معرفی کوتاه
عزیز آسوده طهماس، شاعر، نویسنده، پژوهشگر و فعال فرهنگی افغانستان، از جمله چهره‌های فرهنگی معاصر این کشور است که در حوزه‌های ادبیات، روزنامه‌نگاری فرهنگی، نقد هنری و معرفی شخصیت‌های برجسته فرهنگی و هنری فعالیت داشته است. آثار و نوشته‌های وی بخش‌هایی از تاریخ فرهنگی و اجتماعی افغانستان را در بر می‌گیرد و به معرفی چهره‌های ادبی، هنری و رسانه‌ای این کشور اختصاص دارد.
کتاب «سیمای معاصران»، نوشته‌های مرتبط با تاریخ رادیو و تلویزیون افغانستان، مقالات سینمایی و مطالب منتشرشده درباره شخصیت‌های فرهنگی، از جمله آثار و فعالیت‌های شناخته‌شده او به شمار می‌روند. انتشار نوشته‌های وی در نشریه فرهنگی «کابل ناتهـ» و حضور مطالب او در مجموعه‌های ادبی مرتبط با احمد ظاهر نیز از دیگر جنبه‌های فعالیت فرهنگی و ادبی اوست.
زندگی‌نامه و تحصیلات
در اطلاعات زندگی‌نامه‌ای منتشرشده درباره عزیز آسوده طهماس، سال تولد او ۱۳۳۲ خورشیدی ذکر شده است. وی تحصیلات خود را در دانشکده ژورنالیسم به پایان رسانده و علاقه‌مندی به شعر، داستان و برنامه‌های ادبی رادیو را از زمینه‌های شکل‌گیری فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای خود دانسته است.
آسوده طهماس در نوشته‌ای با عنوان «فریده انوری؛ زنی فراموش‌ناشدنی در تاریخ رادیو تلویزیون ملی»، از مسیر ورود خود به محیط کاری اداره هنر و ادبیات رادیو و تلویزیون افغانستان سخن گفته است. او در این نوشته، به مراجعه به ناظمی، رئیس وقت کلتور وزارت اطلاعات و کلتور، و معرفی‌شدن به فریده انوری، مدیر عمومی اداره هنر و ادبیات، اشاره می‌کند.
این خاطرات، بخشی از مسیر تحصیلی و آغاز فعالیت حرفه‌ای او را در حوزه رسانه و فرهنگ افغانستان بازتاب می‌دهند.
فعالیت‌های رسانه‌ای و حرفه‌ای
بخش مهمی از فعالیت‌های حرفه‌ای عزیز آسوده طهماس با رادیو و تلویزیون افغانستان پیوند داشته است. علاقه به برنامه‌های ادبی، شعر و داستان، زمینه فعالیت او در حوزه تولید و تهیه محتوای فرهنگی را فراهم کرد.
وی در خاطرات خود از همکاری با اداره هنر و ادبیات و ارزیابی توانایی‌هایش از سوی عبدالله شادان یاد کرده است. به گفته او، در ساختار جدید این اداره، پیش از ترک کابل، برای تصدی سمت مدیر عمومی بخش تلویزیون در نظر گرفته شده بود.
از دیگر فعالیت‌های او در این حوزه، تهیه برنامه‌ای ادبی درباره رودکی برای مجموعه «مشعل‌داران» بود که قرار بود در آغاز سال نو پخش شود؛ اما به روایت وی، این برنامه به دلیل غفلت در اداره برنامه‌های تلویزیون پخش نشد.
عزیز آسوده طهماس در زمینه نقد سینما نیز فعالیت داشته است. وی در مقاله‌ای درباره انجنیر لطیف احمدی، از سینماگران افغانستان، خاطرات خود را از نگارش نقد فیلم «فرار» و دشواری‌های انتشار آن بازگو می‌کند. به نوشته او، این نقد ابتدا از برنامه تلویزیونی کنار گذاشته شد، اما بعداً در نشریه «هنر»، وابسته به اتحادیه هنرمندان، به چاپ رسید و در محفلی با حضور سینماگران نیز قرائت شد.
