انتشارات اسلامی کرالا (Islamic Publishing House – IPH)
انتشارات اسلامی یا Islamic Publishing House (IPH) یکی از ناشران باسابقه و شناخته‌شده ادبیات اسلامی در ایالت کرالا در جنوب هند است که فعالیت خود را در سال ۱۹۴۵ آغاز کرد. این مجموعه در ارتباط با جماعت اسلامی هند، شعبه کرالا شکل گرفت و به‌تدریج از یک مرکز کوچک برای ترجمه و انتشار آثار اسلامی به یک مجموعه انتشاراتی گسترده با شبکه توزیع در نقاط مختلف کرالا و ارتباط با بازارهای بیرون از هند تبدیل شد. دفتر مرکزی آن در وِلّیمادوکونّو (Vellimadukunnu) در شهر کوژیکود/کالیکوت (Kozhikode/Calicut) قرار دارد و مرکز اصلی توزیع آن در راججی رودِ کوژیکود فعالیت می‌کند. تارنمای رسمی کنونی انتشارات اسلامی کرالا نیز این مجموعه را از ناشران مهم اسلامی جنوب هند معرفی می‌کند.
اهمیت تاریخی انتشارات اسلامی کرالا را باید در فضای فرهنگی و زبانی ایالت کرالا در دهه‌های میانی قرن بیستم بررسی کرد. جامعه مسلمانان کرالا پیش از آن نیز سنتی دیرینه در تولید و انتقال دانش دینی و ادبی داشت و بخش مهمی از این میراث در قالب خط عربی-مالایالام (Arabi-Malayalam)، یعنی نگارش زبان مالایالم با خط عربی، عرضه می‌شد. تأسیس انتشارات اسلامی کرالا در چنین شرایطی، علاوه بر ایجاد یک نهاد منظم برای نشر، به گسترش ادبیات اسلامی به خط رایج مالایالام کمک کرد و امکان دسترسی شمار بیشتری از خوانندگان به متون اسلامی را فراهم ساخت. از این منظر، تاریخ انتشارات اسلامی کرالا تنها تاریخ یک بنگاه نشر نیست، بلکه بخشی از تحول تاریخ نشر اسلامی و فرهنگ مطالعه در کرالا نیز به شمار می‌آید.
آغاز فعالیت و نقش حاجی صاحب
آغاز فعالیت این انتشارات با نام وی. پی. محمدعلی حاجی، مشهور به حاجی صاحب (Haji Sahib)، پیوندی مستقیم دارد. بنا بر تاریخ رسمی جماعت اسلامی کرالا، او از شخصیت‌های اصلی در شکل‌گیری این جریان ترجمه و نشر بود و پس از آشنایی نزدیک با ابوالاعلی مودودی، به ترجمه آثار او به زبان مالایالم پرداخت. در سال ۱۹۴۵، نخستین کتاب انتشارات اسلامی کرالا با عنوان «اسلام مَتَم» (Islam Matham) منتشر شد که ترجمه‌ای از اثر اردو «رساله دینیات» (Risal-e-Diniyat) مودودی، با عنوان انگلیسی Towards Understanding Islam، بود. انتشار این کتاب از چند جهت نقطه عطفی بود. نخست، نشان داد که آثار جدید اندیشه اسلامی می‌تواند از طریق ترجمه در اختیار مخاطبان مالایالم‌زبان قرار گیرد؛ دوم، روند گذار از ادبیات دینی محدود به سنت عربی ـ مالایالام به سمت نثر مالایالم را تقویت کرد؛ و سوم، الگوی تازه‌ای برای تولید ادبیات دینی، فکری و آموزشی در زبان محلی فراهم آورد. به همین دلیل، «اسلام مَتَم» در تاریخ انتشارات اسلامی کرالا جایگاهی نمادین دارد و از آن به عنوان نخستین اثر منتشرشده توسط این ناشر یاد می‌شود.
فعالیت انتشارات اسلامی کرالا در آغاز بسیار محدود بود و کار نشر در فضایی کوچک در ایریمبیلیام (Irimbiliyam)، در نزدیکی والانچری (Valanchery) در ناحیه مالاپورام، آغاز شد. دفتر این مجموعه بعدها به والانچری، سپس ادایور (Edayoor) و در نهایت به ولیمادوکونّو در کوژیکود منتقل شد. این جابه‌جایی‌ها نشان‌دهنده رشد تدریجی فعالیت‌های انتشاراتی و گسترش دامنه مخاطبان آن بود. در دوره‌های مختلف، شخصیت‌هایی همچون ابوالجلال مولوی، تی. کی. ابراهیم و تی. محمد صاحب در اداره و رهبری این مجموعه نقش داشتند و شیخ محمد کاراکونو نیز از چهره‌های مهم مدیریتی انتشارات اسلامی کرالا در دوره‌ای طولانی، از ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۸، بود.
