وقتی می‌گوییم ورزش و سرگرمی مرز نمی‌شناسند، در واقع باید بپذیریم که این حوزه‌ها گاهی تحت تأثیر روابط سیاسی، اختلافات میان کشورها و حتی تفاوت‌های فرهنگی قرار می‌گیرند. روابط پرتنش میان دو رقیب دیرینه جنوب آسیا، یعنی پاکستان و هند، بر ورزش و سرگرمی میان دو کشور نیز تأثیر گذاشته است. تیم‌های ورزشی دو کشور در بسیاری از موارد در خاک یکدیگر بازی نمی‌کنند و مسابقاتشان در زمین‌های بی‌طرف برگزار می‌شود. هنرمندان نیز گاهی با محدودیت‌هایی برای اجرای برنامه در آن سوی مرز مواجه‌اند.

بااین‌حال، صداهای عاقلانه و واقع‌بینانه‌ای نیز وجود دارند که با سیاسی شدن بیش از حد ورزش و سرگرمی مخالفت می‌کنند. هنر و ورزش، در ذات خود، می‌توانند زمینه‌ای برای ارتباط میان انسان‌ها باشند؛ حتی زمانی که روابط رسمی میان کشورها با مشکل مواجه است.

اما سیاست تنها عاملی نیست که مانع تبادل آزادانه محصولات سرگرمی میان ملت‌ها می‌شود. فرهنگ نیز مرزهای خاص خود را دارد.

تفاوت‌های فرهنگی و اخلاقی میان جوامع شرقی و غربی باعث شده است مخاطبان برخی کشورهای آسیایی نتوانند بخش قابل‌توجهی از آثار سرگرمی غربی را در کنار خانواده تماشا کنند. این مسئله برای مخاطبان پاکستانی محسوس‌تر است؛ زیرا در کنار محدودیت‌های فرهنگی، تنوع و کیفیت برخی تولیدات داخلی نیز همیشه پاسخگوی نیازهای مختلف مخاطبان نیست.

صنعت سینمای پاکستان که در زبان عامه با عنوان «لالیوود» شناخته می‌شود، در دوره‌های مختلف آثار ارزشمندی تولید کرده است؛ اما تولیدات سینمایی این کشور در سال‌های اخیر، از نظر تنوع موضوعی و کیفیت فنی و روایی، با چالش‌هایی روبه‌رو بوده‌اند. بخشی از این آثار همچنان به موضوعات محلی و روایت‌های آشنا محدود می‌شوند و کمتر به سراغ داستان‌هایی می‌روند که بتوانند مخاطب پاکستانی را با تجربه‌های گسترده‌تر اجتماعی و جهانی پیوند دهند.

در هند نیز صنعت بالیوود طیف بسیار گسترده‌ای از آثار تولید می‌کند؛ از فیلم‌های خانوادگی و اجتماعی گرفته تا آثار اکشن و سیاسی. بااین‌حال، برخی تولیدات سیاسی آن نیز ممکن است تحت تأثیر فضای پرتنش منطقه قرار بگیرند و تصویری خاص از کشورهای رقیب ارائه دهند.

در چنین شرایطی، برای بسیاری از خانواده‌های پاکستانی، سریال‌های داخلی شبکه‌های خصوصی همچنان یکی از مهم‌ترین گزینه‌های سرگرمی خانوادگی هستند. این سریال‌ها مخاطبان گسترده‌ای دارند، اما بخش قابل‌توجهی از آنها نیز به موضوعات خانوادگی، روابط عاطفی و مسائل اجتماعی محدود می‌شوند و گاهی تکرار الگوهای مشابه، تنوع محتوایی را کاهش می‌دهد.

از سوی دیگر، پلتفرم‌های پخش آنلاین مانند نتفلیکس و آمازون پرایم دسترسی مخاطبان پاکستانی به مجموعه‌ای بسیار گسترده از تولیدات بین‌المللی را فراهم کرده‌اند. این اتفاق از یک سو فرصت بزرگی برای آشنایی با سینما و فرهنگ‌های مختلف است، اما از سوی دیگر، همه این محتواها برای تماشای خانوادگی مناسب نیستند.

بسیاری از آثار بر اساس رده‌های سنی مانند ۱۳+، ۱۶+ یا ۱۸+ طبقه‌بندی شده‌اند و طبیعتاً برای مخاطبان بزرگسال تولید شده‌اند. بنابراین، خانواده‌هایی که به دنبال فیلم یا سریالی هستند که بتوانند آن را همراه با کودکان و نوجوانان تماشا کنند، با انتخاب‌های محدودتری مواجه می‌شوند.

اینجاست که مسئله تفاوت فرهنگی اهمیت پیدا می‌کند.

در بسیاری از فرهنگ‌های غربی، ابراز محبت میان زوج‌ها در فضای عمومی امری عادی تلقی می‌شود و به همین دلیل، نمایش روابط عاطفی نیز بخشی از روایت سینمایی است. اما در بسیاری از جوامع آسیایی، از جمله پاکستان، برخی از این صحنه‌ها با هنجارهای خانوادگی و فرهنگی سازگار نیستند و ممکن است تماشای آنها در کنار اعضای خانواده ناخوشایند باشد.

این تفاوت به معنای درست یا نادرست بودن یکی از فرهنگ‌ها نیست. مسئله این است که مخاطبان جهان یکسان نیستند.

