آیا می‌دانید طرح گلدوزی روی پیراهن ها و قالین‌های شما چگونه شکل گرفته است؟ طرح گلدوزی (Embroidery) روی پیراهن را یک فرد به‌تنهایی و به‌صورت منفرد خلق نکرده است، بلکه این میراث چهارصدساله نتیجه تکامل فرهنگی و اجتماعی است.
هنر این‌گونه نقش‌ونگارها از مهارت تمدن‌های مختلف، خاندان‌های سلطنتی و صنعتگران محلی گمنامی شکل گرفته است؛ هنری که حتی پس از گذشت قرن‌ها همچنان در میان مردم محبوب است.
در عصر حاضر، گل‌ها، برگ‌ها و دیگر نقش‌ونگارهای روی لباس‌ها صرفاً بخشی از مد به نظر می‌رسند، اما در پس‌زمینه آنها تاریخ هنری چند صد ساله‌ای نهفته است.
بر اساس گزارش ملائکه اسحاق، در دوران امپراتوری مغول، ترکیب هنر فارسی و هنر نقش‌ونگار مغولی در پوشاک سلطنتی، به لباس و طراحی منسوجات شبه‌قاره هویتی تازه بخشید.
با این حال، خلق و محبوبیت مشهورترین و تاریخی‌ترین طرح‌های گلدوزی روی پیراهن، مدیون ترکیب هنر نقش‌ونگار فارسی و مغولی است.
محبوب‌ترین طرح گلدوزی روی پیراهن که «چیکن‌کاری» نامیده می‌شود، به ملکه نورجهان، همسر امپراتور مغول جهانگیر، نسبت داده می‌شود.
از نظر تاریخی، ارتباط هنرهای مغولی و فارسی زمانی بیش از پیش مستحکم شد که پادشاه مغول، همایون، به ایران رفت و پس از تحت تأثیر قرار گرفتن از سبک زندگی سلطنتی و هنرهای آنجا، شماری از برجسته‌ترین هنرمندان فارسی را همراه خود به هند آورد؛ هنرمندانی که تأثیر عمیقی بر هنر و طراحی اولیه مغولی گذاشتند.
در هنر اولیه مغولی، نقش‌های هندسی بسیار متعادل و متناسب با سبک فارسی برجسته بودند. در طراحی فارسی از الگوهای پیوسته و تکرارشونده‌ای استفاده می‌شد که ظاهراً به شکلی بی‌نهایت گسترش می‌یافتند.
با این حال، در دوره‌های بعدی، به‌ویژه در زمان جهانگیر و شاه‌جهان، هنرمندان مغولی به جای آنکه سبک فارسی را عیناً اقتباس کنند، هویت منحصربه‌فرد خود را به آن بخشیدند. در هنر مغولی، به تصویر کشیدن مناظر طبیعی، گل‌ها و گیاهان به شکلی نزدیک‌تر به واقعیت، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.
در طراحی مغولی، اگر لاله، گل رز یا هر گل دیگری به کار گرفته می‌شد، علاوه بر ساختار آن، شکل ساقه و برگ‌ها، به بافت واقعی گلبرگ‌ها و سایه‌پردازی نیز توجه می‌شد؛ بدین ترتیب، نقش‌های هندسی انتزاعی به شکل‌هایی طبیعی و زنده تبدیل شدند.
نقش و نگارِ بوته
در سبک فارسی، در حالی که الگوهای پیوسته و متوازن برجسته بودند، هنرمندان مغولی نقش‌هایی مانند «بوته» را نیز رواج دادند. بوته معمولاً یک گل یا شکل گیاهیِ مستقل و برجسته است که به شیوه‌ای منحصربه‌فرد در فضای خالی پارچه جلوه می‌کند.
گل‌ها، برگ‌ها و بوته‌هایی که امروزه در پوشاک دیده می‌شوند، را می‌توان شکل‌های مدرن همین سنت هنری طولانی دانست. این ترکیب هنرهای مغولی و فارسی نه تنها همچنان بر طراحی منسوجات شبه‌قاره تأثیر گذاشته است، بلکه قرن‌ها بعد نیز جایگاه خود را در دنیای مد حفظ کرده است.
نظر شما