هفتمین نشست از سلسله‌سخنرانی‌های «توسیعی» آکادمی ادبیات پاکستان، روز جمعه ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶، از طریق زوم و پخش زندهٔ فیس‌بوک برگزار شد. ریاست این نشست را افتخار عارف، شاعر، نویسنده و اندیشمند برجسته، بر عهده داشت و دکتر ناصر عباس نیر، منتقد، پژوهشگر و اندیشمند شناخته‌شده، دربارهٔ «میراث ادبی دورهٔ مغول و ادبیات پاکستان» سخنرانی کرد. اجرای برنامه نیز بر عهدهٔ دکتر شائسته حسین بود.
دکتر ناصر عباس نیر در سخنرانی خود گفت واژهٔ «مغول» در اصل از «منگول» گرفته شده و از طریق زبان فارسی وارد کاربرد رایج شده است. به گفتهٔ او، ظهیرالدین محمد بابر پس از شکست ابراهیم لودی در نبرد پانی‌پت، امپراتوری مغول را در شبه‌قاره بنیان گذاشت؛ هرچند زبان فارسی از مدت‌ها پیش، یعنی از دورهٔ محمود غزنوی، در شبه‌قاره رواج داشت.
دکتر ناصر عباس نیر گفت بابر، جهانگیر و شاه‌جهان علاقهٔ زیادی به زبان و ادبیات فارسی داشتند، اما به‌تدریج زبان‌های محلی، به‌ویژه اردو، نیز در دربار مغول جایگاه پیدا کردند و به ابزاری برای بیان ادبی تبدیل شدند. شاه عالم ثانی با تخلص «آفتاب» شعر می‌سرود و بهادرشاه ظفر نیز از شاعران برجستهٔ اردو بود.
در میان زنان خاندان مغول هم علاقه به علم و ادب بسیار پررنگ بود. گلبدن بیگم «همایون‌نامه» را نوشت و گل‌رخ بیگم، نورجهان و زیب‌النساء نیز در شعر فارسی و اردو آثار و خدمات برجسته‌ای از خود به جا گذاشتند.
وی سیاست زبانی مغولان را بسیار گسترده و مداراگرانه دانست و گفت، به گفتهٔ خاورشناس مشهور آنه‌ماری شیمل، تقریباً همهٔ گونه‌های ادبی در دورهٔ مغول رونق گرفتند و خوشنویسی نیز در همین دوره به شکوفایی چشمگیری رسید.
دکتر ناصر عباس نیر همچنین سخن معروف رشید احمد صدیقی را یادآور شد که می‌گفت مغولان سه هدیهٔ بزرگ به هند دادند: تاج محل، میرزا غالب و زبان اردو.
او دورهٔ مغول را عصر طلایی شکل‌گیری و رشد زبان و شعر اردو دانست و گفت ادبیات پاکستان از این دوره، نگاه خاصی به زیبایی‌شناسی، سنتی قدرتمند در زبان اردو و میراثی ارزشمند در شعر به ارث برده است. بااین‌حال، به گفتهٔ او، در ادبیات پاکستان به جنبه‌های ادبی، فرهنگی و تاریخی دورهٔ مغول آن‌طور که باید توجه نشده است؛ در حالی که ادبیات اردو در هند بیشتر از موضوعات و میراث ادبی این دوره بهره گرفته است.
افتخار عارف در سخنان خود پس از این سخنرانی گفت دورهٔ مغول موضوعی بسیار گسترده و چندوجهی است و دکتر ناصر عباس نیر توانسته است آن را با دانش و بینش علمی، پژوهش دقیق و نگاهی انتقادی به‌خوبی بررسی کند. او نیز با این دیدگاه موافق بود که دورهٔ مغول در ادبیات پاکستان جایگاه و توجهی را که شایستهٔ آن است، پیدا نکرده است.
او سلسله‌سخنرانی‌های توسیعی آکادمی ادبیات پاکستان را بسیار مفید، هدفمند و ارزشمند از نظر علمی دانست و بر ادامهٔ این برنامه‌ها تأکید کرد.
در پایان، پروفسور دکتر نجیبه عارف، رئیس آکادمی ادبیات پاکستان، از افتخار عارف، رئیس نشست، دکتر ناصر عباس نیر، سخنران برنامه، و دکتر شائسته حسین، مجری نشست، تشکر کرد.
او گفت دکتر ناصر عباس نیر موضوعی بسیار گسترده را با عمق علمی، بینش فکری و مهارت پژوهشی بررسی کرد و توانست جنبه‌های مختلف شکل‌گیری و تحول زبان و ادبیات اردو و همچنین سنت ادبی دورهٔ مغول را به‌خوبی روشن کند.
لینک: https://www.facebook.com/share/p/1DcTsM12CJ/
نظر شما