حرمت علم، اعتبار و مشروعیت آن همواره به میزان توانایی جامعه در حمایت از پژوهش، آموزش و تفکر علمی وابسته است. در چنین شرایطی، دانشگاه‌ها باید نقش خود را به‌عنوان سرچشمه‌های کشف، شناخت و تولید دانش با جدیت بیشتری ایفا کنند. پرورش توانایی‌های علمی، تقویت روحیه پرسشگری و ایجاد ظرفیت اجتماعی برای مواجهه با تغییرات آینده، از مهم‌ترین وظایف دانشگاه‌هاست.
این موضوع در جریان سفر چندروزه دکتر نرگس موالوالا، دانشمند برجسته پاکستانی‌تبار، به کراچی بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. حضور او در دانشگاه‌ها و دیدار با استادان، پژوهشگران و دانشجویان، فرصتی برای گفت‌وگو درباره علم، کنجکاوی، کشف و نقش آموزش عالی در آینده جامعه فراهم کرد.
دکتر نرگس موالوالا در لاهور متولد شد و در کراچی پرورش یافت. سپس در آمریکا مسیر علمی خود را ادامه داد و در حوزه فیزیک و پژوهش‌های مرتبط با جهان هستی به یکی از دانشمندان شناخته‌شده تبدیل شد. فعالیت‌های علمی او در زمینه امواج گرانشی و پژوهش درباره ساختار و پدیده‌های کیهانی، نمونه‌ای از مسیری است که چگونه آموزش و کنجکاوی علمی می‌تواند یک استعداد را به دستاوردی جهانی تبدیل کند.
کسی که در تمدنی با پیشینه‌ای چند هزارساله چشم به جهان گشوده بود، در محیط علمی مدرن به کاوش در جهان ستارگان و سیارات پرداخت و به پژوهش درباره پدیده‌هایی مشغول شد که در دوردست‌ترین نقاط کیهان رخ می‌دهند.
سخنرانی او در تالار دانشگاه کراچی، دانشجویان و استادان را تشویق کرد تا از چارچوب‌های محدود فکری فراتر بروند و با نگاه پرسشگرانه‌تری به جهان پیرامون خود بنگرند.
چنان‌که علامه اقبال سروده است:
مقصد مسلمان فراتر از آسمان نیلگون است؛
کاروانی که ستارگان گرد راه او هستند.
این نگاه، صرفاً یک تصویر شاعرانه نیست؛ بلکه می‌تواند یادآور این حقیقت باشد که کنجکاوی، پرسشگری و تلاش برای شناخت جهان، بخشی از مسیر رشد انسان است.
سخنرانی دکتر نرگس موالوالا در دانشگاه حبیب کراچی با عنوان The Joy of Discovery: Curiosity, Science and Pivotal Role of Universities برگزار شد. تالار مملو از استادان، متخصصان آموزش عالی، دانشجویان و علاقه‌مندان به علم بود.
آنچه در این سخنرانی بیش از همه اهمیت داشت، تأکید بر نقش دانشگاه‌ها در ایجاد فرهنگ علمی بود. دانشگاه تنها مکانی برای دریافت مدرک نیست؛ دانشگاه باید محیطی باشد که در آن پرسش مطرح شود، فرضیه آزمایش شود، اشتباه بررسی شود و دانش جدید شکل بگیرد.
جامعه‌ای که می‌خواهد در آینده جایگاه علمی و اقتصادی مناسبی داشته باشد، به دانشگاه‌هایی نیاز دارد که پژوهش را جدی بگیرند و دانشجویان را به تفکر مستقل و خلاق تشویق کنند.
در چنین محیطی، استاد فقط انتقال‌دهنده اطلاعات نیست؛ بلکه راهنمای دانشجو در مسیر کشف و پژوهش است. دانشجو نیز تنها دریافت‌کننده مطالب درسی نیست، بلکه باید به پژوهشگر، پرسشگر و حل‌کننده مسئله تبدیل شود.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که فناوری‌های جدید، به‌ویژه هوش مصنوعی، با سرعت زیادی در حال تغییر شیوه دسترسی انسان به اطلاعات و دانش هستند. دانشگاه‌ها باید خود را با این تحولات هماهنگ کنند و در کنار استفاده از فناوری، مهارت تفکر انتقادی و ارزیابی اطلاعات را نیز تقویت کنند.
در کنار علم و دانشگاه، موضوع دیگری که در روزهای اخیر مورد توجه قرار گرفت، گردشگری و ظرفیت‌های گسترده پاکستان بود.
پاکستان از نظر جغرافیایی و فرهنگی دارای تنوع چشمگیری است. از مناطق کوهستانی شمال گرفته تا سواحل، شهرهای تاریخی، زیارتگاه‌ها، محوطه‌های باستانی و میراث فرهنگی سند، این کشور مجموعه‌ای گسترده از جاذبه‌های گردشگری را در خود جای داده است.
سند به‌ویژه از ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری تاریخی، فرهنگی، معنوی و طبیعی برخوردار است. آثار تاریخی، زیارتگاه‌ها، معماری سنتی، میراث تمدن‌های باستانی و فرهنگ غنی این استان می‌توانند مخاطبان داخلی و خارجی بسیاری را جذب کنند.
