هم­زمان با روز جهانی آموزگار، شماری از فعالان حوزه آموزش هشدار می­دهند که تداوم محدودیت­ها بر آموزش دختران می‌تواند افغانستان را در سال‌های آینده با کمبود آموزگاران زن روبه‌رو کند. آنها می‌افزایند که بسته‌ماندن دانشگاه‌ها و مراکز تربیت معلّم به روی دختران، راه ورود نیروی تازه به حرفه­ی آموزگاری را مسدود کرده است. به گفته­ی این فعالان، بخشی از آموزگاران زن کنونی نیز در سال‌های آینده از شغلشان بازنشسته خواهند شد و برای جایگزینی آنان نیروی آموزش‌دیده­ی کافی وجود نخواهد داشت.

این فعالان هشدار می‌دهند که کمبود آموزگاران زن می‌تواند دسترسی دختران به آموزش را، به‌ویژه در مناطق روستایی و دوردست، با مشکل روبه‌رو کند. آنان می‌گویند تربیت یک آموزگار روندی چندساله است و جبران کمبود این نیرو در کوتاه‌مدت ممکن نیست. این کارشناسان از مسئولان آموزش می‌خواهند برای تربیت و جذب آموزگاران زن برنامه­ی مشخصی را در پیش بگیرند.

سامعه علمیار، یکی از فعالان آموزش، می‌گوید محدودیت‌های آموزشی طالبان تنها بر وضعیت کاری آموزگاران زن کنونی تأثیر نگذاشته است، بلکه مسیر تربیت نیروی تازه در این بخش را نیز محدود کرده است. او می‌افزاید که زنانی که سال‌ها برای ورود به حرفه­ی آموزگاری آموزش دیده‌اند، اکنون درباره ادامه فعالیت تخصصی خود با ابهام روبه‌رو هستند. به گفته علمیار، محرومیت دختران از دانشگاه‌ها و مراکز تربیت معلّم در نهایت به کاهش نیروی متخصص برای آموزش دختران منجر خواهد شد.

این فعال آموزش می‌گوید: "اگر دختران امروز نتوانند تحصیلات عالی داشته باشند و برای آموزگاری تخصصی آماده شوند، چند سال بعد با نسلی روبه‌رو خواهیم شد که نیروی تازه و متخصص برای تدریس به دختران نخواهند داشت. با محروم‌شدن یک نسل از دختران از دانشگاه، بخشی از نیروی آینده آموزش و پرورش نیز محدود می‌شود."

زینب کوهستانی، یکی دیگر از فعالان آموزش، نیز می‌گوید ادامه محرومیت دختران از دانشگاه‌ها و مراکز تربیت معلّم، فاصله میان نیاز مدرسه‌ها به آموزگاران زن و نیروی موجود را بیشتر خواهد کرد. او می‌افزاید که از یک‌سو شماری از آموزگاران زن کنونی به‌تدریج از چرخه­ی کار خارج می‌شوند و از سوی دیگر، محدودیت‌های آموزشی مانع تربیت نیروی تازه برای جایگزینی آنان شده است.

این زن می‌گوید: «اگر دختران برای سال‌های طولانی از تحصیلات عالی و مراکز تربیت معّلم محروم بمانند، در آینده با کمبود جدی آموزگاران زن روبه‌رو خواهیم شد. در چنین شرایطی، هم کیفیت آموزش آسیب می‌بیند و هم دسترسی دختران به آموزگاران زن محدودتر می‌شود.»

در همین حال، شماری از فعالان حقوق بشر می‌گویند که پیامد محرومیت دختران از آموزش تنها به از دست‌رفتن فرصت تحصیل محدود نمی‌شود. آنان می‌افزایند که تربیت، استخدام و حفظ آموزگاران زن بخشی از تأمین حق آموزش دختران است؛ زیرا در برخی مناطق، حضور آموزگار زن می‌تواند زمینه حضور دختران در مدرسه را فراهم کند.

عبدالله احمدی، یکی از فعالان آموزش، می‌گوید اگر روند تربیت آموزگاران زن متوقف بماند، کمبود این نیرو در سال‌های آینده بیشتر خواهد شد. او تأکید می‌کند که این مسئله تنها شمار آموزگاران را کاهش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند بر حضور دختران در مدارس نیز اثر بگذارد.

