مقدمه
اورنگآباد، که از سال ۲۰۲۳ رسماً «چاتراپاتی سامباجینگر» نامیده میشود، یکی از مهمترین شهرهای تاریخی، فرهنگی و صنعتی ایالت ماهاراشترا در هند است. این شهر با پیشینهای چندلایه از دوران باستان تا دوره مغول و نظام حیدرآباد، امروزه بهعنوان قطب گردشگری، آموزشی و صنعتی منطقه مراتوادا شناخته میشود.
موقعیت جغرافیایی و جایگاه شهری
اورنگآباد مرکز اداری بخش اورنگآباد و بزرگترین شهر منطقه مراتوادا است. این شهر با جمعیتی بیش از ۱.۱۷ میلیون نفر (سرشماری ۲۰۱۱) پنجمین شهر پرجمعیت ایالت ماهاراشترا پس از بمبئی، پونا، ناگپور و ناشیک محسوب میشود. موقعیت آن بر روی فلات دکن و در محدوده دکن ترپس، ویژگیهای زمینشناسی و اقلیمی خاصی به شهر بخشیده است.
از نظر اقلیمی، اورنگآباد دارای آبوهوای نیمهخشک است. میانگین دمای سالانه بین ۱۷ تا ۳۳ درجه سانتیگراد متغیر بوده و زمستان بهترین زمان بازدید محسوب میشود. بارندگی سالانه حدود ۷۱۰ میلیمتر است که عمدتاً در فصل بارانهای موسمی (ژوئن تا سپتامبر) رخ میدهد.
تاریخچه و میراث فرهنگی
ریشههای تاریخی اورنگآباد به تمدنهای باستانی ساتاواهانا و یاداواها بازمیگردد. در قرن چهاردهم، این منطقه به سلطنت دهلی پیوست و حتی برای مدتی پایتخت امپراتوری دهلی شد. در قرن هفدهم، ملک امبر حبشی شهر خَدْکی را بنیان نهاد که بعدها در دوران اورنگزیب به اورنگآباد تغییر نام یافت. این شهر در دوره مغول به یکی از مراکز اصلی نظامی، تجاری و فرهنگی دکن تبدیل شد و نقش برجستهای در گسترش زبان و ادبیات فارسی و اردو ایفا کرد.
پس از افول مغولان، آصفجاهیان (نظامهای حیدرآباد) اورنگآباد را نخستین پایتخت خود قرار دادند. با انتقال پایتخت به حیدرآباد در ۱۷۶۳، شهر وارد دورهای از رکود نسبی شد، اما همچنان اهمیت اداری و فرهنگی خود را حفظ کرد. در دوره استعمار بریتانیا و پس از استقلال هند، اورنگآباد بهتدریج صنعتی شد و از سال ۱۹۶۰ بهطور رسمی بخشی از ایالت ماهاراشترا گردید.
جاذبههای گردشگری و میراث جهانی
اورنگآباد یکی از قطبهای اصلی گردشگری هند است. نزدیکی به دو مجموعه غارهای آجانتا و الورا، که در سال ۱۹۸۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند، جایگاه بینالمللی شهر را تثبیت کرده است.
مهمترین جاذبهها
- غارهای آجانتا: نقاشیهای دیواری و معماری صخرهای بودایی (قرون پیش از میلاد).
- غارهای الورا: همزیستی ادیان بودایی، هندو و جین در معماری.
- غارهای اورنگآباد: ۱۲ غار بودایی متعلق به قرن سوم میلادی.
- بیبیکا مقبره: آرامگاه دلرس بانو بیگم، همسر اورنگزیب، معروف به «تاج دکن».
- قلعه دواگیری (دولتآباد): استحکامات نظامی قرون وسطی.
- پنچاکی: آسیاب آبی قرن هفدهم با سیستم کانالهای زیرزمینی.
- معبد گریشنشوار: یکی از دوازده جیوتیرلینگا هندو.
- پناهگاه پرندگان سلیم علی: تالاب طبیعی و زیستگاه پرندگان مهاجر.
وجود ۵۲ دروازه تاریخی سبب شده است اورنگآباد به «شهر دروازهها» شهرت یابد.
فرهنگ، زبان و چهرههای ادبی
اورنگآباد شهری چندقومیتی و چندزبانه است. اکثریت جمعیت را هندوها تشکیل میدهند و پس از آن مسلمانان، بوداییها و جینها قرار دارند. زبانهای اصلی شهر شامل مراتی (۵۹٪)، اردو (۲۳٪) و هندی (۱۲٪) هستند. گویش «اردوی دخنی ـ حیدرآبادی» در این منطقه ریشهای تاریخی و ادبی دارد و نشان از تأثیر پذیرفتن فرهنگ آن از حیدرآباد دکن است.
شاعران و اندیشمندان برجسته
- ولی دخنی (ولی اورنگآبادی): از پیشگامان شعر اردو و مؤثر بر شاعران بزرگی چون میر تقی میر، ذوق و سودا.
- سراج اورنگآبادی، آزاد بیلگرامی، سکندر علی وجد: شاعران نامدار اردو.