این فعالیت‌ها نشان‌دهنده توجه او به برنامه‌های ادبی و هنری، نقد سینما و ثبت تجربه‌های فرهنگی در رسانه‌های افغانستان است.
آثار و فعالیت‌های پژوهشی
۱. کتاب «سیمای معاصران»
«سیمای معاصران» از مهم‌ترین آثار شناخته‌شده عزیز آسوده طهماس است. این کتاب در سال ۱۳۶۹ خورشیدی در کابل منتشر شده و بر اساس اطلاعات کتاب‌شناختی ارائه‌شده، ۱۹۰ صفحه و شمارگان آن دو هزار نسخه بوده است.
این اثر به معرفی ۱۸ تن از شخصیت‌های فرهنگی و هنری افغانستان اختصاص دارد. از جمله شخصیت‌های معرفی‌شده در آن می‌توان به محمود طرزی، عبدالرشید لطیفی، غوث‌الدین رسام، استاد سرآهنگ، استاد فرخ افندی، استاد نی‌نواز، علامه سلجوقی، عبدالغفور برشنا، احمد ظاهر و عبدالهادی داوی اشاره کرد.
از ویژگی‌های این کتاب، توجه هم‌زمان به ادیبان، پژوهشگران و هنرمندان حوزه‌های موسیقی، نقاشی، تئاتر و سینماست. نویسنده در معرفی این شخصیت‌ها، افزون بر شرح زندگی و فعالیت‌های آنان، به فضای فرهنگی و اجتماعی پیرامونشان نیز پرداخته است.
مقدمه کتاب را واصف باختری نوشته است. «سیمای معاصران» از آثاری است که با هدف معرفی چهره‌های فرهنگی و هنری افغانستان، بخشی از میراث ادبی و هنری این کشور را ثبت کرده است.
۲. کتاب «ورزش‌های محلی افغانستان»
«ورزش‌های محلی افغانستان» از دیگر آثار منسوب به عزیز آسوده طهماس است که بر اساس اطلاعات موجود، در سال ۱۳۷۷ خورشیدی در پیشاور منتشر شده است.
موضوع این اثر، ورزش‌ها و بازی‌های محلی افغانستان است و از این منظر با فرهنگ عامه، سنت‌های اجتماعی و میراث فرهنگی این کشور ارتباط دارد.
۳. «اشک قرن» و «گذرگاه شعر»
«اشک قرن» و «گذرگاه شعر» از دیگر عنوان‌های ادبی مرتبط با فعالیت‌های عزیز آسوده طهماس هستند. «اشک قرن» به‌عنوان مجموعه‌ای از اشعار وی معرفی شده و عنوان آن در صفحه نویسنده در وب‌سایت Goodreads نیز آمده است.
این دو عنوان در کنار دیگر فعالیت‌های ادبی او، بیانگر توجه وی به شعر و ادبیات است.
۴. «پیشه‌وران و پیشه‌های قدیم شهر کابل»
تاریخ اجتماعی و مشاغل سنتی کابل از دیگر موضوعات مرتبط با فعالیت‌های پژوهشی عزیز آسوده طهماس است. نوشته‌ای با عنوانی نزدیک به «پیشه‌وران و پیشه‌های قدیم کابل» در مجموعه مقالات «میلاد کابل» در سال ۱۳۹۰ خورشیدی مطرح شده است.
این موضوع به ثبت مشاغل سنتی، شیوه‌های زندگی اجتماعی و بخشی از تاریخ شهری کابل ارتباط دارد.
۵. «پیشکسوتان تیاتر کشور»
«پیشکسوتان تیاتر کشور» از دیگر عنوان‌های منسوب به عزیز آسوده طهماس است که موضوع آن به معرفی پیشکسوتان تئاتر افغانستان مربوط می‌شود.
۶. سایر آثار
از دیگر عنوان‌های مرتبط با فعالیت‌های نویسندگی و پژوهشی عزیز آسوده طهماس می‌توان به «جنگ‌های نیابتی و پس‌لرزه‌های فرهنگی و اجتماعی آن» و «برگ‌هایی از تاریخ و فرهنگ ولایات افغانستان» اشاره کرد. برای اثر دوم، سال ۱۳۹۸ خورشیدی و محل انتشار کابل ذکر شده است.
