دانشگاه زنان SNDT؛ پیشگام آموزش عالی زنان در هند
دانشگاه زنان شریماتی ناتیبای دامودار تاکرسی (Shreemati Nathibai Damodar Thackersey Women’s University – SNDT Women’s University) یکی از مهم‌ترین نهادهای آموزش عالی زنان در هند و از نخستین دانشگاه‌های اختصاص‌یافته به آموزش عالی زنان در جنوب آسیا است. این دانشگاه در سال ۱۹۱۶ میلادی به همت ماهرشی دکتر دوندو کشاو کاروه (Dhondo Keshav Karve)، اصلاح‌گر اجتماعی و از پیشگامان جنبش آموزش زنان در هند، بنیان گذاشته شد. هدف اصلی کاروه ایجاد ساختاری آموزشی بود که زنان بتوانند از طریق آن به دانش، استقلال فکری، توانمندی اجتماعی و استقلال اقتصادی دست یابند. نخستین پنج دانشجوی این دانشگاه در سال ۱۹۲۱ فارغ‌التحصیل شدند.
ریشه‌های فکری و اجتماعی تأسیس این دانشگاه زنان را باید در فعالیت‌های اصلاح‌گرایانه ماهرشی کاروه در اواخر قرن نوزدهم جست‌وجو کرد. او در سال ۱۸۹۶ مرکزی را در هینگنه، نزدیک پونا، برای حمایت و آموزش بیوه‌زنان و زنان محروم تأسیس کرد و از همان زمان بر این باور بود که آموزش، مهم‌ترین ابزار برای ایجاد استقلال و اعتمادبه‌نفس در زنان است. این فعالیت‌ها بعدها به تأسیس مدرسه و مراکز آموزشی ویژه زنان انجامید.
ایده تأسیس یک دانشگاه ویژه زنان نیز در همین بستر شکل گرفت. کاروه پس از آشنایی با تجربه دانشگاه زنان ژاپن در توکیو، این الگو را با شرایط اجتماعی و آموزشی هند تطبیق داد. وی در سال ۱۹۱۵ در کنگره ملی اصلاحات اجتماعی در بمبئی، تصمیم خود برای ایجاد دانشگاهی ویژه زنان را اعلام کرد و در سال ۱۹۱۶ «دانشگاه زنان هند» (Indian Women’s University) فعالیت خود را با پنج دانشجو آغاز کرد. یکی از مهم‌ترین عوامل تثبیت و گسترش این نهاد، حمایت مالی سر ویتالداس دامودار تاکرسی ، صنعتگر و نیکوکار برجسته بمبئی، بود. او مبلغ ۱۵ لک روپیه (یک میلیون و نیم هزار روپیه) را برای توسعه دانشگاه و به یاد مادرش، شریماتی ناتیبای دامودار تاکرسی، اختصاص داد. در نتیجه، دانشگاه در سال ۱۹۲۰ به نام Shreemati Nathibai Damodar Thackersey Women’s University نام‌گذاری شد و از آن زمان با نام اختصاری SNDT شناخته می‌شود.
در سال ۱۹۳۶، دفتر مرکزی دانشگاه از پونا به بمبئی منتقل شد؛ اقدامی که نقطه عطفی در گسترش فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی آن به شمار می‌آید. پردیس چرچ‌گیت به تدریج به مرکز مهم فعالیت‌های دانشگاه تبدیل شد. در سال ۱۹۵۱ نیز دانشگاه از دولت، شناسایی قانونی (Statutory Recognition) دریافت کرد و جایگاه رسمی آن در نظام آموزش عالی هند تثبیت شد. این مرحله همچنین با اعطای حوزه فعالیتی گسترده و کم‌نظیر در مقایسه با بسیاری از دانشگاه‌های هند همراه بود.
این دانشگاه در طول بیش از یک قرن فعالیت، از یک مؤسسه کوچک با چند دانشجو به یک دانشگاه چندرشته‌ای تبدیل شده است. امروزه این دانشگاه طیف گسترده‌ای از برنامه‌های آموزشی را در حوزه‌های علوم انسانی و هنر، علوم اجتماعی، آموزش، علوم، بازرگانی، ارتباطات و رسانه، مطالعات زنان، علوم خانه و خانواده، پرستاری، آموزش از راه دور و رشته‌های حرفه‌ای و تخصصی ارائه می‌کند و فعالیت‌های آن از سطوح آموزشی پایه تا دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری گسترش یافته است.