- سید ابوالاعلی مودودی (۱۹۰۳–۱۹۷۹): متفکر اسلامی و بنیانگذار جماعت اسلامی و از چهرههای تأثیرگذار اندیشه اسلامی در قرن بیستم.
صنایع سنتی و مدرن
اورنگآباد از دیرباز مرکز تولید منسوجات نفیس بوده است. پارچههای ابریشمی «هیمرو» و ساریهای «پایتانی» شهرت جهانی دارند و گفته میشود ریشههایی در سنتهای نساجی ایرانی دارند. همچنین کاغذ «زیپوره» از نخستین نمونههای کاغذ دستساز هند در این منطقه تولید شده است.
از دهههای پایانی قرن بیستم، توسعه شهرکهای صنعتی MIDC و پروژههای کلان مانند DMIC و AURIC، اورنگآباد را به یکی از مراکز صنعتی مهم هند تبدیل کرده است. صنایع شاخص شامل خودروسازی (بی ام دبلیو، آئودی، اشکودا، باجاج)، فولاد (NLMK روسیه) و داروسازی و بیوتکنولوژی هستند. در سال ۲۰۱۹، منطقه صنعتی اورنگآباد (AURIC) بهعنوان نخستین «شهر هوشمند صنعتی سبز» هند معرفی شد که نشاندهنده جهتگیری نوین توسعه شهری در این منطقه است.
آموزش و جایگاه علمی
اورنگآباد یکی از قطبهای مهم آموزش عالی در منطقه مراتوادا است.
- دانشگاه دکتر باباصاحب امبدکار مراتوادا (BAMU): با بیش از 4۰۰ کالج وابسته در ایالت.
- کالج مولانا آزاد: تأسیس ۱۹۶۳ توسط رفیق زکریا، دارای تفاهمنامه همکاری با خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در بمبئی.
- کالج دولتی مهندسی اورنگآباد: تأسیس ۱۹۶۰، یکی از مراکز برجسته مهندسی.
- دانشگاه ملی حقوق ماهاراشترا (۲۰۱۷): سومین دانشگاه ملی حقوق ایالت.
- موسسه فناوری مراتوادا و کالج مهندسی جواهر لعل نهرو دو کالج مهندس دیگر اورنگ آباد.
- از دیگر مراکز برجسته، دانشگاه ملی حقوق ماهاراشترا و مؤسسه ملی الکترونیک و فناوری اطلاعات (NIELIT) .
این مراکز آموزشی نقش مهمی در توسعه علمی، فرهنگی و روابط بینالمللی ایفا میکنند.
خوراک و سبک زندگی
غذاهای اورنگآباد ترکیبی از سنتهای آشپزی مغولی، حیدرآبادی و مراتوادایی هستند. بریانیهای معطر، پلوها، غذاهای گوشتی و شیرینیهای محلی از مهمترین عناصر خوراک این شهر بهشمار میروند. «نان قلیا» یکی از غذاهای شاخص منطقه است.
ساختار اداری و جایگاه سیاسی
اداره شهر بر عهده شرکت شهرداری اورنگآباد (AMC) است که شهر را به ۱۱۵ بخش انتخاباتی تقسیم میکند. اورنگآباد یک حوزه مهم پارلمانی در لوک سبها و دارای سه کرسی در مجلس قانونگذاری ایالت ماهاراشترا است و نقش سیاسی برجستهای در منطقه مراتوادا دارد.
راههای ارتباطی و حملونقل
اورنگآباد از نظر ارتباطی شهری مجهز است و دارای فرودگاه بینالمللی، شبکه ریلی گسترده و ایستگاههای اتوبوس مدرن است. این شهر از طریق پرواز، قطار و جاده به شهرهای مهم هند و برخی مقاصد بینالمللی متصل میشود و پروژههای مترو و قطار پرسرعت نیز در دست مطالعه و اجرا قرار دارند.
جمعبندی
اورنگآباد (چاتراپاتی سامباجینگر) نمونهای برجسته از تداوم تاریخی، تنوع فرهنگی و توسعه صنعتی در هند معاصر است. پیوند میان میراث کهن، ظرفیتهای گردشگری و زیرساختهای نوین صنعتی، این شهر را به یکی از کانونهای مهم توسعه پایدار در ماهاراشترا تبدیل کرده است.
از منظر روابط فرهنگی، اورنگآباد جایگاهی ویژه در تعاملات ایران و هند دارد؛ چه از طریق میراث مشترک نساجی و معماری، چه از رهگذر همکاریهای علمی و فرهنگی میان دانشگاهها و مراکز آموزشی. بررسی همهجانبه این شهر نشان میدهد که اورنگآباد میراثدار گذشتهای درخشان است و ظرفیتهای گستردهای برای آیندهای پایدار و تعاملات فرهنگی بینالمللی دارد.
https://en.wikipedia.org/wiki/Aurangabad
https://aurangabadtourism.in/
https://artsandculture.google.com/entity/aurangabad/m02npk5?hl=en
نظر شما