میزبانی این اجلاس سازمان همکاری شانگهای را صدر جباروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان بر عهده داشت که در حال حاضر ریاست این سازمان را نیز بر عهده دارد. در این اجلاس، نارندرا مودی نخست‌وزیر هند، شی جین‌پینگ رئیس‌جمهور چین، ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران، الکساندر لوکاشنکو رئیس‌جمهور بلاروس، قاسم جومارت توکایف رئیس‌جمهور قزاقستان، شوکت میرضیایف رئیس‌جمهور ازبکستان و امام‌علی رحمان رئیس‌جمهور تاجیکستان نیز شرکت کردند. در بیست‌وششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای، ۱۰ کشور عضو، ۱۵ کشور شریک و ۲ کشور ناظر حضور داشتند و بر گفتگو و توسعه همکاری‌ها در زمینه‌های مختلف منطقه‌ای و جهانی تمرکز شد.
در حال حاضر، جهان به سوی یک چشم‌انداز جدید جهانی در حرکت است. کشورهای آسیا و اوراسیا در تلاشند تا در برابر انحصار غرب، بلوک مستقل خود را تشکیل دهند. یکی از حلقه‌های مهم این زنجیره، اجلاس اخیر سازمان همکاری شانگهای (SCO) بود که در آن رئیس‌جمهور ایران شرکت کرده و یک اعلامیه بزرگ و تاریخی ایراد نمود. سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد، یک سازمان سیاسی، اقتصادی و امنیتی است. اعضای بنیان‌گذار آن چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان بودند؛ سپس هند، پاکستان و ایران نیز به عنوان اعضای دائمی به آن پیوستند. در حال حاضر، سازمان همکاری شانگهای ۴۰ درصد از جمعیت جهان و حدود ۳۰ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) جهان را در اختیار دارد. هدف این سازمان، نابودی تروریسم، ثبات منطقه‌ای و توسعه تجارت متقابل است.
رئیس‌جمهور ایران در سخنرانی خود در اجلاس همکاری شانگهای، ۳ اعلامیه بزرگ داشت:
 نخستین اعلامیه؛ تجارت بدون دلار: رئیس‌جمهور ایران اعلام کرد که ایران تمامی مبادلات تجاری خود با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای را با ارزهای ملی انجام خواهد داد. به این معنا که ایران با چین به یوان، با روسیه به روبل، با هند به روپیه و با پاکستان به روپیه تجارت خواهد کرد. وی گفت: دلار به عنوان یک سلاح مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای رهایی از تحریم‌ها، ما باید یک سیستم مالی جایگزین ایجاد کنیم.
دومین اعلامیه؛ گذرگاه انرژی: رئیس‌جمهور ایران اعلام کرد که ایران نفت و گاز ارزان‌قیمت و بلندمدت در اختیار کشورهای سازمان همکاری شانگهای قرار خواهد داد. به همین منظور، خط لوله گاز ایران-پاکستان-چین و کریدور شمال-جنوب به‌زودی تکمیل خواهند شد. وی تأکید کرد: ایران مرکز انرژی است و می‌تواند امنیت انرژی سازمان همکاری شانگهای را تضمین کند.
 سومین اعلامیه؛ همکاری‌های امنیتی و ضدتروریسم: رئیس‌جمهور ایران پیشنهاد برگزاری رزمایش‌های مشترک نظامی و تبادل اطلاعاتی از طریق بستر سازمان همکاری شانگهای برای مقابله با تروریسم، قاچاق مواد مخدر و جنبش‌های تجزیه‌طلب منطقه‌ای را مطرح کرد. وی غرب را به ایجاد بی‌ثباتی در منطقه متهم نمود.
درباره اهمیت و پیامدهای جهانی این اعلامیه رئیس‌جمهور ایران، تحلیل‌گران معتقدند که این اقدام، چالش بزرگی برای ایالات متحده است؛ زیرا تصمیم ایران برای کنار گذاشتن دلار در مبادلات تجاری، مستقیماً تحریم‌های آمریکا را به چالش می‌کشد. اگر چین، روسیه، هند و پاکستان به آن عمل کنند، انحصار دلار آسیب خواهد دید. ایران پس از تحریم‌های غرب، از نظر دیپلماتیک منزوی شده بود؛ عضویت در سازمان همکاری شانگهای و این اعلامیه، یک بلوک جدید اقتصادی و سیاسی را برای ایران فراهم می‌سازد.
از سوی دیگر، این اعلامیه ایران امیدهایی را برای پاکستان جهت دستیابی به نفت و گاز ارزان‌قیمت ایجاد کرده است. پروژه خط لوله گاز پاک-ایران که ۱۰ سال بلاتکلیف مانده بود، می‌تواند دوباره فعال شود و از بحران انرژی در پاکستان بکاهد. همچنین چین و روسیه حامیان بزرگ این اعلامیه ایران هستند؛ چین می‌خواهد از طریق طرح کمربند و جاده ایران را در زنجیره تأمین خود ادغام کند، در حالی که روسیه پس از جنگ اوکراین به دنبال متحدان جدیدی است.
آمریکا و اروپا پیش از این سازمان همکاری شانگهای را «ناتوی شرق» نامیده‌اند. پس از این اعلامیه رئیس‌جمهور ایران، ممکن است آمریکا تحریم‌های بیشتری اعمال کند، به ویژه علیه کشورهایی که با ایران با ارزهای ملی تجارت کنند. این در حالی است که چین و روسیه از قبل بر روی سیستم جایگزین دلار به نام "BRICS Pay" کار می‌کنند.
لازم به یادآوری است که اعلامیه رئیس‌جمهور ایران در اجلاس همکاری شانگهای تنها یک سخنرانی نبود، بلکه آغاز یک سیاست جدید اقتصادی در سطح جهان است. این اعلامیه نشان می‌دهد که جهان دیگر تک‌قطبی نیست و در پاسخ به تحریم‌های غرب، آسیا روی پای خود ایستاده است.
برای پاکستان، این یک فراموقعیت طلایی است تا همکاری‌های خود را با ایران، چین و روسیه در زمینه‌های انرژی، تجارت و امنیت گسترش دهد. اما این امر مستلزم بصیرت دیپلماتیک و تصمیمات شجاعانه است؛ زیرا اکنون زمان تصمیم‌گیری است که پاکستان می‌خواهد بخشی از کدام بلوک باشد: سیستم قدیمی غربی یا اتحاد جدید شرقی؟ اعلامیه رئیس‌جمهور ایران شاید مسیر سیاست جهانی را در سال‌های آینده تعیین کند.

روزنامه جی این این
نویسنده : اعجاز ممنائی