پاکستان از سوی طبیعت با نعمت‌های بی‌شماری برخوردار شده است. کوه‌های پوشیده از برف، قله‌های سر به فلک کشیده، دریاچه‌های نیلگون و دره‌های سرسبز، گردشگران سراسر جهان را به سوی خود جذب می‌کنند. در چند سال گذشته، ساخت و بهبود شاهراه‌ها در مناطق شمالی نه‌تنها موجب رونق گردشگری شده، بلکه ارتباطات منطقه‌ای را نیز تقویت کرده و چهره‌ای مثبت از پاکستان را در سطح جهانی به نمایش گذاشته است. با این حال، در کنار زیبایی‌های طبیعی، پاکستان از سرمایه‌ای فرهنگی و تاریخی نیز برخوردار است که میراث مشترک تمام بشریت به شمار می‌رود، اما متأسفانه آن‌گونه که واقعاً شایسته آن است، مورد توجه قرار نگرفته است. این سرمایه، موهن‌جو دارو است که نماد یکی از کهن‌ترین تمدن‌های شهری جهان محسوب می‌شود.
موهن‌جو دارو صرفاً یک مکان تاریخی نیست، بلکه شاهکاری از مهندسی، برنامه‌ریزی و مدیریت شهریِ تمدن انسانی است که پنج هزار سال پیش، مفهوم زندگی شهری مدرن را به جهان ارائه کرد. نظام یکپارچه دفع آب، ساختمان‌های ساخته‌شده با آجرهای استاندارد، خیابان‌های منظم، توزیع مؤثر آب و الگویی از برنامه‌ریزی شهری، حتی امروز نیز باستان‌شناسان، مهندسان و مورخان را شگفت‌زده می‌کند. به همین دلیل، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، آن را به‌عنوان میراث فرهنگی جهانی اعلام کرده است. تحقیقات علمی و تاریخ‌گذاری با روش رادیوکربن که در سال‌های اخیر انجام شده‌اند، اهمیت تاریخی موهن‌جو دارو را بیش از پیش تقویت کرده‌اند. یافته‌های جدید نشان داده‌اند که برخی بخش‌های این شهر بسیار قدیمی‌تر از برآوردهای پیشین هستند و محدوده آن نیز از آنچه در گذشته تصور می‌شد، گسترده‌تر بوده است.
جای تأسف است که در حالی که جهان ابعاد تازه‌ای از موهن‌جو دارو را کشف می‌کند، بازدیدکنندگانی که به آنجا می‌رسند، با جاده‌ای روبه‌رو می‌شوند که با عظمت این میراث جهانی همخوانی ندارد. شاهراه ملی ۲۸ کیلومتری (N-155) از لارکانه تا موهن‌جو دارو، اگرچه در سال ۲۰۱۴ به‌عنوان یک شاهراه دوطرفه ساخته شد، اما پس از گذشت یک دهه، به‌طور مناسب بازسازی و نگهداری نشده است. خرابی‌ها در نقاط مختلف، خط‌کشی‌های کم‌رنگ مسیر و نبود علائم و راهنمایی مناسب، با شأن چنین میراث جهانی‌ای ناسازگار به نظر می‌رسد. این مسئله تنها به تعمیر یک جاده محدود نمی‌شود، بلکه با چهره و اعتبار جهانی پاکستان نیز ارتباط دارد.
این نگرانی اکنون دیگر صرفاً یک موضوع روی کاغذ نیست. در سال جاری، گردشگرانی از نروژ و لبنان از وضعیت نامناسب جاده منتهی به موهن‌جو دارو و نبود راهنمایی‌های روشن ابراز ناامیدی کرده‌اند. چنین بازخوردهایی را نباید صرفاً انتقاد تلقی کرد، بلکه باید آن‌ها را بازخوردی ارزشمند دانست، زیرا همین بازدیدکنندگان پس از بازگشت، به سفیران غیررسمی پاکستان تبدیل می‌شوند. در عصر دیجیتال، یک تجربه منفی می‌تواند تنها در چند لحظه به هزاران گردشگر بالقوه در سراسر جهان منتقل شود.
