لال حویلی یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی راولپندی است که ترکیبی منحصربه‌فرد از شکوه معماری، همزیستی فرهنگی، تاریخ سیاسی و یک داستان عاشقانه استثنایی را به نمایش می‌گذارد. این عمارت که در بازار تاریخی بوهر (Bohar Bazaar) و روبه‌روی موتی بازار (Moti Bazaar) واقع شده است، از یک اقامتگاه خصوصی به یکی از مشهورترین نمادهای سیاسی پاکستان تبدیل شده است. لال حویلی که در دوران استعمار بریتانیا ساخته شد، گذشته چندفرهنگی شهر راولپندی را بازتاب می‌دهد و همچنان نقش مهمی در چشم‌انداز سیاسی معاصر پاکستان ایفا می‌کند.
موقعیت مکانی و اهمیت تاریخی
لال حویلی در بازار بوهر (Bohar Bazaar)، یکی از قدیمی‌ترین مراکز تجاری راولپندی با بیش از ۲۰۰ سال قدمت، واقع شده است. این عمارت در مقابل موتی بازار (Moti Bazaar)، بازار سنتی خرید بانوان، قرار دارد و در یکی از مهم‌ترین محله‌های تاریخی شهر واقع شده است.
اگرچه امروزه این بنا با نام لال حویلی شناخته می‌شود، اما در ابتدا به نام سهگل حویلی (Sehgal Haveli) و به افتخار سازنده آن، بریستر دهن راج سهگل (Barrister Dhan Raj Sehgal)، نام‌گذاری شده بود. پیش از آنکه این ساختمان به مقر فعالیت‌های سیاسی تبدیل شود، در میان مردم محلی به عنوان ساختمانی مرموز و به‌ظاهر تسخیرشده شهرت داشت و نزدیک به سه دهه پس از متروکه شدن، با لقب‌هایی همچون «جایگاه جن‌ها» و «عمارت تسخیرشده» شناخته می‌شد.
از سال ۱۹۸۵، لال حویلی به یکی از مراکز مهم فعالیت‌های سیاسی در راولپندی تبدیل شده و امروزه از شناخته‌شده‌ترین بناهای سیاسی این شهر به شمار می‌رود.
ساخت و پیدایش
این عمارت به سفارش بریستر دهن راج سهگل، وکیل برجسته‌ای از یک خانواده ثروتمند هندو در جهلم ساخته شد.
- سهگل تحصیلات حقوقی خود را در لندن به پایان رساند و عنوانBarrister-at-Law را دریافت کرد.
- او پس از بازگشت به هند بریتانیایی در سال ۱۹۱۹، به جای زادگاه اجدادی خود، جهلم، شهر راولپندی را برای آغاز فعالیت حقوقی خود انتخاب کرد.
- عشق او به بودهن بای (Budhan Bai) الهام‌بخش ساخت عمارتی باشکوه شد که نمونه‌ای همانند آن در شهر وجود نداشت.
ساخت این عمارت در آوریل ۱۹۲۲ آغاز شد و پس از پنج سال در سال ۱۹۲۷ به پایان رسید.
اجرای این پروژه مستلزم سرمایه‌گذاری مالی عظیمی بود و در نهایت یکی از باشکوه‌ترین خانه‌های مسکونی راولپندی در آن دوران ساخته شد.
داستان عشق لال حویلی
تاریخ لال حویلی جدایی‌ناپذیر از داستان عاشقانه شگفت‌انگیز بریستر دهن راج سهگل و بودهن بای، رقصنده جوان مسلمان اهل سیالکوت است.
بر اساس روایت‌های تاریخی:
- سهگل در اوایل دهه ۱۹۲۰ هنگام شرکت در یک مراسم سنتی ازدواج هندو در سیالکوت با بودهن بای آشنا شد.
- او شیفته اجرای رقص بودهن بای شد و بعدها از او خواستگاری کرد.
