ از اندیشه وحدت هند تا مناقشه‌های عصرحاضر
ارشد مدنی نیز در سخنان خود بارها از تقسیم هند انتقاد کرده و بر همزیستی هندوها و مسلمانان تأکید کرده است. در روایت او، استقلال هند نتیجه همکاری گروه‌های مختلف جامعه علیه استعمار بوده و تقسیم کشور پیامدهای سنگینی برای هر دو جامعه به همراه داشته است. او در موارد مختلف سکولاریسم قانون اساسی هند…
-
زندگی نامه مولانا سید ارشد مدنی
مولانا سید ارشد مدنی، متولد ۱۹۴۱ در دیوبند، از چهره‌های شناخته‌شده حوزه علمیه دیوبند و از عالمان برجسته جریان دیوبندی در هند است. او در حال حاضر از مسئولان ارشد علمی دارالعلوم دیوبند و رئیس شاخه‌ای از جمعیت علمای هند است که به «شاخه ارشد» شناخته می‌شود. وی در فوریه ۲۰۰۶ پس از درگذشت برادر بزرگ‌تر…
-
مجموعه شعری "نغمه‌زار" حفیظ جالندری
حفیظ جالندهری هم در نظم و هم در نثر دست به قلم برد، اما از منظر شعر، در کنار اثر چهار جلدی‌اش «شاهنامه اسلام» (چاپ‌شده در سال‌های: ۱۹۲۸، ۱۹۳۲، ۱۹۴۱ و ۱۹۴۷ میلادی)، در هر چهار مجموعه شعری او یعنی «نغمه‌زار» (۱۹۲۵م)، «سوز و ساز» (۱۹۳۲م)، «تلخ‌آب…
-
شیر خرما؛ نامی فارسی در جنوب آسیا
یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های شیر خرما، نام آن است. «شیر خرما» نامی کاملاً فارسی دارد، هرچند خود این غذا امروزه در ایران به‌عنوان یک غذای سنتیِ رایج و شناخته‌شده مطرح نیست. واژه «شیر» در زبان فارسی به معنای شیر و واژه «خرما» به معنای میوه خرماست؛ بنابراین، ترکیب «شیر خرما» در معنای تحت‌اللفظی به…
-
زندگی و آثار ادبی " اسد ملتانی "
به باور برخی پژوهشگران، اسد مولتانی در شمار معدود شاعرانی است که پس از اقبال توانستند شعر هدفمند و ملی را با صراحت اندیشه و استواری بیان همراه سازند. آثار پژوهشی او نیز موضوعاتی چون تأثیر زبان بر مذهب، املای درست اردو، و مسائل ادبی و تاریخی را دربرمی‌گیرد.
-
" رائو بهادر کاشینات نارایان دیکشیت " از پیشگامان باستان‌شناسی هند
رائو بهادر کاشینات نارایان دیکشیت، از برجسته‌ترین باستان‌شناسان هندی نیمه نخست قرن بیستم، از جمله شخصیت‌هایی است که نام او با شکل‌گیری و گسترش باستان‌شناسی نوین در هند و مطالعه تمدن دره سند پیوندی ناگسستنی دارد. او در دوره‌ای فعالیت علمی و اداری خود را دنبال کرد که باستان‌شناسی هند از مرحله…
-
"جگن نات آزاد " شاعر و ادیب فارسی اهل راولپندی
علاقهٔ جدی او به زبان و ادبیات فارسی سبب شد برای ادامهٔ تحصیل راهی لاهور شود؛ شهری که در آن زمان یکی از مهم‌ترین مراکز علمی و ادبی شبه‌قاره به شمار می‌رفت. آزاد در لاهور در رشتهٔ ادبیات فارسی به تحصیل پرداخت و در سال ۱۹۴۲م موفق به اخذ مدرک «فارسی آنرز» و در سال ۱۹۴۴م مدرک کارشناسی ارشد زبان…
-
خلیفه نبی‌بخش (قاسم) شاعر حماسی سرای سند
خلیفه نبی‌بخش «قاسم» (۱۷۷۶–۱۸۶۳ م)، از برجسته‌ترین شاعران حماسی، صوفی و مردمی سند و از پیروان برجستهٔ مکتب و سنت ادبی شاه‌عبداللطیف بهتایی است. وی در گوٹھ «قاسم لغاری» (ضلع بدین، سند) متولد شد و در همان‌جا چشم از جهان فرو بست. او را به عنوان «شاعر مقاومت و حماسه» می‌شناسند؛ زیرا علاوه بر ابعاد…
-
ساتیاجیت رای ، نابغه‌ای که سینمای هند را به جهان معرفی کرد
«ساتیاجیت رای» بیش از سه دهه فعالیت هنری، ۳۶ فیلم بلند، کوتاه و مستند ساخت و در بسیاری از آثار خود مسئولیت‌هایی فراتر از کارگردانی بر عهده گرفت؛ از جمله نگارش فیلمنامه، طراحی صحنه و لباس، طراحی پوستر و عنوان‌بندی و، از دهة ۱۹۶۰، ساخت موسیقی فیلم. همین کنترل گسترده بر عناصر مختلف تولید، از او…
-
استاد رشید بت؛ چهره‌ای برجسته و صاحب‌نام در هنر خوشنویسی پاکستان
استاد رشید بت در زیرزمین خانه‌اش دنیایی از خط و خوشنویسی آفریده است؛ جایی که با ورود به آن، گویی از دنیای روزمره فاصله می‌گیرید و قدم به جهانی آرام، زیبا و سرشار از رمز و راز حروف می‌گذارید و بی‌اختیار در زیبایی حروف و ظرافت هنر غرق می‌شوید. همین‌جاست که رشید بت در سکوت شب با هنر خود خلوت می‌کند،…
-
میراث سِر محمد یوسف (بخش دوم)
دومین ستون اصلی میراث محمد یوسف در بمبئی، حوزه آموزش عالی است. دانشکده اسماعیل یوسف کالج در منطقه جوگشواری امروز از سوی خود کالج به عنوان چهارمین کالج قدیمی بمبئی و قدیمی‌ترین کالج شمال بمبئی معرفی می‌شود. بر اساس وبگاه رسمی مؤسسه، کالج در سال ۱۹۳۰ با کمک مالی گسترده سِر محمد یوسف اسماعیل تأسیس…