فرهنگ لغت اردو که بر اساس اصول تاریخی تدوین شده است، در میان آثار مربوط به زبان اردو جایگاهی ویژه دارد. ویژگی مهم این فرهنگ آن است که هنگام بررسی یک واژه، تنها به ریشه آن نمی‌پردازد، بلکه مسیر پیدایش و تحول واژه و چگونگی کاربرد آن در دوره‌های مختلف زبان را نیز بررسی می‌کند.

این ویژگی، فرهنگ لغت را به اثری ارزشمند برای پژوهشگران زبان و ادبیات تبدیل کرده است. در فرهنگ‌های لغت، برای اثبات کاربرد واژه‌ها معمولاً از نمونه‌هایی از شعر استفاده می‌شود؛ اما در این مجموعه، در کنار اشعار، از متون نثر نیز به‌عنوان شاهد زبانی استفاده شده است. همین امر به غنای علمی و پژوهشی آن افزوده و امکان بررسی دقیق‌تر کاربرد واژه‌ها را فراهم کرده است.

اهمیت چنین روشی زمانی بیشتر آشکار می‌شود که تفاوت میان سرشت شعر و نثر را در نظر بگیریم. هر یک از این دو گونه ادبی، ویژگی‌های زبانی و بیانی خاص خود را دارند و بررسی هر دو در کنار یکدیگر می‌تواند تصویری کامل‌تر از تحول و کاربرد واژه‌ها در زبان اردو ارائه دهد.

در تدوین این اثر ارزشمند، شماری از بزرگان و دانشمندان زبان و ادبیات اردو مشارکت داشته‌اند؛ از جمله بابای اردو، مولوی عبدالحق، جوش ملیح‌آبادی، شان‌الحق حقی، دکتر ابواللیث صدیقی، دکتر فرمان فتح‌پوری، نسیم امروهوی و جون ایلیا و بسیاری دیگر از اهل علم و ادب.

با این حال، حفظ و انتشار چنین اثری همواره آسان نبوده است. نسخه‌های قدیمی فرهنگ لغت، به‌دلیل کیفیت نامناسب کاغذ و شرایط چاپ، در معرض آسیب قرار داشته‌اند. در برخی مجلدات حتی تفاوت‌هایی در رنگ و اندازه کاغذ و کیفیت چاپ دیده می‌شد. چنین وضعیتی نشان می‌داد که تدوین و انتشار این اثر در دوره‌های گذشته با دشواری‌های فراوانی همراه بوده است.

مدت‌ها این آرزو وجود داشت که این فرهنگ لغت ارزشمند، که در گذشته با حروفچینی و چاپی ابتدایی منتشر شده بود، با خط زیبای نستعلیق و با رعایت استانداردهای مناسب و شایسته، بار دیگر منتشر شود. خوشبختانه این کار با تلاش پروفسور دکتر سلیم مظهر تحقق یافت و این اثر عظیم در قالبی تازه و شایسته در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفت.

انتشار جدید این مجموعه را می‌توان گامی مهم در حفظ میراث زبانی و ادبی اردو دانست. اثری که حاصل تلاش چندین نسل از دانشمندان و ادیبان است، تنها یک فرهنگ لغت معمولی نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ زبان و ادبیات اردو را در خود حفظ کرده است.

اکنون می‌توان این مجلدات را با افتخار در اختیار پژوهشگران، استادان، دانشجویان و علاقه‌مندان زبان اردو قرار داد. تلاش افرادی که زمینه انتشار دوباره این اثر را فراهم کرده‌اند، شایسته قدردانی است؛ زیرا حاصل زحمات بزرگان و پیشینیان ما به شکلی شایسته در اختیار نسل امروز قرار گرفته است.

فرهنگ لغت نیز مانند هر اثر علمی و ادبی دیگری نیازمند استمرار و تکمیل است. انتظار می‌رود مجلدات باقی‌مانده نیز با همین دقت و اهتمام منتشر شوند تا مجموعه کامل فرهنگ لغت اردو در دسترس نسل‌های آینده قرار گیرد.

در کنار انتشار چاپی، مسئله دیجیتالی‌سازی این اثر نیز اهمیت فراوانی دارد. دوران استفاده از منابع صرفاً چاپی به‌تدریج در حال تغییر است و فرهنگ‌های لغت در سراسر جهان نیز به سمت نسخه‌های دیجیتال و ابزارهای جست‌وجوی سریع حرکت می‌کنند.

برای این فرهنگ لغت نیز اپلیکیشنی طراحی شده بود که می‌توانست دسترسی کاربران به این اثر را آسان‌تر کند، اما به‌دلیل مشکلات موجود، کارایی آن کاهش یافت. احیای چنین ابزارهایی می‌تواند امکان دسترسی گسترده‌تر کاربران، دانشجویان و پژوهشگران به این گنجینه زبانی را فراهم کند.

در عصر فناوری، نسخه دیجیتال فرهنگ لغت می‌تواند قابلیت‌هایی مانند جست‌وجوی سریع واژه‌ها، مشاهده ریشه و تحول تاریخی آنها و دسترسی هم‌زمان به شواهد شعری و نثری را فراهم کند. چنین امکاناتی می‌تواند فرهنگ لغت را از یک اثر مرجع چاپی به ابزاری پژوهشی و آموزشی برای نسل جدید تبدیل کند.

همچنین استفاده از فناوری‌های نوین، از جمله پایگاه‌های داده زبانی، حروف‌خوانی نوری و ابزارهای هوش مصنوعی، می‌تواند در حفظ، جست‌وجو و استفاده علمی از این میراث زبانی مؤثر باشد.

ادامه انتشار این فرهنگ لغت و فراهم کردن دسترسی آسان به نسخه‌های چاپی و دیجیتال آن، تنها یک فعالیت انتشاراتی نیست؛ بلکه اقدامی برای حفظ و انتقال میراث زبانی به نسل‌های آینده است.

فرهنگ لغت هر زبان، حافظ بخشی از حافظه فرهنگی آن زبان است. واژه‌ها تاریخ دارند و مسیر تحول آنها، بخشی از تاریخ اندیشه، ادبیات و زندگی اجتماعی یک جامعه را بازتاب می‌دهد. از این رو، حفظ و تکمیل فرهنگ لغت اردو اهمیت زیادی برای پژوهش‌های زبانی، ادبی و فرهنگی دارد.

امید است انتشار مجلدات باقی‌مانده نیز با همین دقت و اهتمام ادامه یابد و این اثر ارزشمند بیش از پیش در اختیار پژوهشگران و دوستداران زبان و ادبیات اردو قرار گیرد.

«همت مردان، یاری خدا را به همراه دارد.»

لینک: https://www.express.pk/story/2830024/idara-e-farogh-e-qaumi-zaban-aur-us-ki-lughat-2830024