آقای احمدی می‌گوید: «اگر امروز به اندازه کافی آموزگار زن تربیت نکنیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که در آینده به اندازه کافی آموزگار زن داشته باشیم. هرقدر نیروی تازه­کمتری تربیت شود، در آینده جایگزین کمتری برای آموزگاران زن کنونی خواهیم داشت.»

او می‌افزاید که در برخی خانواده‌ها، به‌ویژه در مناطق دوردست، والدین ترجیح می‌دهند دختران‌شان نزد آموزگاران زن آموزش ببینند و کاهش این نیرو می‌تواند دسترسی شماری از دختران به آموزش را محدود کند.

این فعال حقوق بشر  می‌گوید: «آموزگار زن برای بسیاری از خانواده‌ها تنها یک نیروی آموزشی نیست؛ در برخی مناطق، حضور او می‌تواند زمینه­ی حضور دختران در مدرسه را فراهم کند. اگر شمار آموزگاران زن کاهش یابد، ممکن است حضور شماری از دختران در مدارس نیز کاهش پیدا کند.»

شیبا، (نام مستعار) یکی از آموزگاران زن در کابل می‌گوید که ادامه محدودیت آموزش دختران، تنها آینده­ی­ دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه آینده­­ی حرفه­­­ی آموزگاری زنان را نیز با ابهام روبه‌رو کرده است. او می‌افزاید که بیشتر آموزگاران زن کنونی روزی از کار کنار می‌روند، اما با ادامه محرومیت دختران از دانشگاه‌ها و مراکز تربیت معلم، نیروی تازه‌ای برای جایگزینی آنان تربیت نخواهد شد.

این آموزگار زن می‌گوید: «ما امروز در مدارس تدریس می‌کنیم، اما نگرانیم که چند سال بعد چه کسی جای ما را خواهد گرفت. اگر دختران امروز نتوانند درس بخوانند و به دانشگاه و مراکز تربیت معلّم راه پیدا کنند، در آینده آموزگار زن کم خواهد شد. این موضوع تنها مشکل آموزگاران نیست؛ وقتی آموزگار زن نباشد، ممکن است شماری از دختران نیز فرصت رفتن به مدرسه را از دست بدهند.»

هشدار درباره­ی آینده نیروی آموزشی زنان در حالی مطرح می‌شود که یونیسف در تحلیل تازه­ی خود گفته بود افغانستان در صورت ادامه محدودیت‌ها بر آموزش دختران و اشتغال زنان، تا سال ۲۰۳۰ ممکن است تا ۲۰ هزار آموزگار زن و ۵۴۰۰ نیروی بهداشتی زن را از دست بدهد. این نهاد همچنین گفته است شمار آموزگاران زن در آموزش پایه از نزدیک به ۷۳ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ به حدود ۶۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است؛ یعنی بیش از ۹ درصد کاهش.

یونیسف هشدار داده است که افغانستان با یک «بحران دوگانه» روبه‌رو است؛ از یک‌سو بخشی از نیروی متخصص زن از چرخه­ی کار خارج می‌شود و از سوی دیگر، دختران از آموزش لازم برای جایگزینی این نیرو محروم می‌مانند. بر اساس تحلیل این نهاد، اگر ممنوعیت آموزش متوسطه دختران تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، بیش از دو میلیون دختر از آموزش فراتر از دوره ابتدایی محروم خواهند شد.

آموزش متوسطه دختران در افغانستان از سپتامبر ۲۰۲۱ متوقف شد و در دسامبر ۲۰۲۲ نیز زنان از تحصیل در دانشگاه‌ها منع شدند. ادامه این محدودیت‌ها، به گفته یونیسف، نه‌تنها فرصت تحصیل دختران، بلکه ظرفیت افغانستان برای تربیت نیروی متخصص زن در بخش‌هایی مانند آموزش و بهداشت را نیز کاهش می‌دهد.

در حال حاضر، بر اساس دستور طالبان، دختران بالاتر از کلاس ششم اجازه رفتن به مدرسه را ندارند و آموزگاران زن نیز تنها می‌توانند به دختران تا کلاس ششم آموزش بدهند.

منبع: روزنامه هشت صبح

تاریخ:13/7/1405

لینک:

https://8am.media/fa/girls-deprived-of-education-alarm-bells-ring-over-shortage-of-female-teachers/