از یک دانشکده دولتی تا دانشگاهی مستقل
دانشگاه زنان ملتان از جمله مراکز آموزش عالی پاکستان است که با هدف پاسخ‌گویی به نیاز روزافزون زنان این منطقه به آموزش دانشگاهی شکل گرفت. این دانشگاه در ابتدا در محل پردیس کوتچه‌ریِ دانشکده دولتی زنان ملتان مستقر بود و در سال ۲۰۱۲، بر اساس قانونی که در سال ۲۰۱۰ به تصویب مجلس ایالت پنجاب رسید، فعالیت خود را در قالب دانشگاه زنان ملتان ادامه داد.
تأسیس این دانشگاه را می‌توان بخشی از روند توسعه آموزش عالی در شهری دانست که به‌عنوان یکی از مراکز مهم فرهنگی و تاریخی جنوب پنجاب، نیازمند گسترش دسترسی نسل جدید به آموزش‌های تخصصی و دانشگاهی بود. هدف اصلی، ایجاد نهادی بود که علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای آموزشی زنان شهر ملتان، بتواند زمینه حضور آنان را در عرصه‌های علمی، پژوهشی و تخصصی نیز تقویت کند.
در این نگاه، دانشگاه تنها محلی برای انتقال دانش نیست؛ بلکه نهادی برای پرورش استعداد، تقویت اعتمادبه‌نفس، شکل‌دهی شخصیت علمی و آماده‌سازی دانشجویان برای حضور مؤثرتر در جامعه است.
توسعه زیرساخت‌ها؛ گامی فراتر از آموزش کلاسیک
با افزایش فعالیت‌های دانشگاه، فضای پردیس اولیه برای پاسخ‌گویی به همه نیازهای آموزشی و اداری کافی نبود. همین ضرورت موجب شد پردیس جدید دانشگاه در جاده متیتال ملتان ایجاد شود؛ مجموعه‌ای که طراحی آن با هدف فراهم کردن ظرفیت لازم برای توسعه بلندمدت دانشگاه انجام گرفته است.
بخش‌های مهمی از این پردیس از جمله ساختمان اداری، کتابخانه مرکزی، غذاخوری، مرکز درمانی، تأسیسات امنیتی، شبکه فاضلاب، راه‌ها و مسیرهای داخلی و دیوار پیرامونی تکمیل شده است. خوابگاه‌های استادان و دانشجویان نیز برای اسکان آماده شده‌اند.
این توسعه زیرساختی نشان می‌دهد که گسترش آموزش عالی تنها با افزایش رشته‌های دانشگاهی تحقق پیدا نمی‌کند؛ بلکه نیازمند ایجاد مجموعه‌ای از امکانات آموزشی، پژوهشی، رفاهی و اقامتی است که بتواند یک محیط دانشگاهی کامل را شکل دهد.
از سال ۲۰۱۷، گروه‌های آموزشی گیاه‌شناسی، جانورشناسی، علوم محیط‌زیست و میکروب‌شناسی و ژنتیک مولکولی به پردیس متیتال منتقل شده‌اند و انتقال سایر گروه‌ها نیز در برنامه توسعه دانشگاه قرار گرفته است. خدمات اتوبوس و سرویس رفت‌وآمد میان پردیس کوتچه‌ری و پردیس متیتال نیز برای دانشجویان و کارکنان فراهم شده است.
آموزش عالی از علوم انسانی تا پژوهش‌های تخصصی
دانشگاه زنان ملتان در حال حاضر طیف متنوعی از دوره‌های آموزشی را در قالب نظام ترمی ارائه می‌کند که از دوره کارشناسی تا کارشناسی ارشد، ام‌فیل و دکتری را دربر می‌گیرد.
اما اهمیت این دانشگاه تنها در تنوع مقاطع تحصیلی خلاصه نمی‌شود. دانشگاه تلاش کرده است محیطی ایجاد کند که دانشجو در کنار تحصیل، فرصت کشف استعدادها، شکل‌دهی هویت علمی و تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی خود را نیز داشته باشد.
در فلسفه آموزشی این دانشگاه، استاد تنها انتقال‌دهنده اطلاعات نیست، بلکه باید نقش راهنما، الگو و مربی علمی را نیز ایفا کند. از همین رو، تأکید بر پژوهش، تربیت علمی و ایجاد زمینه برای مواجهه دانشجویان با چالش‌های جهانی، بخش مهمی از رویکرد دانشگاه را تشکیل می‌دهد.
آموزش زنان؛ سرمایه‌گذاری بر آینده جامعه
یکی از نکات قابل توجه در تجربه دانشگاه زنان ملتان، پیوند میان آموزش و توانمندسازی زنان است. در این رویکرد، تحصیل زنان صرفاً یک حق آموزشی یا فردی تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان سرمایه‌ای برای خانواده، جامعه و آینده کشور مورد توجه قرار می‌گیرد.
