معرفی کتاب
نام کتاب: سیمای معاصران
نویسنده: عزیز آسوده طهماس
موضوع: معرفی چهره‌های فرهنگی و هنری معاصر افغانستان
ناشر: مطبعۀ دولتی کابل
نوبت چاپ: چاپ نخست، ۱۳۶۹ خورشیدی
تعداد صفحات: ۱۹۰ صفحه
کتاب «سیمای معاصران» اثر عزیز آسوده طهماس، از جمله آثاری است که با هدف معرفی و ثبت احوال و فعالیت‌های شماری از چهره‌های فرهنگی و هنری معاصر افغانستان تدوین شده است. این اثر از منظر شناخت تحولات فرهنگی و اجتماعی افغانستان اهمیت دارد؛ زیرا دامنه توجه آن تنها به شاعران و نویسندگان محدود نمانده و شخصیت‌های فعال در حوزه‌های مختلف هنری، از جمله موسیقی، نقاشی، تیاتر و سینما را نیز دربر می‌گیرد. از این حیث، کتاب می‌تواند در شناخت بخشی از پیشینه فرهنگی و هنری افغانستان و حفظ اطلاعات مربوط به شخصیت‌هایی که برخی از آنان کمتر در منابع مکتوب معرفی شده‌اند، مورد استفاده پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گیرد.
عزیز آسوده طهماس، متولد ۱۳۳۲ خورشیدی، شاعر، پژوهشگر و از فعالان فرهنگی معاصر افغانستان است. وی در طول فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی خود، آثار متعددی در زمینه ادبیات، فرهنگ، هنر و تاریخ اجتماعی افغانستان تألیف کرده است. از جمله آثار او می‌توان به «اشک قرن»، «گذرگاه شعر»، «پیشکسوتان تیاتر کشور»، «پیشه‌وران و پیشه‌های قدیم شهر کابل»، «جنگ‌های نیابتی و پس‌لرزهای فرهنگی و اجتماعی آن» و «برگ‌هایی از تاریخ و فرهنگ ولایات افغانستان» اشاره کرد. وی پس از آغاز جنگ‌های داخلی افغانستان ناگزیر به ترک کشور شد، اما فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی خود را در دوران مهاجرت نیز ادامه داد که کتاب «ورزش‌های محلی افغانستان» از آثار این دوره است. هدف نویسنده در «سیمای معاصران» معرفی شخصیت‌هایی است که در شکل‌گیری و گسترش فعالیت‌های فرهنگی و هنری افغانستان در دوره معاصر نقش داشته‌اند و ثبت بخشی از زندگی، آثار و فعالیت‌های آنان برای استفاده نسل‌های بعدی است.
کتاب با فهرست مطالب و یادداشت کوتاه نویسنده آغاز می‌شود و پس از آن، مقدمۀ استاد واصف باختری درباره اهمیت تذکره‌نویسی و جایگاه این اثر آمده است. نویسنده معرفی شخصیت‌ها را با محمود طرزی آغاز کرده و در شرح هر شخصیت، افزون بر بیان زندگی، فعالیت‌ها و آثار، به شرایط فرهنگی و اجتماعی دوران فعالیت وی نیز توجه داشته است. یکی از ویژگی‌های قابل توجه اثر، توجه به شخصیت‌های کمتر شناخته‌شده و تلاش برای ثبت نام و فعالیت آنان است. برای نمونه، نویسنده در مقایسه با برخی چهره‌های شناخته‌شده، به عبدالرشید لطیفی با تفصیل بیشتری پرداخته است. این رویکرد موجب شده است که کتاب صرفاً به معرفی شخصیت‌های مشهور محدود نباشد و طیف متنوع‌تری از فعالان فرهنگی و هنری را دربرگیرد.
شیوه نگارش کتاب عمدتاً توصیفی و ادبی است و نویسنده در معرفی شخصیت‌ها از توصیفات متناسب با ویژگی‌ها و حوزه فعالیت آنان استفاده کرده است. عنوان‌هایی مانند «نقاش اندوه» برای غوث‌الدین رسام، «کوهی از موسیقی که فروریخت» برای استاد سرآهنگ، «صورتگر موسیقی‌دان» برای استاد فرّخ افندی و «فیلسوف ادیب» برای علامه سلجوقی، نمونه‌هایی از این شیوه نگارش به شمار می‌روند. در نتیجه، اثر علاوه بر برخورداری از جنبه تذکره‌ای و مستند، از ویژگی‌های ادبی و توصیفی نیز برخوردار است.
از نظر موضوعی، کتاب دارای دامنه گسترده‌ای است و شخصیت‌های معرفی‌شده در حوزه‌های مختلف فرهنگی و هنری فعالیت داشته‌اند. در کنار شاعران، نویسندگان و پژوهشگران، هنرمندان عرصه‌های موسیقی، نقاشی، تیاتر و سینما نیز معرفی شده‌اند. توجه به این حوزه‌ها، به‌ویژه در ارتباط با شرایط اجتماعی و فرهنگی افغانستان در دوره مورد بررسی، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا برخی از فعالیت‌های هنری در آن دوره با محدودیت‌ها و موانع اجتماعی مواجه بوده‌اند. از این رو، «سیمای معاصران» را می‌توان تلاشی برای ارائه تصویری نسبتاً جامع از بخشی از فضای فرهنگی و هنری افغانستان در دوره معاصر دانست.
از منظر پژوهشی، اهمیت این اثر در ثبت اطلاعات مربوط به شخصیت‌هایی است که در تحولات فرهنگی و هنری افغانستان نقش داشته‌اند، اما درباره برخی از آنان منابع مکتوب محدودی در دسترس است. پرداختن به این افراد، در کنار معرفی چهره‌های شناخته‌شده، به حفظ بخشی از حافظۀ فرهنگی و هنری افغانستان کمک کرده و می‌تواند برای پژوهشگران حوزه‌های تاریخ فرهنگی، تاریخ اجتماعی، ادبیات و هنر مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، اطلاعات ارائه‌شده درباره فضای فرهنگی و اجتماعی پیرامون شخصیت‌ها، اثر را از یک مجموعه صرفاً زندگینامه‌ای فراتر برده و آن را به منبعی قابل توجه برای مطالعه بخشی از تحولات فرهنگی افغانستان در دوره معاصر تبدیل کرده است.
این کتاب در سال ۱۳۶۹ خورشیدی در مطبعۀ دولتی کابل، با تیراژ دو هزار نسخه و در ۱۹۰ صفحه با قطع رقعی منتشر شده است. ساختار کتاب شامل مقدمه، یادداشت نویسنده و معرفی هجده شخصیت فرهنگی و هنری است که به‌ترتیب عبارت‌اند از محمود طرزی، عبدالرشید لطیفی، غوث‌الدین رسام، استاد سرآهنگ، استاد فرّخ افندی، استاد نی‌نواز، مولانا خسته، علامه سلجوقی، عبدالغفور برشنا، غلام‌احمد نوید، محمدانور بسمل، صوفی عشقری، غلام‌علی امید، احمدظاهر، احمدعلی کهزاد، رفیق یحیایی، استاد قاسم افغان و عبدالهادی داوی. در مجموع، «سیمای معاصران» را می‌توان اثری در زمینه ثبت و معرفی بخشی از میراث فرهنگی و هنری معاصر افغانستان دانست که با گردآوری اطلاعات مربوط به شماری از شخصیت‌های ادبی، فرهنگی و هنری، زمینه آشنایی بیشتر با آنان و بهره‌گیری پژوهشگران از این اطلاعات را فراهم کرده است.
نظر شما