همه مخاطبان یک اثر، ارزش‌ها، هنجارهای خانوادگی و انتظارات فرهنگی مشابهی ندارند. بنابراین، اگر صنعت سرگرمی می‌خواهد مخاطبی جهانی داشته باشد، شناخت این تفاوت‌ها می‌تواند به تولید آثار متنوع‌تر و قابل‌دسترس‌تر کمک کند.

صراحت بیشتر در یک اثر نیز لزوماً به معنای واقع‌گرایی بیشتر نیست. یک داستان می‌تواند بدون نمایش جزئیات صریح، روابط انسانی، خشونت، بحران‌های اجتماعی و حتی مسائل عاطفی پیچیده را به‌خوبی روایت کند.

در واقع، وقتی یک فیلم برای مخاطب بزرگسال رده‌بندی مشخصی دارد، طبیعی است که محتوای آن نیز متناسب با همان گروه سنی باشد. اما در کنار این آثار، می‌توان تولیدات بیشتری داشت که برای تماشای خانوادگی مناسب باشند؛ آثاری که هم از نظر داستانی جذاب باشند و هم بتوان خانواده‌ها را با خیال راحت پای یک صفحه جمع کرد.

من نیز با چنین تجربه‌ای روبه‌رو شده‌ام. وقتی فرزندانم در آخر هفته هوس تماشای یک فیلم اکشن می‌کنند، انتخاب یک اثر مناسب همیشه آسان نیست. گاهی ابتدا خودم فیلم را بررسی می‌کنم و در صورت وجود صحنه‌های نامناسب، مجبور می‌شوم آن بخش‌ها را رد کنم یا فیلم دیگری انتخاب کنم.

در نتیجه، خانواده ممکن است به‌جای تماشای یک فیلم مشترک، هرکدام سراغ صفحه جداگانه‌ای بروند.

شاید این همان چیزی باشد که باید درباره آن بیشتر فکر کنیم: سرگرمی خانوادگی فقط انتخاب یک فیلم نیست؛ فرصتی برای کنار هم بودن اعضای خانواده است.

کودکان و نوجوانان نیز از طریق شبکه‌های اجتماعی با بخش‌هایی از آثار مشهور جهانی آشنا می‌شوند. آنها ممکن است بخش‌هایی از فیلم‌هایی مانند مجموعه‌های «جیمز باند»، «ایندیانا جونز» یا «مأموریت غیرممکن» را در ویدئوهای کوتاه ببینند و سپس علاقه‌مند شوند که نسخه کامل آنها را تماشا کنند.

گاهی حتی نام این آثار را در کتاب‌ها و منابع آموزشی می‌بینند. در نتیجه، طبیعی است که درباره آنها کنجکاو شوند. اما والدین نیز باید بتوانند گزینه‌هایی متنوع و متناسب با سن فرزندانشان در اختیار داشته باشند.

این مسئله فقط مسئولیت خانواده نیست.

صنعت سرگرمی نیز می‌تواند به نیاز مخاطبان مختلف توجه بیشتری نشان دهد. همان‌گونه که هنگام تولید آثار، رده‌های سنی و گروه‌های مختلف مخاطبان در نظر گرفته می‌شوند، توجه به تفاوت‌های فرهنگی نیز می‌تواند بخشی از این فرایند باشد.

برای مثال، می‌توان آثار اکشن، ماجراجویانه، علمی‌تخیلی، تاریخی و اجتماعی تولید کرد که بدون وابستگی به محتوای جنسی یا صحنه‌های صریح، همچنان جذاب و پرمخاطب باشند.

این کار به معنای سانسور نیست؛ بلکه به معنای تنوع در انتخاب است.

مخاطب بزرگسال حق دارد محتوای مناسب خود را انتخاب کند و خانواده نیز حق دارد محتوایی پیدا کند که بتواند همراه با کودکان و نوجوانان تماشا کند.

اگر صنعت سرگرمی بتواند میان این نیازهای مختلف تعادل برقرار کند، بازار جهانی آن نیز گسترده‌تر خواهد شد.

از سوی دیگر، کشورهای آسیایی نیز نباید صرفاً منتظر تولیدات خارجی بمانند. صنعت سینما و تلویزیون پاکستان می‌تواند با سرمایه‌گذاری بیشتر بر نویسندگی، تولید، جلوه‌های فنی، انیمیشن، داستان‌های تاریخی، علمی و ماجراجویانه، گزینه‌های متنوع‌تری برای مخاطبان خود ایجاد کند.

در چنین شرایطی، خانواده پاکستانی مجبور نخواهد بود میان محتوای محدود داخلی و محتوای خارجی نامتناسب با ارزش‌های خانوادگی یکی را انتخاب کند.

سرگرمی‌ای که فاقد تنوع و امکان انتخاب باشد، نمی‌تواند پاسخگوی همه مخاطبان باشد.

بنابراین، اگر سرگرمی واقعاً مرز نمی‌شناسد، باید فرهنگ‌های مختلف را نیز بهتر بشناسد. جهانی‌شدن صنعت سرگرمی فقط به معنای فروش یک فیلم در کشورهای مختلف نیست؛ بلکه به معنای درک مخاطبان متفاوت و احترام به تجربه‌های فرهنگی آنان نیز هست.

حساسیت فرهنگی به معنای سانسور نیست؛ جهانی‌شدن، آگاهی جهانی را نیز طلب می‌کند.

لینک: https://tribune.com.pk/story/2629115/hollywood-and-transcultural-sensitivities