ایجاد محیطی امن و اختصاصی برای آموزش زنان نیز بخشی از همین سیاست است؛ محیطی که در آن دانشجویان بتوانند با آرامش بیشتری مسیر علمی خود را دنبال کنند، اعتمادبه‌نفس خود را افزایش دهند و برای ایفای نقش‌های تخصصی و اجتماعی در آینده آماده شوند.
این موضوع در جوامع شرقی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا توسعه آموزش زنان در چنین جوامعی باید همزمان با شرایط فرهنگی و اجتماعی همان جامعه پیش برود. تجربه ملتان از این جهت قابل توجه است که توسعه آموزش عالی زنان را در چارچوب نیازهای محلی و منطقه‌ای دنبال کرده و در عین حال، به استانداردهای علمی و پژوهشی روز نیز توجه نشان داده است.
دانشگاهی در مسیر توسعه یک جامعه شرقی
تجربه دانشگاه زنان ملتان را می‌توان در مقیاسی گسترده‌تر، بخشی از تحول تدریجی آموزش عالی در پاکستان دانست. جامعه‌ای که از یک سو دارای پیشینه عمیق فرهنگی، دینی و تاریخی است و از سوی دیگر، برای پاسخ‌گویی به نیازهای اقتصادی و علمی جهان معاصر، به نیروی انسانی متخصص نیاز دارد.
در چنین شرایطی، توسعه دانشگاه‌های تخصصی زنان می‌تواند نقشی دوگانه ایفا کند: از یک سو دسترسی زنان به آموزش عالی را افزایش دهد و از سوی دیگر، ظرفیت علمی و تخصصی جامعه را گسترش بخشد.
از این منظر، دانشگاه زنان ملتان صرفاً یک ساختمان دانشگاهی یا مجموعه‌ای از دانشکده‌ها نیست؛ بلکه نمونه‌ای از تلاش برای پیوند دادن سنت‌های اجتماعی یک جامعه شرقی با نیازهای علمی و تخصصی عصر جدید است.
الگویی قابل مطالعه برای کشورهای منطقه
آنچه تجربه دانشگاه زنان ملتان را برای پژوهشگران و نخبگان فرهنگی و آموزشی قابل توجه می‌کند، سرعت تبدیل یک مجموعه آموزشی موجود به نهادی دانشگاهی با ساختار و زیرساخت‌های گسترده‌تر است.
این تجربه نشان می‌دهد که توسعه آموزش عالی زنان می‌تواند از ظرفیت‌های موجود آغاز شود و در یک فرایند مرحله‌ای، با ایجاد پردیس‌های جدید، توسعه رشته‌ها، گسترش پژوهش، ایجاد خوابگاه و خدمات رفاهی و جذب نیروی علمی، به یک نهاد دانشگاهی کامل تبدیل شود.
از سوی دیگر، توجه به علوم نوین از جمله علوم محیط‌زیست، میکروب‌شناسی و ژنتیک مولکولی در کنار سایر رشته‌ها، بیانگر آن است که آموزش زنان در این دانشگاه صرفاً در چارچوب رشته‌های سنتی تعریف نشده و تلاش شده است دانشجویان برای حضور در عرصه‌های علمی جدید نیز آماده شوند.
جمع‌بندی
دانشگاه زنان ملتان را می‌توان نمونه‌ای از روند رو به گسترش آموزش عالی زنان در پاکستان دانست؛ روندی که در آن آموزش، پژوهش، زیرساخت دانشگاهی و توانمندسازی اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
اهمیت این تجربه برای کشورهای منطقه در این است که توسعه علمی زنان، الزاماً به معنای گسست از زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه نیست؛ بلکه می‌تواند با شناخت شرایط بومی، ایجاد محیط مناسب آموزشی و سرمایه‌گذاری تدریجی بر زیرساخت‌ها، به بخشی از فرایند توسعه ملی تبدیل شود.
تجربه ملتان از این منظر برای ایران نیز قابل مطالعه است؛ نه لزوماً به‌عنوان الگویی که باید عیناً تکرار شود، بلکه به‌عنوان نمونه‌ای از سیاست‌گذاری آموزشی در یک جامعه شرقی که تلاش کرده است میان فرهنگ بومی، آموزش عالی، پژوهش علمی و توانمندسازی زنان پیوند برقرار کند.
منبع و نویسنده: وبگاه دانشگاه زنان ملتان پژوهش و تدوین و ترجمه توسط خانه فرهنگ لاهورhttps://wum.edu.pk/about
https://wum.edu.pk/about
نظر شما