مشخصات کتاب
نام کتاب: مرد مردستان (مجموعه‌ای از دست‌نوشته‌های مولانا نجیبی کروخی)
نویسنده: مولانا غلام‌محمد نجیبی کروخی هروی
موضوع: زندگی، اندیشه‌ها، نوشته‌ها، اشعار، نامه‌ها، مکتوبات و دیدگاه‌های علمی، دینی و اجتماعی مرتبط با مولانا نجیبی کروخی
نوبت چاپ: چاپ اول، بهار ۱۳۹۸ خورشیدی / اپریل ۲۰۱۹ میلادی
تعداد صفحات: حدود ۲۵۰ صفحه
کتاب «مرد مردستان» مجموعه‌ای از نوشته‌ها، دست‌نوشته‌ها، اشعار، نامه‌ها، پیام‌ها، خاطرات و یادگارهای فکری مولانا غلام‌محمد نجیبی کروخی هروی است که با هدف ثبت و حفظ بخشی از میراث علمی، دینی، ادبی و اجتماعی این شخصیت فراهم آمده است. اهمیت چنین آثاری از آن جهت است که انتقال تجربه، اندیشه و میراث علمی و اخلاقی نسل‌های پیشین به نسل‌های بعدی، نقشی مهم در حفظ پیوستگی فرهنگی، تربیت فکری و شناخت تحولات علمی و اجتماعی جوامع دارد. این کتاب نیز با گردآوری بخشی از آثار و روایت‌های مرتبط با زندگی مولانا نجیبی کروخی، زمینه‌ای برای آشنایی مخاطب با اندیشه‌ها، فعالیت‌ها و شیوه تعامل او با جامعه فراهم می‌سازد و بخشی از میراث مکتوب و شفاهی یک عالم معاصر در حوزه فرهنگی هرات را ثبت می‌کند.
مولانا غلام‌محمد نجیبی کروخی هروی، از چهره‌های علمی و دینی شناخته‌شده در محیط فکری و فرهنگی هرات بود که بخش عمده‌ای از زندگی خود را در راه تعلیم، تدریس، ارشاد، خطابه، نگارش و فعالیت‌های اجتماعی و دینی سپری کرد. او سال‌های طولانی در مسجد جامع بزرگ شیخ‌الاسلام کروخ هرات به فعالیت‌های علمی و اجتماعی پرداخت و در ارتباط با مردم، شاگردان و اهل علم نقش فعالی داشت. تسلط او بر ادبیات کلاسیک فارسی، توانایی در نگارش نثر ادبی و علاقه‌مندی به شعر، در کنار فعالیت‌های علمی و دینی، از جمله ابعادی است که در مجموعه حاضر بازتاب یافته است. کتاب «مرد مردستان» به همت عبدالرحمن عزیزی و دکتور بصیراحمد مبصر و در زمان حیات مولانا نجیبی کروخی گردآوری و تدوین شده و هدف آن، پاسداشت شخصیت، اندیشه و خدمات علمی و اجتماعی او و فراهم ساختن مجموعه‌ای منسجم از نوشته‌ها و یادگارهای وی بوده است.
محتوای کتاب تنها به شرح زندگی و احوال مولانا محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای متنوع از آثار و اسناد مرتبط با شخصیت او را دربرمی‌گیرد. دست‌ودل‌نوشته‌های منثور، یادداشت‌های فکری، دینی و ادبی، وجیزه‌ها و کوتاه‌نوشته‌های اخلاقی، اشعار و شعرواره‌ها، غزل‌ها، مخمس‌ها و رباعیات، بخش مهمی از محتوای اثر را تشکیل می‌دهند. در کنار این آثار، مطایبات، خوش‌بزمی‌ها و حکایات مرتبط با زندگی اجتماعی او نیز گردآوری شده که تصویری از مناسبات انسانی و فضای ارتباطی وی با دوستان، شاگردان و اطرافیان ارائه می‌کند. نامه‌ها، پیام‌ها، اخوانیات و دیگر مکاتبات او نیز بخشی از این مجموعه است و از طریق آن می‌توان با گوشه‌هایی از روابط علمی، اجتماعی و فکری مولانا آشنا شد. همچنین دیدگاه‌ها و نوشته‌های شاگردان، دوستان، هم‌عصران و اهل فضل و قلم درباره شخصیت و جایگاه او، بُعد دیگری به کتاب بخشیده است. از این منظر، «مرد مردستان» افزون بر ارزش زندگینامه‌ای، مجموعه‌ای از شواهد ادبی، اجتماعی و فرهنگی را در خود جای داده و می‌تواند برای شناخت بخشی از فضای علمی، دینی و فرهنگی معاصر افغانستان، به‌ویژه در حوزه فرهنگی هرات، مورد توجه قرار گیرد.
از نظر ساختار، کتاب پس از مقدمه‌ای درباره شخصیت و جایگاه مولانا نجیبی کروخی، در هفت فصل اصلی تنظیم شده و پس از آن بخش پایانی اثر به سروده‌های شاعران درباره وی اختصاص یافته است. فصل نخست شامل شرح حال، تبار، دوران تحصیل و سوانح زندگی مولانا است و در کنار آن گفت‌وگویی مشتمل بر پانزده پرسش و پاسخ ارائه می‌شود که بخشی از دیدگاه‌ها و تجربه‌های فکری او را بازتاب می‌دهد. فصل دوم به دست‌ودل‌نوشته‌های منثور اختصاص دارد و مجموعه‌ای از نوشته‌های فکری، دینی، انتقادی و ادبی او را دربرمی‌گیرد. فصل سوم شامل وجیزه‌ها و کوتاه‌نوشته‌های اوست که در قالب کلمات قصار، تکه‌نبشته‌ها و ارشادات اخلاقی ارائه شده‌اند. فصل چهارم به اشعار مولانا اختصاص دارد و گزیده‌ای از غزل‌ها، مخمس‌ها، رباعیات و دیگر سروده‌های او را شامل می‌شود. فصل پنجم مطایبات و خوش‌بزمی‌های مولانا را دربرمی‌گیرد و جلوه‌هایی از شوخ‌طبعی و روابط اجتماعی او را ثبت می‌کند. فصل ششم شامل نامه‌ها، پیام‌ها، اخوانیات و مکاتبات او با افراد مختلف است و فصل هفتم نیز دیدگاه‌ها و یادداشت‌های شاگردان، دوستان، هم‌عصران و اهل فضل و قلم درباره شخصیت و جایگاه مولانا را گردآوری کرده است. در بخش پایانی کتاب نیز شماری از سروده‌ها و قصاید شاعران معاصر در پاسداشت شخصیت و خدمات علمی و ادبی مولانا نجیبی کروخی ارائه شده است.
در مجموع، «مرد مردستان» تلاشی برای ثبت و حفظ بخشی از میراث فکری، ادبی، علمی و شخصی مولانا نجیبی کروخی است. گردآوری نوشته‌های شخصی، اشعار، مکاتبات، خاطرات، روایت‌های شفاهی و دیدگاه‌های شاگردان و معاصران، این امکان را فراهم می‌کند که خواننده با ابعاد مختلف زندگی و اندیشه این عالم معاصر آشنا شود. این مجموعه در کنار ارزش زندگینامه‌ای و ادبی، بازتابی از بخشی از حیات علمی، دینی و فرهنگی جامعه افغانستان در روزگار معاصر نیز به شمار می‌رود و می‌تواند برای علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگی هرات، ادبیات فارسی، مطالعات دینی و شناخت شخصیت‌های علمی و اجتماعی این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.
نظر شما