دکتر نیاز احمد اختر
امروزه اغلب درباره عملکرد دانشگاه‌های پاکستان پرسش‌هایی مطرح می‌شود. گاهی به رتبه‌بندی‌های جهانی استناد می‌شود، گاهی توانایی فارغ‌التحصیلان ما زیر سؤال می‌رود و گاهی این تصور شکل می‌گیرد که نظام آموزش عالی ما نتوانسته است نتایج مطلوبی به دست آورد. انتقاد، بدون تردید، برای اصلاح ضروری است؛ اما هنگام ارزیابی منصفانه یک نظام آموزشی، باید منابع، خدمات علمی و اجتماعی و نتایج عملی آن را نیز در نظر گرفت.
من حدود ۴۵ سال است که با آموزش عالی و دانشگاه‌ها در ارتباط هستم. مسیر تحصیلات عالی خود را از دانشگاه پنجاب آغاز کردم، در دانشگاه لیدز مدرک دکتری گرفتم و سپس به‌عنوان استاد، پژوهشگر، مدیر امور دانشجویی و رئیس دانشگاه، فرصت همکاری با دانشگاه‌ها و جوانان را داشته‌ام. همچنین از نزدیک با برخی مؤسسات آموزشی بین‌المللی آشنا شده‌ام. امروز، هنگامی که از دانشگاه‌های مناطق مختلف کشور بازدید می‌کنم، یک پرسش بارها مطرح می‌شود: عملکرد واقعی دانشگاه‌های پاکستان چیست؟
از نظر من، پاسخ این پرسش را نمی‌توان صرفاً در یک رتبه‌بندی جهانی جست‌وجو کرد. طی هفت دهه گذشته، نظام گسترده علمی، صنعتی، پزشکی، مهندسی و خدماتی پاکستان شکل گرفته است. افرادی که این مجموعه‌ها را ایجاد و اداره کرده‌اند، از کجا آمده‌اند؟ از صنایع کود شیمیایی، سیمان، شکر، مواد شیمیایی و داروسازی گرفته تا بیمارستان‌ها، مراکز پژوهشی و شرکت‌های فناوری اطلاعات، فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های پاکستان نقش برجسته‌ای ایفا می‌کنند.
پیشرفت علمی و فنی پاکستان نیز تا حد زیادی مدیون همین سرمایه انسانی است. دهه‌ها تلاش دانشمندان، مهندسان، پزشکان، متخصصان فناوری و پژوهشگرانی که بخش مهمی از دانش و مهارت خود را در دانشگاه‌های پاکستان به دست آورده‌اند، در توسعه علمی و فنی کشور نقش داشته است.
دانشگاه‌های پاکستان در تربیت متخصصان حوزه‌های مختلف علمی و فنی نیز نقش مهمی داشته‌اند. تحولات فناوری در سال‌های اخیر بار دیگر نشان داده است که پیشرفت در جهان امروز با علم، مهندسی، فناوری اطلاعات، پژوهش و نوآوری پیوندی ناگسستنی دارد. متخصصان فارغ‌التحصیل دانشگاه‌های ما در این حوزه‌ها توانایی‌های حرفه‌ای قابل توجهی از خود نشان داده‌اند و این دستاورد مهمی برای سرمایه انسانی نظام آموزش عالی کشور است.
دانشگاه پنجاب، دانشگاه کراچی، دانشگاه سند، دانشگاه پیشاور و دانشگاه بلوچستان از جمله مؤسسات تاریخی هستند که در تقویت پایه‌های آموزش عالی و تربیت سرمایه انسانی کشور نقش چشمگیری داشته‌اند. با گذشت زمان، دانشگاه‌های دولتی و خصوصی جدیدی در سراسر کشور تأسیس شدند و هر یک در زمینه‌هایی مانند مهندسی، علوم پزشکی، علوم و فناوری، علوم اجتماعی، مدیریت، فناوری اطلاعات و سایر حوزه‌ها، بخشی از نیازهای رو به رشد پاکستان را تأمین کردند.
یکی از آزمون‌های مهم توانایی دانشگاه‌های پاکستان، خارج از مرزهای این کشور نیز انجام می‌شود. اگر نظام آموزشی ما کاملاً ناکارآمد بود، چگونه جوانان پاکستانی می‌توانستند به‌طور مستمر در رقابتی‌ترین نظام‌های آموزشی و حرفه‌ای جهان جایگاه خود را پیدا کنند؟ موفقیت دانشجویان پاکستانی در رقابت جهانی بورسیه‌های اراسموس موندوس، نمونه‌ای از این واقعیت است. این جوانان با رقابت با نامزدهای مستعد از سراسر جهان، پیشرفت کرده و توانایی‌های خود را به اثبات رسانده‌اند.