- بودهن بای که یتیم بود و با مشکلات خانوادگی دست‌وپنجه نرم می‌کرد، پیشنهاد او را پذیرفت و به راولپندی نقل مکان کرد.
- پس از ازدواج، به درخواست همسرش، حرفه رقص را کنار گذاشت.
رابطه این دو از آن جهت استثنایی بود که در دورانی شکل گرفت که ازدواج میان دو مذهب و دو طبقه اجتماعی متفاوت، بسیار نادر بود.
سهگل برای ابراز عشق خود، این عمارت باشکوه را به‌طور ویژه برای بودهن بای ساخت و آن را به یکی از ماندگارترین نمادهای عشق و وفاداری در شهر تبدیل کرد.
همزیستی دینی و احترام متقابل
یکی از منحصربه‌فردترین ویژگی‌های لال حویلی، تجسم روحیه مدارا و همزیستی مذهبی است.
با وجود تعلق به دو دین متفاوت:
- بریستر سهگل همچنان هندو باقی ماند.
- بودهن بای نیز مسلمان باقی ماند.
هیچ‌یک تلاش نکردند دیگری را به تغییر دین وادار کنند.
در عوض، سهگل هر دو دین را در طراحی عمارت جای داد و:
- یک معبد هندو برای خود،
- و یک مسجد برای بودهن بای
در دو گوشه مقابل یکدیگر در عمارت بنا کرد.
هر روز:
- سهگل در معبد مراسم پوجا (Pooja) را انجام می‌داد.
- بودهن بای نمازهای اسلامی خود را در مسجد اقامه می‌کرد.
این طراحی معماری نمادی از همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام متقابل بود و لال حویلی را به نمونه‌ای کم‌نظیر از همزیستی دینی در هند پیش از تقسیم تبدیل کرد.
میراث معماری
لال حویلی نمونه‌ای برجسته از تلفیق چندین سنت معماری است.
در طراحی این عمارت، عناصر زیر با یکدیگر ترکیب شده‌اند:
- معماری مغولی
- تأثیرات معماری اروپایی
- هنر و صنایع‌دستی کشمیر
- معماری سنتی حویلی‌های هندی
این ساختمان سه‌طبقه با استفاده از مصالح مرغوب ساخته شده است که شامل:
- برنج،
- نقره،
- فلزات ویژه وارداتی،
- و نقوش تزئینی ظریف کشمیر که در سراسر فضای داخلی نقاشی شده بودند،
می‌شود.
در طرح اولیه، حویلی دارای بخش‌های زیر بود:
- منبت‌کاری‌های زیبای چوبی کشمیر،
- بالکن‌های چوبی ظریف،
- حیاط‌های وسیع،
- بخش‌های مجزای محل سکونت مردان و زنان،
- تالار مرکزی باشکوه،
- اتاق‌های پذیرایی مجلل،
- و یک سالن اختصاصی رقص که تنها برای بودهن بای ساخته شده بود.
این سالن رقص، علاقه و محبت سهگل به همسرش را نشان می‌داد و به او امکان می‌داد پس از کناره‌گیری از اجرای عمومی، به‌طور خصوصی برای همسرش برقصد.
حتی پس از گذشت بیش از نود و پنج سال، لال حویلی همچنان بخش زیادی از شکوه معماری خود را، با وجود آثار گذر زمان، حفظ کرده است.
زندگی پیش از تقسیم هند
بین سال‌های ۱۹۲۷ تا ۱۹۴۷، دهن راج سهگل و بودهن بای حدود بیست سال از زندگی مشترک خود را در این عمارت سپری کردند.
اقامتگاه آنان نمادی از:
- رفاه،
- فرهیختگی فرهنگی،
- شکوه معماری،
- و همزیستی مذهبی
به شمار می‌رفت.
اما تحولات سیاسی در هند بریتانیایی، زندگی آنان را به‌طور اساسی دگرگون کرد.
تقسیم هند و جدایی
در پایان سال ۱۹۴۶، خشونت‌های فرقه‌ای مرتبط با جنبش پاکستان در راولپندی شدت گرفت.