با وجود این ظرفیت، توسعه گردشگری نیازمند برنامه‌ریزی علمی، آموزش نیروی انسانی، معرفی حرفه‌ای جاذبه‌ها و استفاده مناسب از فناوری است.
یکی از مسائل مهم در این زمینه، آموزش دانشگاهی گردشگری است. توسعه صنعت گردشگری بدون تربیت نیروی متخصص در زمینه مدیریت گردشگری، میراث فرهنگی، هتلداری، بازاریابی، راهنمایی گردشگران و برنامه‌ریزی مقصد دشوار خواهد بود.
از این رو، دانشگاه‌ها می‌توانند نقش مهمی در پیوند دادن دانش با صنعت گردشگری ایفا کنند. ایجاد رشته‌ها و دوره‌های تخصصی، انجام پژوهش درباره ظرفیت‌های گردشگری مناطق مختلف و همکاری دانشگاه با نهادهای گردشگری می‌تواند به توسعه این بخش کمک کند.
فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی نیز می‌توانند تحول مهمی در گردشگری ایجاد کنند.
امروز گردشگر می‌تواند پیش از سفر، از طریق تلفن همراه اطلاعات مربوط به یک مقصد را جست‌وجو کند. در آینده، سامانه‌های هوشمند می‌توانند اطلاعات مربوط به جاذبه‌های گردشگری، قیمت بلیت، محل اقامت، مسیرهای دسترسی، شرایط آب‌وهوا، رستوران‌ها و برنامه‌های فرهنگی را به‌صورت یکپارچه در اختیار گردشگر قرار دهند.
برای مثال، گردشگری که قصد سفر به سند را دارد، باید بتواند از طریق یک سامانه دیجیتال اطلاعات کاملی درباره آثار تاریخی، زیارتگاه‌ها، موزه‌ها، جشنواره‌ها، مسیرهای سفر و امکانات اقامتی به دست آورد.
هوش مصنوعی همچنین می‌تواند در ترجمه و ارتباط میان گردشگران و مردم محلی، معرفی میراث فرهنگی، طراحی مسیرهای گردشگری و ارائه اطلاعات متناسب با علایق هر گردشگر مورد استفاده قرار گیرد.
البته استفاده از فناوری به‌تنهایی کافی نیست. اطلاعات ارائه‌شده باید دقیق، به‌روز و قابل اعتماد باشند و حفاظت از داده‌های کاربران نیز مورد توجه قرار گیرد.
در همین زمینه، برگزاری نشست‌هایی با حضور مسئولان گردشگری، نمایندگان بخش خصوصی، دانشگاهیان، متخصصان فناوری و دانشجویان می‌تواند به شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای عملی کمک کند.
روز جهانی گردشگری نیز فرصتی برای چنین گفت‌وگوهایی است. این مناسبت می‌تواند به جای محدود شدن به مراسم رسمی، به فرصتی برای بررسی علمی ظرفیت‌های گردشگری و یافتن راه‌های جدید برای معرفی میراث فرهنگی کشور تبدیل شود.
دانشگاه‌ها می‌توانند در این فرایند نقش پل ارتباطی میان علم و جامعه را ایفا کنند. پژوهشگران می‌توانند ظرفیت‌های ناشناخته گردشگری را شناسایی کنند، دانشجویان می‌توانند راهکارهای دیجیتال ارائه دهند و نهادهای گردشگری می‌توانند این ایده‌ها را در عمل به کار بگیرند.
حضور دانشجویان جوان در چنین نشست‌هایی نیز اهمیت زیادی دارد. آنان نه‌تنها مخاطبان آینده صنعت گردشگری هستند، بلکه می‌توانند طراحان و مجریان راهکارهای جدید باشند.
در نهایت، علم و گردشگری دو حوزه جدا از یکدیگر نیستند. گردشگری موفق به دانش جغرافیا، تاریخ، فرهنگ، اقتصاد، فناوری، مدیریت و ارتباطات نیاز دارد و دانشگاه می‌تواند زمینه تربیت متخصصان مورد نیاز این حوزه را فراهم کند.
پاکستان برای استفاده از ظرفیت‌های علمی و گردشگری خود به نگاه تازه‌ای نیاز دارد؛ نگاهی که در آن دانشگاه صرفاً محل دریافت مدرک نباشد و گردشگری نیز صرفاً به سفر و تفریح محدود نشود.
دانشگاه باید محل تولید دانش و ایده باشد و گردشگری می‌تواند یکی از عرصه‌هایی باشد که این دانش در آن به فرصت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی تبدیل می‌شود.
اگر میان دانشگاه‌ها، پژوهشگران، دانشجویان، نهادهای فرهنگی، صنعت گردشگری و متخصصان فناوری همکاری بیشتری شکل گیرد، پاکستان می‌تواند از ظرفیت‌های علمی و فرهنگی خود برای ساختن آینده‌ای پویاتر استفاده کند.
در این مسیر، کنجکاوی علمی، پژوهش، آموزش و فناوری می‌توانند در کنار میراث فرهنگی و ظرفیت‌های گردشگری قرار گیرند و تصویری تازه از پاکستان به جهان ارائه دهند.
نظر شما