در میان این ستارگان درخشان، نامی به چشم می‌خورد که جهان او را به نام «سچل سرمست» می‌شناسد. شخصیت او تنها یک شاعر معمولی نبود، بلکه یک فیلسوف و درویش بزرگ بود که دیوارهای تعصب و رسوم خشک را در هم شکست و پرچم انسان‌دوستی را برافراشت.
نام اصلی سچل سرمست عبدالوهاب بود و نام پدربزرگش نیز عبدالوهاب گذاشته شده بود. نسب او به خلیفه دوم، حضرت عمر فاروق (رضی الله عنه) می‌رسد. او در سال ۱۱۵۲ هجری (مصادف با ۱۷۳۹ میلادی) در روستای تاریخی «درازًا» در نزدیکی شهر خیرپور (ایالت سابق رانی‌پور در سند) در یک خانواده مذهبی و محترم متولد شد. پدر سچل در کودکی از دنیا رفت و سرپرستی و تربیت روحانی او بر عهده عمو و مرشدش، خواجه عبدالحق اول فاروقی قرار گرفت. در دوران کودکی، صوفی بزرگ سند، حضرت شاہ عبداللطیف بھٹائی، هنگامی که سچلِ خردسال را دید، پیش‌بینی کرد که این نوجوان دریچه‌ای را که او بر روی اسرار تصوف بسته بود، خواهد گشود.

از آنجا که او از کودکی سخنان راست، صریح و بدون تعارف می‌گفت، مردم به او لقب «سچل» (یعنی راست‌گو) دادند. بعدها هنگامی که آتش عشق الهی در شعرهای او زبانه کشید و کیفیت‌های روحانی‌اش در همه جا پیچید، لقب «سرمست» را به او دادند. او از زرق و برق دنیا روی گرداند و زندگی کاملاً درویشانه‌ای برگزید. به باور او، هیچ نشه‌ای در دنیا واقعی‌تر و بالاتر از جام «عشق الهی» نبود.
محور اصلی اندیشه سچل سرمست، فلسفه «وحدت الوجود» است. او یقین داشت که ذره‌ذره کائنات و همه انسان‌ها، بازتابی از یک حقیقت واحد (خالق متعال) هستند. او سنت‌های خشک مذهبی و تعصبات خاندانی زمان خود را کنار گذاشت. محفل‌های سچل از هرگونه تبعیضی پاک بود؛ او دیوارهای میان هندو و مسلمان را فرو ریخت و فاصله میان آن‌ها را از بین برد. به همین دلیل است که هنوز هم در میان مریدان او، در کنار مسلمانان، تعداد زیادی از هموطنان هندو نیز حضور دارند که به پیام صلح و دوستی او باورمندند.
شاعر هفت‌زبان :
یکی از ویژگی‌های بی‌نظیر سچل سرمست این است که به او «شاعر هفت‌زبان» می‌گویند. او تنها به یک زبان شعر نسرود، بلکه شعر آیینی و عارفانه خود را به هفت زبان مختلف یعنی سندی، سرائیکی، فارسی، اردو، بلوچی، پنجابی و عربی خلق کرد. در زبان سندی، در کنار اشعار لطیف شاه عبداللطیف، شعرهای سچل سرشار از شور و جذبه است. همچنین کافی‌های سرائیکی و آثار فارسی و پنجابی او، گنجینه ادبی بزرگی به شمار می‌روند.
موقعیت جغرافیایی: مرقد مطهر و آرامگاه پرسکون او در شهر تاریخی درازًا شریف واقع در ضلع خیرپور ایالت سند پاکستان قرار دارد و زیارتگاه عاشقان است.
نسبت نام (درِ راز): نام این آبادی در ابتدا "درزا" بود، اما به خاطر فیض روحانی و گنجینه‌های اسرار معرفت که در این خانقاه جاری بود، به نام «درِ راز» (یعنی دروازه اسرار الهی) معروف شد.
معماری و کاشی‌کاری: ساختمان مزار شاهکار معماری سنتی صوفیانه در سند است که با کاشی‌کاری‌های زیبا و سنتی (به رنگ‌های آبی و سفید) تزیین شده است. در این محوطه، آرامگاه دیگر بزرگان خاندان او نیز قرار دارد.
وسعت محوطه: مجموعه روحانی درازا شریف دارای محوطه‌ای وسیع است که شامل مسافرخانه، لنگرخانه و سالن بزرگی برای برگزاری همایش‌های ادبی و گردهمایی‌های سالانه عرس است تا پذیرای هزاران زائر باشد.
شخصیت سچل سرمست تنها به سند یا پاکستان محدود نمی‌شود، بلکه در سطح بین‌المللی نیز او در زمره شاعران بزرگی جای دارد که برای صلح جهانی، برابری انسانی و تساهل مذهبی تلاش کردند. در روزگاری که تعصبات مذهبی به اوج خود رسیده بود، سچل فریاد زد که مذهب انسان‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهد. در جامعه پاکستان و به‌ویژه سند، او مصلحی بزرگ شناخته می‌شود که شعرهایش نقش تاریخی در اصلاح ارزش‌های اجتماعی داشته است.
عرس سالانه و مراسم فرهنگی
هر سال مراسم عرس سالانه سچل سرمست با شور و شوق مذهبی و به صورت رسمی برگزار می‌شود. اخیراً ۲۰۵امین عرس سالانه او در روز سوم ماه مبارک رمضان در درازًا شریف با حضور پرشور مردم برگزار شد. این عرس به‌طور رسمی زیر نظر DEPARTMENT OF CULTURE SINDH ( دولت فرهنگ سنده) برگزار می‌شود و در آن همایش ادبی سچل، مشاعره بزرگ و محفل سماع (اجرای راگ‌های صوفیانه توسط درویشان درازا) برپا می‌شود.
کتاب‌های درسی: در کتاب‌های درسی مدارس و کالج‌ها در سند و پاکستان، برای ترویج صوفی‌گری و تساهل مذهبی، شعرهای او تدریس می‌شود.
دانشگاه‌ها: در دانشگاه‌های مهم سند (مانند دانشگاه سند و دانشگاه شاه عبداللطیف خیرپور)، کلام و فلسفه او در بخش‌های مطالعات صوفیانه تدریس می‌شود.
پژوهش و تحقیق: دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی روی اشعار هفت‌زبان و فلسفه وحدت الوجودِ سچل سرمست تحقیق و پژوهش می‌کنند.

https://www.dawn.com/news/161996