یکی از ویژگی‌های قابل توجه زنان، پیوند میان آموزش، پژوهش و خدمت اجتماعی است. دانشگاه علاوه بر فعالیت‌های آموزشی، دارای مراکز و گروه‌هایی در حوزه‌هایی همچون مطالعات زنان، توسعه انسانی، آموزش از راه دور، آموزش بزرگسالان، مطالعات ارتباطات و رسانه و پژوهش‌های دکتری است. وجود مدرسه و مراکز آموزشی وابسته به دانشگاه نیز امکان پیوند میان آموزش نظری و تجربه عملی را فراهم کرده است.
از ویژگی‌های مهم دیگر دانشگاه زنان، گستره فعالیت آن در خارج از ساختار معمول حوزه جغرافیایی دانشگاه‌های ایالتی است. بر اساس معرفی رسمی دانشگاه، دانشگاه زنان با کسب رضایت دولت‌های مربوط می‌تواند مؤسسات و کالج‌هایی را در نقاط مختلف هند به خود وابسته کند. این ویژگی تاریخی، نقش دانشگاه را در گسترش آموزش عالی زنان در مناطق مختلف کشور تقویت کرده است.
مرکز اصلی و دفتر مرکزی دانشگاه در پردیس Churchgate در جنوب بمبئی قرار دارد. دانشگاه همچنین در Juhu در بمبئی و Karve Road در پونا دارای پردیس‌های مهم است. در ساختار کنونی دانشگاه، مراکز و پردیس‌های دیگری نیز در حال فعالیت یا توسعه هستند و شبکه دانشگاه شامل مؤسسات وابسته، کالج‌های وابسته و مراکز آموزشی در مناطق مختلف هند است. اطلاعات رسمی پذیرش سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ از وجود پردیس‌های چرچ‌گیت، جوهو، پونا و همچنین مراکز/پردیس‌های شری‌وَردهان و بالاپور در چاندراپور خبر می‌دهد. پردیس Churchgate امروزه یکی از مهم‌ترین مراکز آموزشی دانشگاه است و مجموعه‌ای از دانشکده‌ها، گروه‌های تحصیلات تکمیلی، کتابخانه و مراکز آموزشی را در خود جای داده است. پردیس Pune نیز از نظر تاریخی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا نخستین مراحل شکل‌گیری دانشگاه و فعالیت‌های آموزشی کاروه با منطقه پونا و هینگنه پیوند داشته است. این پردیس امروزه شامل دانشکده‌هایی در حوزه هنر و بازرگانی، علوم خانه و خانواده، آموزش، گروه‌های تحصیلات تکمیلی، کتابخانه و سایر امکانات دانشگاهی است.
فلسفه بنیادی دانشگاه زنان بر این باور استوار است که آموزش زنان نه‌تنها وسیله‌ای برای رشد فردی، بلکه ابزاری برای تحول اجتماعی و توسعه پایدار جامعه است. از دیدگاه بنیان‌گذار دانشگاه، آموزش می‌بایست زنان را به افرادی مستقل، آگاه، مسئول و برخوردار از توانایی تصمیم‌گیری تبدیل کند. از همین رو، دانشگاه در طول تاریخ خود تلاش کرده است میان آموزش دانشگاهی، نیازهای اجتماعی و اقتصادی زنان و مسئولیت اجتماعی پیوند برقرار کند.