به همین ترتیب، فارغ‌التحصیلان پزشکی پاکستان پس از پشت سر گذاشتن آزمون‌های دشوار و فرایندهای رقابتی پذیرش و ارزیابی در آمریکا، در نظام سلامت این کشور جایگاه خود را پیدا می‌کنند. خدمات پزشکان پاکستانی در نظام سلامت ملی بریتانیا نیز نشان‌دهنده توانایی علمی و حرفه‌ای آنان است. هیچ کشور توسعه‌یافته‌ای صرفاً بر اساس ملیت، یک متخصص خارجی را نمی‌پذیرد؛ فرد زمانی پذیرفته می‌شود که دانش، مهارت و استاندارد حرفه‌ای مورد نیاز را داشته باشد.
من همچنین فرصت دیدار با جوانان پاکستانی را داشته‌ام که واحدهای درسی و اعتبارات تحصیلی کسب‌شده در دانشگاه‌های پاکستان در مؤسسات معتبر جهان پذیرفته شده و آنان توانایی خود را در زمینه پژوهش نیز به اثبات رسانده‌اند. همچنین جوانان ما در المپیادهای بین‌المللی علمی در رشته‌هایی مانند هوش مصنوعی، شیمی، فیزیک و زیست‌شناسی موفق به کسب مدال شده‌اند. این موفقیت‌ها گواه عملی توانایی جوانان پاکستانی برای رقابت در سطح بین‌المللی است.
جوانان ما در اقتصاد دیجیتال نیز توانایی‌های خود را به‌خوبی نشان می‌دهند. آنان از طریق فناوری اطلاعات، نرم‌افزار، فریلنسری، خدمات دیجیتال و استارتاپ‌ها با بازار جهانی رقابت می‌کنند و برای کشور ارزآوری قابل توجهی دارند. اینکه فردی در پاکستان زندگی کند و برای جهان کار کند، نشان می‌دهد که مرزهای جغرافیایی دیگر مانند گذشته مانعی جدی برای شکوفایی استعدادها نیستند.
جوانان نیز باید این واقعیت را درک کنند که امروزه صرف داشتن مدرک کافی نیست. مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری می‌تواند آغاز موفقیت باشد، اما تضمین‌کننده آن نیست. دنیای امروز از جوانان سه چیز اساسی می‌خواهد: دانش، مهارت و شخصیت. تسلط بر دانش رشته تخصصی، مهارت‌های نوین و دیجیتال و توانایی یادگیری مستمر، ضروری است.
در کنار این موارد، اخلاق حرفه‌ای، ارزش‌ها و نگرش مثبت نیز به همان اندازه اهمیت دارند. یک جوان نباید فقط پزشک، مهندس، دانشمند یا متخصص فناوری خوبی باشد، بلکه باید انسان خوبی نیز باشد. دین ما برای اخلاق نیکو اهمیت اساسی قائل شده است.
دانشگاه‌های ما با وجود منابع محدود، پزشک، مهندس، دانشمند، استاد، پژوهشگر، متخصص فناوری و کارشناسان فناوری اطلاعات بسیاری را به جامعه ارائه کرده‌اند. البته باید از آنان کیفیت و پاسخ‌گویی مطالبه شود، اما نادیده گرفتن خدمات و دستاوردهای آنان نیز منصفانه نخواهد بود.
اکنون دانشگاه‌ها، استادان، پژوهشگران، بخش‌های مختلف اقتصادی و صنعتی و نسل جوان باید با همکاری یکدیگر در مسیر روشنی حرکت کنند. بزرگ‌ترین سرمایه پاکستان، نسل جوان آن است. اگر دانش باکیفیت، مهارت‌های نوین، شخصیت مستحکم و فرصت پیشرفت را در اختیار آنان قرار دهیم، همین جوانان می‌توانند به نیروی محرک توسعه اقتصادی، علمی، فنی و اجتماعی پاکستان تبدیل شوند.
ضروری است تلاش‌ها برای توسعه دانشگاه‌ها، ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی و تربیت نسل جوان با جدیت ادامه یابد. هدف باید این باشد که جوانان پاکستانی با دانش، مهارت‌های نوین، فناوری و شخصیتی مستحکم، خود را برای حضور در محیط‌های کاری ملی و بین‌المللی آماده کنند و نقشی مؤثر در پیشرفت کشور و جامعه جهانی ایفا کنند.
لینک: https://jang.com.pk/news/1608361
نظر شما