دروازه خیبر که در ورودی گذرگاه خیبر قرار دارد، اگرچه یادگاری از دوران جدید است، اما گذرگاه تاریخی‌ای که این دروازه نماد آن محسوب می‌شود، تاریخی چندصدساله دارد. این دروازه تاریخی در جمرود، در حدود ۱۷ کیلومتری غرب پیشاور، واقع شده است.
دروازه خیبر در سال ۱۹۶۳ ساخته شد و فیلد مارشال ایوب خان، رئیس‌جمهور وقت پاکستان، آن را افتتاح کرد. هدف از ساخت این یادمان، برجسته کردن اهمیت تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی گذرگاه خیبر بود.
بر اساس روایت تاریخی، در سال‌های ۱۹۶۲-۶۳، جی.ای. مدنی، کمیسر پیشاور، از گذرگاه خیبر بازدید کرد و پیشنهاد ساخت یک دروازه به سبک تاریخی را در نزدیکی جمرود ارائه داد. وی همچنین در این زمینه دستورهایی به اداره سیاسی صادر کرد.
در برخی منابع تاریخی محلی، نام گاما مستری، اهل اَتک، و برادرزاده او صادق مستری، به‌عنوان استادکارانی که این یادمان را ساختند، ذکر شده است. طراحی دروازه خیبر با در نظر گرفتن هویت سنتی خیبری و قبایلی، دروازه‌ای طاق‌دار و عناصر معماری محلی انجام شده است.
گذرگاه خیبر، گذرگاه باستانی تاریخ
گذرگاه خیبر از دوران باستان یکی از مسیرهای مهم میان آسیای مرکزی و شبه‌قاره بوده است. در دوره‌های مختلف، بازرگانان، مسافران، فاتحان و لشکرهای نظامی از این مسیر استفاده کرده‌اند و به همین دلیل، خیبر در تاریخ سیاسی، نظامی، تجاری و تمدنی منطقه جایگاهی برجسته داشته است.
قلعه جمرود که در نزدیکی دروازه خیبر قرار دارد نیز در تاریخ منطقه اهمیت ویژه‌ای دارد. این قلعه در دوران حکومت سیک‌ها، توسط ژنرال هری سینگ نلوه در سال ۱۸۳۶ ساخته شد تا مسیر گذرگاه خیبر تحت نظارت و دفاع قرار داشته باشد.
گذرگاه تاریخی خیبر از محل دروازه خیبر به سوی تورخم امتداد می‌یابد؛ جایی که مرز پاکستان و افغانستان قرار دارد. به همین دلیل، این مسیر همچنان از نظر تجارت، رفت‌وآمد و روابط پاکستان و افغانستان مهم تلقی می‌شود.
از مهاجرت آریایی‌ها تا دوران بریتانیا
گذرگاه خیبر در تاریخ این منطقه، در ارتباط با مهاجرت آریایی‌ها، دوره یونانی و پس از آن دوره‌های غزنوی، مغول، افغان، سیک و بریتانیا نیز جایگاهی برجسته داشته است.
لشکرکشی‌های محمود غزنوی به هند، پیشروی احمدشاه ابدالی به سوی هند و رویدادهایی همچون سومین نبرد پانی‌پت در سال ۱۷۶۱ نیز با این منطقه تاریخی گسترده ارتباط داشته‌اند.
نظر شما