این رویکرد همچنان در مأموریت معاصر دانشگاه دیده می‌شود. دانشگاه زنان بر گسترش دسترسی زنان به آموزش، به‌ویژه آموزش عالی، توسعه دوره‌های حرفه‌ای و فنی، پاسخ‌گویی به نیازهای متغیر اجتماعی و اقتصادی و رعایت ارزش‌های انسانی و مسئولیت اجتماعی تأکید دارد. شعار دانشگاه نیز بیانگر همین فلسفه است:
«संस्कृता स्त्री पराशक्तिः» — «زنِ فرهیخته، سرچشمه قدرتی بی‌پایان است. »
جایگاه و اهمیت تاریخی
اهمیت این دانشگاه زنان تنها به قدمت آن محدود نمی‌شود؛ این دانشگاه بخشی مهم از تاریخ آموزش زنان، اصلاحات اجتماعی و توسعه آموزش عالی در هند را نمایندگی می‌کند. تأسیس آن در سال ۱۹۱۶، در دوره‌ای که دسترسی زنان به آموزش عالی بسیار محدود بود، اقدامی پیشرو و تحول‌آفرین محسوب می‌شد. از این منظر، تاریخ دانشگاه را می‌توان بخشی از تاریخ مبارزه برای افزایش دسترسی زنان به دانش، استقلال اقتصادی و مشارکت اجتماعی دانست.
در طول تاریخ دانشگاه، شخصیت‌های برجسته سیاسی، اجتماعی و علمی نیز در مراسم و مناسبت‌های مهم آن حضور داشته‌اند. برای نمونه، مهاتما گاندی در سال ۱۹۳۹ ریاست مراسم سالانه دانشگاه را بر عهده داشت و شخصیت‌هایی همچون سردار والابهای پاتل، نتاجی سوباش چندرا بوس و سروجینی نایدو نیز در آن مراسم حضور داشتند. در سال ۱۹۴۱، دکتر سروپالی رادهاکریشنان در مراسم بیست‌وپنجمین سالگرد دانشگاه سخنرانی کرد. این رویدادها نشان‌دهنده جایگاه رو به رشد دانشگاه در فضای علمی و اجتماعی هند در قرن بیستم است.
امروزه SNDT Women's University یک دانشگاه عمومی چندرشته‌ای با ساختار گسترده آموزشی و پژوهشی است. وب‌سایت رسمی دانشگاه در معرفی کنونی خود از دهه‌ها فعالیت آموزشی، ده‌ها گروه دانشگاهی، مؤسسات آموزشی، کالج‌های وابسته، کالج‌های خودمختار و مؤسسات پژوهشی شناخته‌شده سخن می‌گوید. دانشگاه همچنین در سال‌های اخیر برنامه‌های خود را با تحولات جدید آموزش عالی هند، از جمله سیاست‌های مرتبط با National Education Policy (NEP) 2020، هماهنگ کرده است.
بر اساس اطلاعات رسمی دانشگاه برای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷، SNDT در رتبه‌بندی Week-Hansa Research 2026 در میان دانشگاه‌های چندرشته‌ای دولتی هند جایگاه قابل توجهی کسب کرده و در منطقه غرب هند نیز در میان دانشگاه‌های چندرشته‌ای رتبه سوم را به دست آورده است. این اطلاعات نشان می‌دهد که دانشگاه علاوه بر میراث تاریخی خود، همچنان در ساختار آموزش عالی معاصر هند حضور فعال دارد.
دانشگاه زنان SNDT را می‌توان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای جنبش آموزش زنان در هند دانست؛ نهادی که بیش از یک قرن پیش، در شرایطی که آموزش عالی زنان هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار داشت، با هدف ایجاد دانش، استقلال، اعتمادبه‌نفس و توانمندی اجتماعی زنان شکل گرفت. میراث ماهرشی دوندو کشاو کاروه و حمایت سر ویتالداس تاکرسی، بنیان تاریخی این دانشگاه را تشکیل می‌دهد و توسعه علمی و پژوهشی آن در طول دهه‌های بعد، این دانشگاه را از یک مؤسسه کوچک به یک دانشگاه چندرشته‌ای و گسترده تبدیل کرده است.
از این منظر، دانشگاه زنان نه‌تنها یک مرکز آموزش عالی برای زنان، بلکه بخشی از تاریخ تحول اجتماعی هند و یکی از نمادهای نهادینه‌شدن آموزش زنان در این کشور به شمار می‌رود. فلسفه‌ای که در شعار دانشگاه، یعنی «زنِ فرهیخته، سرچشمه قدرتی بی‌پایان است»، بازتاب یافته، همچنان هویت و رسالت اصلی این دانشگاه را در قرن بیست‌ویکم شکل می‌دهد.
تارنمای این دانشگاه جهت استفاده علاقمندان و تماس با این دانشگاه به آدرس ذیل می باشد.
نظر شما