خانه‌های بسیاری از هندوها و سیک‌ها مورد حمله قرار گرفت و تخریب شد.
در چنین شرایطی، بریستر سهگل تصمیم گرفت همراه خانواده خود به هند مهاجرت کند.
اما بودهن بای تصمیم گرفت در راولپندی بماند.
پیش از ترک شهر، در ژوئیه ۱۹۴۷، سهگل اقدامی کم‌نظیر انجام داد.
او به بودهن بای هدیه داد:
- کل عمارت،
- و خودروی گران‌قیمتAustin مدل ۱۹۳۸ خود را.
این وداع احساسی، جدایی همیشگی این زوج را رقم زد و به یکی از تأثیرگذارترین داستان‌های عاشقانه تاریخ راولپندی پایان داد.
سال‌های پایانی زندگی بودهن بای
پس از مهاجرت سهگل، بودهن بای به همراه برادر کوچک‌تر خود در این عمارت زندگی می‌کرد. درآمد اندک برادرش تنها هزینه‌های اولیه زندگی آنان را تأمین می‌کرد.
ساکنان محله او را زنی آرام و باوقار به یاد می‌آورند که:
- هر روز بر ایوان عمارت نشسته و سیگارThree Castles می‌کشید،
- بازی تیله کودکان محله را تماشا می‌کرد،
- و اغلب جعبه‌های خالی سیگار را به آنان هدیه می‌داد.
در اواسط دهه ۱۹۷۰ حادثه‌ای تلخ رخ داد؛ سارقان وارد عمارت شدند.
برادر بودهن بای هنگام مقابله با آنان، با ضربات چاقو کشته شد.
این حادثه از نظر روحی ضربه سختی به بودهن بای وارد کرد.
پس از برگزاری چهلم برادرش، او بی‌آنکه به کسی اطلاع دهد، آرام و بی‌صدا عمارت را ترک کرد و سرنوشت سال‌های بعد زندگی او همچنان تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده است.
اختلاف بر سر مالکیت
پس از تقسیم هند، املاک رهاشده هندوها تحت اختیار هیئت املاک وقفی مهاجران (Evacuee Trust Property Board - ETPB) قرار گرفت.
پرونده مالکیت سهگل حویلی نیز به دادگاه یک قاضی ارجاع شد.
در جریان رسیدگی، گفته می‌شود قاضی به بودهن بای اعلام کرد که اگر ادعا کند:
- سهگل مسلمان شده است،
- یا خود او به آیین هندو گرویده است،
می‌تواند مالک قانونی عمارت شود.
بودهن بای هر دو پیشنهاد را رد کرد.
در عوض، جمله‌ای تاریخی بر زبان آورد که به بخشی از حافظه تاریخی راولپندی تبدیل شده است:
«ما همه چیز را با هم شریک بودیم، جز دین.»
قاضی با احترام به صداقت او، همدردی خود را ابراز کرد، اما در نهایت مطابق قانون، مالکیت عمارت را به هیئت املاک وقفی مهاجران (ETPB) واگذار نمود.
با این حال، از روی ملاحظات انسانی، اجازه داد بودهن بای در دو اتاق و حیاط مرکزی عمارت به زندگی خود ادامه دهد.
تصمیم او همچنان یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های صداقت شخصی و احترام متقابل دینی در تاریخ لال حویلی محسوب می‌شود.
از سهگل حویلی تا لال حویلی
در اواسط دهه ۱۹۸۰، این ملک توسط یک خانواده کشمیری با مبلغ تقریبی ۲۱۸ هزار روپیه خریداری شد.
بعدها خانواده شیخ رشید احمد، وزیر کشور پیشین پاکستان، این عمارت را با مبلغ تقریبی ۵۵۰ هزار روپیه خریداری کردند.
در سال ۱۹۸۵، شیخ رشید این بنای تاریخی را لال حویلی نام‌گذاری کرد.