حوزه فعالیت و مجموعه آثار
در دهه‌های بعد، انتشارات اسلامی کرالا دامنه موضوعات خود را فراتر از کتاب‌های صرفاً آموزشی و عبادی گسترش داد و در زمینه‌هایی مانند مطالعات قرآن، حدیث، فقه، تاریخ اسلام، زندگی‌نامه، اندیشه اسلامی، اخلاق، جامعه، خانواده، تربیت، ادبیات کودک، مطالعات تطبیقی و موضوعات اجتماعی و فرهنگی به انتشار کتاب پرداخت. فهرست کنونی این ناشر نیز نشان می‌دهد که گروه‌های موضوعی متنوعی در فعالیت نشر آن وجود دارد؛ برای نمونه کتاب‌هایی در حوزه فقه، حقوق اسلامی، زندگی‌نامه، مطالعات تطبیقی، تاریخ و ادبیات منتشر می‌شود.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انتشارات اسلامی کرالا، توجه گسترده آن به ترجمه است. این ناشر شماری از آثار متفکران و نویسندگان برجسته جهان اسلام را به زبان مالایالم ترجمه و منتشر کرده و از این راه نقش مهمی در انتقال ادبیات فکری اسلامی به خوانندگان منطقه داشته است. از برجسته‌ترین نمونه‌ها مجموعه «تفهیم القرآن» اثر ابوالاعلی مودودی است که در چند جلد به زبان مالایالم منتشر شده و در کاتالوگ انتشارات اسلامی کرالا نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. در کنار آثار مودودی، انتشارات اسلامی کرالا به انتشار ترجمه‌هایی از آثار شخصیت‌های کلاسیک و معاصر اسلامی نیز پرداخته است. برای نمونه، ترجمه مالایالم «احیاء علوم‌الدین» اثر امام غزالی در مجموعه الکترونیکی انتشارات اسلامی کرالا عرضه شده است. همچنین آثار مرتبط با فقه و شرح زندگی شخصیت‌های مهم تاریخ اسلام در فهرست این ناشر دیده می‌شود. این دامنه موضوعی نشان می‌دهد که فعالیت انتشارات اسلامی کرالا تنها به انتشار آثار یک متفکر یا یک نوع ادبیات محدود نمانده است.
قرآن و مطالعات قرآنی
بخش مهمی از اعتبار انتشارات اسلامی کرالا به فعالیت‌های آن در زمینه ترجمه، تفسیر و آموزش قرآن مربوط می‌شود. مجموعه «تفهیم القرآن» از شناخته‌شده‌ترین پروژه‌های این ناشر است و خود انتشارات اسلامی کرالا آن را از مهم‌ترین آثار خود معرفی می‌کند. در کنار آن، ترجمه ساده و روان قرآن با عنوان «قرآن لَلیثَسارَم» (Qur'an Lalithasaram) نیز در فهرست آثار انتشارات اسلامی کرالا قرار دارد؛ این ترجمه با هدف فراهم کردن متنی قابل فهم برای عموم خوانندگان تدوین شده است. تحول دیجیتال در این زمینه نیز قابل توجه است. انتشارات اسلامی کرالا علاوه بر کتاب‌های چاپی، به تدریج نسخه‌های الکترونیکی آثار خود را توسعه داده و در حال حاضر فروشگاه و پلتفرم دیجیتال کتاب نیز در اختیار دارد. این روند نشان می‌دهد که انتشاراتی که فعالیت خود را در سال ۱۹۴۵ با کتاب‌های چاپی و ترجمه‌های اولیه آغاز کرده بود، در دهه‌های اخیر خود را با شیوه‌های جدید توزیع و مطالعه نیز هماهنگ کرده است.
شبکه توزیع و حضور در نمایشگاه‌ها
انتشارات اسلامی کرالا تنها یک دفتر نشر در کوژیکود نیست، بلکه دارای شعبه‌هایی در شهرهایی مانند تیرووانانتاپورام، ارناکولام، تریسور، پالاکاد، مالاپورام و کانور و نیز شبکه‌ای از نمایندگی‌ها و مراکز فروش در دیگر نقاط کرالا است. وب‌سایت رسمی انتشارات اسلامی کرالا از حدود بیست نمایندگی و مرکز دیگر نیز یاد می‌کند. افزون بر بازار داخلی کرالا، این مجموعه در نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب نیز حضور داشته و از جمله در نمایشگاه بین‌المللی کتاب شارجه و نمایشگاه بین‌المللی کتاب ریاض شرکت کرده است. بدین ترتیب، فعالیت انتشارات اسلامی کرالا از یک نشر محلی به مجموعه‌ای با چشم‌انداز فرامنطقه‌ای تبدیل شده است.