این عنوان‌ها حوزه‌های متنوع فعالیت او را از ادبیات و فرهنگ عامه تا تاریخ اجتماعی و مسائل فرهنگی افغانستان در بر می‌گیرند.
مشارکت در مجموعه‌های ادبی و نوشته‌های مرتبط با موسیقی
عزیز آسوده طهماس در مجموعه‌های ادبی مرتبط با احمد ظاهر نیز مشارکت داشته است. از جمله این مجموعه‌ها می‌توان به کتاب «باز آمدم»، منتشرشده در سال ۱۹۹۲ میلادی در تاجیکستان، و مجموعه «تنها صداست که می‌ماند»، منتشرشده در سال ۱۹۹۵ میلادی در پاکستان، اشاره کرد که نوشته‌هایی از وی در آن‌ها درج شده است.
این مشارکت، پیوند فعالیت‌های ادبی او را با موسیقی و میراث هنری افغانستان نشان می‌دهد. حضور نوشته‌های او در مجموعه‌های مشترک را باید از تألیف مستقل یا مسئولیت گردآوری و ویرایش این آثار متمایز دانست.
مقالات و نوشته‌های فرهنگی
از مقالات شناخته‌شده عزیز آسوده طهماس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. «فریده انوری؛ زنی فراموش‌ناشدنی در تاریخ رادیو تلویزیون ملی»
این مقاله به معرفی فریده انوری و نقش او در تاریخ رادیو و تلویزیون افغانستان می‌پردازد. نویسنده در این مطلب، خاطراتی از برنامه‌های ادبی رادیو، فعالیت‌های اداره هنر و ادبیات و تجربه‌های حرفه‌ای خود در محیط رسانه‌ای افغانستان بیان کرده است.
۲. «یکی از سینماگران بزرگ و پر تلاش کشور در بستر بیماری افتاده است»
این مقاله درباره انجنیر لطیف احمدی و فعالیت‌های سینمایی اوست و در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۴ در نشریه «کابل ناتهـ» منتشر شده است. نویسنده در این مطلب، ضمن پرداختن به جایگاه این سینماگر، خاطراتی از نقد فیلم «فرار» و تجربه‌های خود در حوزه رسانه و سینما را مطرح کرده است.
۳. «تأملی بر شعرهای شفیقه دیباج»
این عنوان نیز در ارتباط با فعالیت‌های نقد ادبی عزیز آسوده طهماس در وب‌سایت آریایه مطرح شده است و از زمینه‌های فعالیت او در بررسی شعر و آثار ادبی حکایت دارد.
شعر و آثار منظوم
در فهرست آثار ادبی منسوب به عزیز آسوده طهماس، دو سروده با عنوان‌های «بلخ بامی، شهر بیرق‌ها» و «ای مادر داغدیده من» نیز ذکر شده‌اند. این عنوان‌ها در شمار آثار منظوم مرتبط با فعالیت‌های ادبی او قرار می‌گیرند.
جایگاه فرهنگی و ادبی
عزیز آسوده طهماس در حوزه‌های ادبیات، پژوهش فرهنگی، فعالیت‌های رسانه‌ای و معرفی شخصیت‌های هنری افغانستان فعالیت داشته است. آثار او، به‌ویژه کتاب «سیمای معاصران»، در زمینه معرفی چهره‌های فرهنگی و هنری این کشور قرار می‌گیرند.
توجه به تاریخ رادیو و تلویزیون، نقد سینما، معرفی هنرمندان و ثبت بخشی از خاطرات فرهنگی افغانستان، از محورهای اصلی فعالیت‌های اوست. نوشته‌های وی افزون بر پرداختن به شخصیت‌های ادبی و هنری، اطلاعاتی درباره فضای فرهنگی و رسانه‌ای افغانستان در دوره معاصر ارائه می‌کنند.
نظر شما