از آن زمان تاکنون، این ساختمان به عنوان:
- محل اقامت سیاسی او،
- دفتر حوزه انتخابیه،
- و مرکز فعالیت‌های سیاسی
مورد استفاده قرار گرفته است.
در طول دهه‌های بعد، لال حویلی به‌شدت با نام شیخ رشید احمد و سپس با حزب عوامی مسلم لیگ (Awami Muslim League - AML) گره خورد و به یکی از شناخته‌شده‌ترین نشانی‌های سیاسی پاکستان تبدیل شد.
حفاظت از میراث معماری
اگرچه لال حویلی بخش زیادی از ویژگی‌های تاریخی خود را حفظ کرده است، اما گذر زمان به‌طور اجتناب‌ناپذیر بر این بنا تأثیر گذاشته است.
برخی از ویژگی‌های اصلی آن، از جمله:
- منبت‌کاری‌های چوبی کشمیر،
- نقاشی‌های تزئینی،
- بالکن‌های چوبی کنده‌کاری‌شده،
- و بخش‌هایی از فضای داخلی اولیه،
به مرور زمان دچار فرسودگی شده‌اند.
با وجود این، عمارت همچنان هویت معماری منحصربه‌فرد خود را حفظ کرده است.
ترکیب معماری مغولی، اروپایی، کشمیری و سنتی هندی همچنان بخش مهمی از میراث معماری راولپندی به شمار می‌رود.
این ساختمان همچنین ضرورت تداوم اقدامات حفاظتی برای صیانت از یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر برای نسل‌های آینده را یادآوری می‌کند.
اهمیت فرهنگی و تاریخی
لال حویلی بسیار فراتر از یک عمارت قدیمی است.
این بنا ابعاد گوناگونی از میراث تاریخی و فرهنگی پاکستان را در خود جای داده است:
- یک داستان عاشقانه استثنایی میان پیروان دو دین،
- نمادی از همزیستی هندوها و مسلمانان پیش از تقسیم هند،
- نمونه‌ای برجسته از معماری اوایل قرن بیستم،
- یادآور پیامدهای انسانی تقسیم هند،
- بخشی مهم از تاریخ شهری راولپندی،
- و یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز فعالیت سیاسی در پاکستان.
جمله مشهور بودهن بای ــ «ما همه چیز را با هم شریک بودیم، جز دین.» ــ همچنان نمادی از مدارا، کرامت انسانی و احترام متقابل فراتر از مرزهای مذهبی به شمار می‌رود.
نتیجه‌گیری
لال حویلی یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی راولپندی است که در دل دیوارهای خود روایت غنی‌ای از عشق، همزیستی مذهبی، شکوه معماری، تحول سیاسی و تاریخ ملی را حفظ کرده است. این عمارت که در فاصله سال‌های ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۷ با نام سهگل حویلی ساخته شد، عشق بریستر دهن راج سهگل به بودهن بای را به تصویر کشید و هم‌زمان با احداث یک معبد و یک مسجد در یک مجموعه مسکونی، نمونه‌ای کم‌نظیر از همزیستی دینی را به نمایش گذاشت. پس از تحولات ناشی از تقسیم هند، این عمارت وارد مرحله‌ای تازه از تاریخ خود شد و سرانجام در سال ۱۹۸۵، به رهبری شیخ رشید احمد، با نام لال حویلی به یکی از مهم‌ترین مراکز سیاسی پاکستان تبدیل گردید. امروزه لال حویلی همچنان نمادی ماندگار از میراث متنوع راولپندی است و یادآور این حقیقت است که معماری نه تنها بناها، بلکه داستان‌ها، ارزش‌ها و خاطرات نسل‌های مختلف را نیز حفظ می‌کند.
منابع:
https://tribune.com.pk/story/2391571/exploring-historical-facts-about-pindis-lal-haveli
https://www.graana.com/blog/lal-haveli-a-storied-mansion-and-its-surrounding-tapestry/
نظر شما