«اور لیجئے، آپ تکلف کر رہے ہیں» (لطفاً باز هم میل کنید؛ شما تعارف می‌کنید). این جملاتی است که تقریباً هر مهمانی در پاکستان آن را شنیده و با آن مواجه شده است.

پیش از آنکه مهمان بتواند «نه» گفتن خود را تمام کند، یک پرس دیگر روی بشقابی قرار می‌گیرد که از قبل لبریز است، یا وارد معده‌ای می‌شود که از قبل پر شده است.

این همان رسم آشنای پاکستانی برای غذا دادن به مهمان است؛ تا زمانی که مهمان سرانجام تسلیم شود. این نبردی از مهمان‌نوازی است که در آن میزبان اصرار می‌کند، مهمان مقاومت می‌کند و غذا همچنان می‌آید.

این ماجرا به اندازه کافی بی‌ضرر آغاز می‌شود. مهمانی از در وارد می‌شود و به او چای تعارف می‌شود. مهمان پاسخ می‌دهد: «نه، متشکرم».

میزبان اصرار می‌کند: «فقط یک فنجان».

مهمان پاسخ می‌دهد: «نه، واقعاً».

«اچھا، آدھا کپ» (باشد، نصف فنجان)، و مهمان اکنون از روی ادب تسلیم شده است.

چای همراه با بیسکویت می‌آید. سپس سمبوسه‌ها از راه می‌رسند. اگر مهمان اتفاقاً اشاره کند که شام نخورده است، این اطلاعات بلافاصله مانند یک وضعیت اضطراری تلقی می‌شود.

در عرض چند دقیقه، میزبان درباره بریانی، کراهی، کباب یا هر غذایی که امکان تهیه آن وجود داشته باشد صحبت می‌کند.

این سناریو تقریباً همیشه یکسان است: «بس تھوڑا سا اور» (فقط کمی بیشتر). «آپ نے تو کچھ کھایا ہی نہیں» (شما که تقریباً چیزی نخورده‌اید). «یہ بھی ٹرائی کریں» (لطفاً این را هم امتحان کنید). «گھر کا بنا ہے» (این غذای خانگی است).

مهمان ممکن است یک بشقاب را تمام کرده باشد، از بشقاب دیگری امتناع کرده و به‌آرامی بشقاب را کنار گذاشته باشد، اما میزبان این امتناع را به جای یک پاسخ نهایی، نشانه تعارف تلقی می‌کند.

مهمان اعتراض می‌کند: «بس، متشکرم، سیر هستم».

میزبان در حالی که دستش را برای برداشتن یک کباب دیگر دراز می‌کند، پاسخ می‌دهد: «سیر؟ شما که تقریباً چیزی نخورده‌اید».

دکتر طارق چودری، یکی از مقامات سازمان پس‌انداز ملی، به خبرگزاری APP گفت که رسم پاکستانیِ اصرار مکرر به مهمان برای غذا خوردن، صرفاً یک تشریفات نیست، بلکه ریشه در این باور دارد که مهمانان از روی حجب و حیا اغلب حتی زمانی که چیزی می‌خواهند، از پذیرفتن آن امتناع می‌کنند؛ در حالی که تعارف سرد و بی‌رمق ممکن است میزبان را خسیس جلوه دهد.

راجا تنویر، مدیرعامل شرکت تبلیغاتی مینروا، با این دیدگاه مخالفت کرد و گفت: «این رسم باید پایان یابد. مهمانان باید دست از تعارف بردارند و آنچه را می‌خواهند درخواست کنند؛ میزبانان نیز به نوبه خود باید دست از نمایش سخاوت بردارند و به سادگی بگویند چه چیزی را می‌توانند با خیال راحت و در حد توان خود سرو کنند».

اما جایی میان سخاوت و اصرار، این سنت می‌تواند به فشار تبدیل شود.

ممکن است مهمان واقعاً سیر باشد، اما همچنان به خوردن ادامه دهد، صرفاً به این دلیل که رد کردن یک پرس دیگر بی‌ادبی به نظر می‌رسد.

در گردهمایی‌های خانوادگی، بزرگ‌ترها ممکن است اصرار کنند که مهمان از همه غذاها امتحان کند. در برخی خانه‌ها، باقی گذاشتن غذا در بشقاب ممکن است نشانه نپسندیدن آن تلقی شود، در حالی که تمام کردن غذا می‌تواند باعث شود پرس دیگری برای او کشیده شود.

نتیجه، نوعی رقابت اجتماعی عجیب است که در آن میزبان میزان مهمان‌نوازی را با مقدار غذایی که مهمان مصرف می‌کند، می‌سنجد.

با این حال، این شوخی یک مشکل بزرگ‌تر را پنهان می‌کند.