اقدامات عبدالعلیم خان، وزیر فدرال ارتباطات، برای بهبود شبکه شاهراهی مناطق شمالی، شایسته تقدیر است. جاده‌های بهتر، گردشگری، اقتصاد محلی و جایگاه جهانی آن مناطق را نیرویی تازه بخشیده‌اند. اکنون همین چشم‌انداز نیازمند آن است که به میراث فرهنگی جهانی مانند موهن‌جو دارو نیز گسترش یابد، زیرا یک سیاست متوازن ملی در زمینه گردشگری میان زیبایی‌های طبیعی و میراث فرهنگی هیچ‌گونه تفاوتی قائل نمی‌شود. اگر پاکستان واقعاً خواهان آن است که در سطح جهانی به یک کشور برجسته گردشگری تبدیل شود، باید به میراث تاریخی خود نیز به همان اندازه اهمیت دهد که به مناطق گردشگری شمالی داده می‌شود. موهن‌جو دارو را می‌توان به‌طور رسمی به‌عنوان یک «کریدور میراث پاکستان» توسعه داد. با آغاز از سُکھر، لاڑکانه و دیگر شاهراه‌های مجاور، تابلوهای راهنمای جهت‌یابی مطابق با استانداردهای بین‌المللی نصب شوند که بر روی آن‌ها نشان یونسکو و اطلاعات مختصری درباره تمدن دره سند درج شده باشد. بازسازی کامل سطح جاده N-155، مرمت‌های سازه‌ای بر اساس نیاز، خط‌کشی مدرن با مواد ترموپلاستیک، تجهیزات ایمنی بازتابنده، نشانگرهای کیلومتری، تابلوهای مدرن گنتری، محوطه‌سازی زیبا، کاشت درختان بومی، نورپردازی‌های تزئینی و احداث استراحتگاه‌ها می‌تواند این شاهراه را به یک مسیر میراثی در سطح استانداردهای جهانی تبدیل کند.
هزینه اجرای این طرح نسبتاً محدود خواهد بود، در حالی که منافع آن بسیار گسترده خواهد بود. دسترسی بهتر موجب افزایش گردشگری داخلی و خارجی خواهد شد، تحقیقات بین‌المللی باستان‌شناسی را تقویت خواهد کرد، تبادلات آموزشی را گسترش خواهد داد، دیپلماسی فرهنگی را مستحکم خواهد ساخت و فرصت‌های جدیدی برای اشتغال و کسب‌وکار برای جمعیت محلی ایجاد خواهد کرد. مهم‌تر از همه اینکه، پاکستان خواهد توانست این پیام را به جهان منتقل کند که حافظ مسئول یکی از بزرگ‌ترین میراث‌های تاریخی بشریت است. امروز، هنگامی که کشفیات علمی جدید تاریخ موهن‌جو دارو را بیش از پیش روشن می‌کنند، شاهراهی که به دروازه‌های آن منتهی می‌شود نباید همچنان نمادی از بی‌توجهی‌های گذشته باقی بماند. سفر به سوی این شهر باستانی نیز باید همان عظمت، وقار و زیبایی را بازتاب دهد که به‌محض قدم گذاشتن در کوچه‌های پنج‌هزارساله آن احساس می‌شود. این موضوع صرفاً تعمیر یک جاده نیست، بلکه مسئله‌ای مربوط به هویت تمدنی پاکستان، عزت ملی و احترام به میراث فرهنگی جهانی است. موهن‌جو دارو پنج هزار سال پیش به بشریت درس‌هایی درباره برنامه‌ریزی شهری، نظم و اداره امور و زندگی جمعی آموخت. امروز مسئولیت ما این است که راهی را که به این تمدن بزرگ منتهی می‌شود نیز بازتاب‌دهنده همان شکوه، وقار و عظمت بسازیم.
نویسنده: اسحق سومرو
نظر شما