بخش آموزش عالی پاکستان شاهد یک تغییر جمعیتی مهم در ترکیب جنسیتی فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها است. بر اساس گزارش اخیر تیم تحلیل داده‌های دیجیتال گالوپ پاکستان (Gallup Pakistan Digital Analytics) و با استناد به آمار کمیسیون آموزش عالی (HEC)، طی دو سال متوالی تعداد زنان فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌ها در پاکستان از مردان بیشتر بوده است. این داده‌ها که از طریق داشبورد کمیسیون آموزش عالی در دسترس قرار گرفته‌اند، تصویری مفید از الگوهای در حال تغییر در نظام آموزش عالی پاکستان ارائه می‌کنند.
پیشی گرفتن زنان از مردان در میان فارغ‌التحصیلان
مهم‌ترین یافته این گزارش، معکوس شدن شکاف جنسیتی تاریخی در تعداد سالانه فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها است. در سال تحصیلی ۲۰۲۳-۲۴ (موقت)، در مجموع ۲۷۸٬۰۵۴ زن از دانشگاه‌های پاکستان فارغ‌التحصیل شدند، در حالی که تعداد فارغ‌التحصیلان مرد ۲۵۹٬۷۵۸ نفر بود؛ مجموع کل فارغ‌التحصیلان در این سال به ۵۳۷٬۸۱۲ نفر رسید. این روند در سال ۲۰۲۴-۲۵ (موقت) نیز ادامه یافت؛ در این سال ۲۷۲٬۰۸۹ زن در مقایسه با ۲۵۰٬۴۱۸ مرد فارغ‌التحصیل شدند و مجموع کل فارغ‌التحصیلان به ۵۲۲٬۵۰۷ نفر رسید.
اگرچه آمار تجمعی در طول این دهه همچنان تقریباً به‌طور مساوی تقسیم شده است-به‌طور تقریبی ۲٬۰۲۸٬۵۴۴ زن فارغ‌التحصیل و ۲٬۰۳۳٬۴۲۶ مرد فارغ‌التحصیل-اما جهت‌گیری تغییرات در سال‌های اخیر قابل توجه است. زنان به‌طور فزاینده‌ای سهم بیشتری از جمعیت سالانه فارغ‌التحصیلان را تشکیل داده‌اند که نشان‌دهنده تحول تدریجی در میزان مشارکت آنان در آموزش عالی است.
تغییری مهم نسبت به سال‌های پیشین
وضعیت کنونی نشان‌دهنده تغییری آشکار نسبت به الگویی است که در سال‌های پیشین این دهه مشاهده می‌شد. در سال ۲۰۱۶-۱۷، تعداد فارغ‌التحصیلان مرد اندکی بیشتر از زنان بود؛ به‌طوری که ۱۷۶٬۸۳۷ مرد در مقایسه با ۱۷۵٬۵۶۶ زن فارغ‌التحصیل شدند. مردان تا سال ۲۰۲۲-۲۳ همچنان در این زمینه پیشتاز بودند. نقطه تغییر در سال ۲۰۲۳-۲۴ رخ داد؛ زمانی که زنان به اکثریت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی تبدیل شدند و این وضعیت برای دومین سال متوالی در ۲۰۲۴-۲۵ نیز حفظ شد. سهم آن‌ها در سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۴ از مرز ۵۰ درصد گذشت و در سال‌های ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به ۵۲٫۱ درصد رسید.
این آمار نباید به‌عنوان نشانه‌ای از تحقق برابری جنسیتی در سراسر پاکستان تفسیر شود. این کشور همچنان با چالش‌های مهم مرتبط با جنسیت در حوزه‌های آموزش، اشتغال و مشارکت گسترده‌تر اجتماعی مواجه است. با این حال، آمار آموزش عالی نشان می‌دهد که در کنار مشکلات پایدار، حوزه‌هایی نیز وجود دارند که در آن‌ها مشارکت آموزشی زنان پیشرفت قابل اندازه‌گیری داشته است.
روندهای عمده در آموزش عالی
این گزارش چند تحول مهم دیگر را نیز برجسته می‌کند. بین سال‌های ۲۰۱۶-۱۷ و ۲۰۲۴-۲۵، حدود ۴٫۰۶ میلیون فارغ‌التحصیل تحصیلات خود را در مؤسسات آموزش عالی پاکستان به پایان رسانده‌اند. تعداد سالانه فارغ‌التحصیلان ۴۸ درصد افزایش یافته و از ۳۵۲٬۴۰۳ فارغ‌التحصیل به ۵۲۲٬۵۰۷ نفر رسیده است؛ در حالی که بالاترین رقم ثبت‌شده در این دوره، ۵۳۷٬۸۱۲ نفر در سال ۲۰۲۳-۲۴ بوده است.
مدارک کارشناسی نیز به‌طور فزاینده‌ای سهم غالب را در میان جمعیت فارغ‌التحصیلان به خود اختصاص داده‌اند. سهم این مدارک از ۶۱٫۵ درصد به ۷۴٫۹ درصد از کل فارغ‌التحصیلان سالانه افزایش یافته است. در مقابل، تعداد فارغ‌التحصیلان مقطع کارشناسی ارشد از ۹۱٬۱۵۹ نفر به ۷۹٬۲۰۷ نفر کاهش یافته و سهم آنان نیز از ۲۵٫۹ درصد به ۱۵٫۲ درصد رسیده است. در بالاترین سطح مدارک دانشگاهی، تعداد مدارک دکتری (PhD) اعطاشده در هر سال بیش از سه برابر شده و در دوره مورد بررسی از ۱٬۴۱۶ مورد به ۴٬۲۷۶ مورد افزایش یافته است.
نتیجه‌گیری
آخرین آمار آموزش عالی، تصویری در حال تغییر از نظام دانشگاهی پاکستان ارائه می‌کند. این واقعیت که زنان طی دو سال متوالی اکثریت فارغ‌التحصیلان سالانه دانشگاه‌ها را تشکیل داده‌اند، به‌ویژه در مقایسه با الگوی غالب بودن مردان در سال‌های پیشین، قابل توجه است. در عین حال، رشد کلی تعداد فارغ‌التحصیلان، افزایش سهم مدارک کارشناسی و رشد قابل توجه تعداد مدارک دکتری، همگی نشان‌دهنده تغییرات گسترده‌تر در چشم‌انداز آموزش عالی پاکستان هستند.
بنابراین، این ارقام درک جامع‌تر و دقیق‌تری از رابطه میان جنسیت و آموزش در پاکستان ارائه می‌کنند: نابرابری‌ها و چالش‌های جدی همچنان وجود دارند، اما افزایش حضور زنان در میان فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، یک تحول مهم و قابل اندازه‌گیری محسوب می‌شود که شایسته توجه بیشتر دانشگاهیان و سیاست‌گذاران است.
نظر شما