مشکل، خود مهمان‌نوازی نیست، بلکه نادیده گرفتن علائم بدن است.

دکتر غلام فرید، پزشک شاغل، به‌شدت نسبت به مجبور کردن فرد به غذا خوردن در زمانی که گرسنه نیست یا واقعاً تمایلی به غذا خوردن ندارد، هشدار داد.

او گفت: «پرخوری یا غذا خوردن بدون گرسنگی یا تمایل واقعی، بسیار فراتر از صرفاً مصرف غذای اضافی است. این امر می‌تواند تأثیری قدرتمند و ماندگار بر سلامت جسمی و بهزیستی روانی داشته باشد، تعادل طبیعی بدن را مختل کند، بر انرژی و احساس آسایش تأثیر بگذارد و به ناراحتی عاطفی و رابطه ناسالم با غذا منجر شود».

این پزشک گفت: «وقتی کسی می‌گوید سیر است، باید به این موضوع احترام گذاشته شود».

متخصصان تغذیه نیز بر اهمیت اندازه وعده غذایی تأکید می‌کنند، به‌ویژه در گردهمایی‌های خانوادگی که یک «فقط کمی بیشتر» از روی تعارف می‌تواند به‌سرعت به چندین وعده اضافی تبدیل شود.

کارشناسان تغذیه به مردم توصیه می‌کنند با مقدارهای متعادل شروع کنند، آهسته غذا بخورند و پیش از پذیرفتن پرس دوم مکث کنند تا فرصت داشته باشند تشخیص دهند که آیا هنوز گرسنه هستند یا به‌راحتی سیر شده‌اند.

غذا خوردن آگاهانه، اهمیت ویژه‌ای برای توجه به نشانه‌های گرسنگی و سیری قائل است، نه اینکه صرفاً به دلیل در دسترس بودن غذا یا تشویق فرد دیگری به خوردن یک پرس دیگر، غذا بخوریم.

متخصصان تغذیه می‌گویند برای مهمانان، تغذیه سالم لزوماً به معنای رد کردن مهمان‌نوازی نیست. می‌توان مقدار کمی از یک غذا را به عنوان نشانه قدردانی پذیرفت، در حالی که باید به بیان مؤدبانه اما قاطع فرد مبنی بر اینکه سیر شده است نیز احترام گذاشته شود.

از این منظر، راه‌حل ممکن است نه در پایان دادن به سنت تعارف غذا، بلکه در تغییر این انتظار باشد که هر تعارفی باید پذیرفته شود و هر امتناعی باید با اصرار پاسخ داده شود.

تعالیم اسلامی می‌تواند در برابر چنین افراطی، تعادل مفیدی ایجاد کند. عالم دینی، علامه ضمیرالحسن، به این نگارنده گفت که غذا دادن به مهمان ارتباطی قوی با سخاوت و اخلاق نیک دارد، اما مهمان‌نوازی نباید با اسراف یا اجبار اشتباه گرفته شود.

او گفت: «اسلام به سخاوت تشویق می‌کند، اما اعتدال را نیز تعلیم می‌دهد. تعارف غذا مهمان‌نوازی است؛ مجبور کردن کسی به خوردن بیش از ظرفیتش، مهمان‌نوازی نیست».

چالش این است که بدانیم سخاوت در کجا پایان می‌یابد و افراط از کجا آغاز می‌شود.

شاید میزبان نیازی نداشته باشد تعداد کباب‌هایی را که مهمان خورده است بشمارد.

شاید یک بشقاب خالی نباید گواه موفقیت مهمان‌نوازی باشد.

و شاید سرانجام جمله «من سیر هستم» باید به عنوان یک جمله کامل پذیرفته شود.

این تغییر می‌تواند به‌طرز شگفت‌انگیزی ساده باشد.

به جای «اور لیجئے» (باز هم میل کنید) می‌توان گفت: «جتنا دل چاہے لیجئے» (هرقدر که میل دارید، میل کنید).

به جای سنجیدن محبت بر اساس مقدار غذا، آن را بر اساس میزان آسایش و راحتی بسنجیم.

زیرا بهترین مهمان‌نوازی پاکستانی هرگز واقعاً درباره پر کردن شکم کسی نبوده است. بلکه درباره این بوده که فرد احساس کند در خانه خودش است.

و مهمان باید با قلبی سرشار از محبت از خانه خارج شود، نه با سنگینی ناشی از پرخوری، عذاب وجدان و وعده‌ای به خود که از فردا رژیم می‌گیرد.

بالاخره، مهمان‌نوازی باید باعث شود مردم احساس خوش‌آمدگویی کنند، نه اینکه آنها را به تسلیم وادار کند.

نویسنده: محمد اسلم

https://www.app.com.pk/features/aur-lijiye-when-pakistani-hospitality-becomes-food-pressure/