از نکات جالب در ساختار فعلی این مجموعه، وجود Pratheeksha Books به عنوان مجموعه خواهر انتشارات اسلامی کرالا است که بر انتشار آثار ادبی و حمایت از نویسندگان و استعدادهای تازه تمرکز دارد. بنابراین، فعالیت گروه تنها به ادبیات دینی به معنای محدود آن خلاصه نمی‌شود و در کنار نشر اسلامی، زمینه‌ای برای انتشار آثار ادبی و نویسندگان جدید نیز ایجاد شده است.
در میان آثار شاخص مرتبط با انتشارات اسلامی کرالا می‌توان به ترجمه و انتشار تفہیم القرآن و دیگر آثار ابوالاعلی مودودی، قرآن لَلیثَسارَم، ترجمه احیاء علوم‌الدین اثر امام غزالی، آثار مربوط به امام مالک و دیگر شخصیت‌های مهم تاریخ و اندیشه اسلامی، و مجموعه‌ای از آثار فقهی، تفسیری، تاریخی و اجتماعی اشاره کرد. کاتالوگ رسمی انتشارات اسلامی کرالا همچنین نشان می‌دهد که این ناشر همچنان در سال‌های اخیر نیز کتاب‌های جدید منتشر می‌کند؛ برای نمونه کتابی درباره اصول فقه در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است.
جایگاه فرهنگی و تاریخی انتشارات اسلامی کرالا
با نگاهی گسترده‌تر، می‌توان گفت اهمیت انتشارات اسلامی کرالا فقط در تعداد کتاب‌های آن نیست، بلکه در نقشی است که در انتقال اندیشه اسلامی به زبان مالایالم، گسترش فرهنگ ترجمه، ایجاد دسترسی عمومی به متون دینی و فکری و شکل‌دهی به بازار نشر اسلامی در کرالا ایفا کرده است. پیوند میان سنت قدیمی دانش اسلامی در مالابار و شیوه‌های جدید نشر و ترجمه، یکی از ویژگی‌های مهم این مجموعه به شمار می‌رود. از این منظر، انتشارات اسلامی کرالا را می‌توان بخشی از تاریخ تحول فرهنگی مسلمانان کرالا در دوره معاصر دانست؛ نهادی که از یک فعالیت کوچک ترجمه و چاپ در دهه ۱۹۴۰ آغاز شد و در طول چند دهه به یک شبکه گسترده انتشاراتی تبدیل گردید.
امروز نیز انتشارات اسلامی کرالا با حفظ هویت تاریخی خود، در کنار چاپ کتاب، به کتاب الکترونیکی، فروش آنلاین، انتشار دیجیتال، برگزاری نمایشگاه کتاب و توسعه شبکه توزیع توجه دارد. وب‌سایت رسمی این مجموعه در یک بخش بیش از ۸۰۰ عنوان منتشرشده را اعلام می‌کند، در حالی که صفحه فعلی معرفی ناشر در فروشگاه آنلاین رقم ۶۵۳ کتاب را در فهرست همان سامانه نشان می‌دهد؛ این تفاوت به احتمال زیاد به تفاوت میان کل عناوین منتشرشده در طول تاریخ و عناوین موجود در کاتالوگ آنلاین مربوط است. در مجموع، Islamic Publishing House یا انتشارات اسلامی کرالا کرالا را می‌توان یکی از نمونه‌های قابل توجه در تاریخ نشر اسلامی هند دانست؛ انتشاراتی که از سال ۱۹۴۵ در کرالا فعالیت دارد، با ترجمه و انتشار آثار اسلامی به زبان مالایالم شناخته شده، شبکه‌ای گسترده برای توزیع کتاب ایجاد کرده و در دهه‌های اخیر نیز مسیر خود را به سوی نشر دیجیتال و حضور بین‌المللی ادامه داده است. مطالعه تاریخ این مجموعه، برای شناخت تحولات نشر اسلامی، تاریخ ترجمه به زبان‌های هندی، فرهنگ کتاب‌خوانی مسلمانان کرالا و نقش مالایالم در انتقال اندیشه اسلامی معاصر اهمیت ویژه‌ای دارد.
علاقمندان می توانند جهت تماس با این انتشاراتی به آدرس رسمی تارنمای آن به نشانی ذیل مراجعه فرمایند:
نظر شما