چکیده مدیریتی

مسجد جامع بزرگ خواجه عبدالله انصاری در منطقه گازرگاه هرات پس از دو سال بازسازی با هزینه ۱۰۷ میلیون افغانی افتتاح و به بهره‌برداری رسید. بنا بر گزارش‌های منتشرشده، مسجد جدید در دو طبقه و با زیربنای حدود ۳ هزار مترمربع ساخته شده و ظرفیت پذیرش حدود ۱۰ هزار نمازگزار را دارد. هزینه پروژه با مشارکت تاجران، خیرین و مردم تأمین شده و امکاناتی از جمله کتابخانه، وضوخانه، فضای سبز و پارکینگ نیز برای آن در نظر گرفته شده است.

اهمیت رصدی خبر صرفاً به افتتاح یک مرکز عبادی محدود نیست؛ مسجد در مجاورت آرامگاه خواجه عبدالله انصاری و در مجموعه تاریخی گازرگاه قرار دارد و درباره میزان هماهنگی بنای جدید با بافت معماری تاریخی این مجموعه، دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شده است. اطلاعات روز به نقل از یک استاد پیشین دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه هرات، از نگرانی درباره ناسازگاری طرح جدید با بافت معماری تیموری و بومی گازرگاه خبر داده است.

شرح موضوع

مسجد جامع بزرگ خواجه عبدالله انصاری در منطقه گازرگاه شهر هرات، پس از دو سال عملیات بازسازی و ساخت مجدد، در شهریور ۱۴۰۵ افتتاح شد. بر اساس گزارش وطن۲۴، محمد افضل محمدی، مسئول بخش فرهنگی مسجد، اعلام کرده است که بازسازی با کمک تاجران، خیرین و مردم انجام شده و ساختمان جدید در دو طبقه و با ظرفیت ۱۰ هزار نمازگزار ساخته شده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، هزینه اجرای پروژه ۱۰۷ میلیون افغانی بوده است. دفتر مطبوعاتی مقام ولایت هرات نیز اعلام کرده که مسجد قبلی به‌طور کامل تخریب و ساختمان جدید در دو طبقه و با زیربنای ۳ هزار مترمربع ساخته شده است.

در گزارش وطن۲۴ آمده است که مسجد پیشین در پی وقوع زلزله آسیب دیده بود و ساختمان جدید با ظرفیت بیشتر ساخته شده است.

طلوع‌نیوز نیز امکاناتی از جمله وضوخانه، فضای سبز، کتابخانه و پارکینگ را برای مجموعه جدید گزارش کرده است.

اهمیت دینی و اجتماعی مسجد

بر اساس اظهارات منتشرشده از سوی مقام‌های محلی، بازسازی مسجد با هدف فراهم‌کردن فضای مناسب برای عبادت و تقویت جایگاه مساجد انجام شده است. والی هرات در مراسم افتتاح، بازسازی مسجد جامع خواجه عبدالله انصاری را اقدامی مهم در این زمینه دانسته است.

مشارکت تاجران، خیرین و مردم در تأمین هزینه پروژه نیز یکی از عناصر اجتماعی قابل توجه خبر است؛ با این حال، اطلاعات موجود جزئیات میزان مشارکت هر گروه یا تعداد مشارکت‌کنندگان را ارائه نمی‌کند و نمی‌توان درباره گستره یا انگیزه این مشارکت نتیجه‌گیری بیشتری داشت.

پیوند بنا با میراث فرهنگی و خواجه عبدالله انصاری

مسجد جدید در مجاورت آرامگاه خواجه عبدالله انصاری در گازرگاه قرار دارد. مجموعه گازرگاه از سوی شهرداری هرات در شمار آثار تاریخی و فرهنگی این شهر معرفی شده و مجموعه آرامگاه خواجه عبدالله انصاری از آثار مرتبط با معماری دوره تیموری در هرات دانسته شده است.

خواجه عبدالله انصاری نیز همچنان در برنامه‌های فرهنگی و دینی هرات به‌عنوان یکی از شخصیت‌های علمی، عرفانی و فرهنگی این شهر مورد توجه قرار دارد. در اردیبهشت ۱۴۰۵، مراسم بزرگداشت سالگرد ولادت وی با حضور مسئولان فرهنگی، عالمان دینی و فرهنگیان برگزار شد و بر اهمیت معرفی مفاخر تاریخی هرات تأکید شد.

از این رو، قرارگیری یک بنای مذهبی جدید در کنار آرامگاه خواجه عبدالله انصاری، آن را با مجموعه‌ای از عناصر دینی، تاریخی و فرهنگی مرتبط می‌کند.

مسئله قابل رصد: نسبت بنای جدید با بافت تاریخی گازرگاه

در کنار گزارش‌های رسمی و خبری درباره افتتاح مسجد، یک دیدگاه انتقادی نیز درباره معماری بنای جدید مطرح شده است.

اطلاعات روز گزارش کرده که برخی فعالان فرهنگی درباره ساخت‌وساز در بافت تاریخی گازرگاه نگرانی داشته‌اند. این رسانه به نقل از نوید مشعوف، استاد پیشین دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه هرات، نوشته است که وی با ساخت این سازه در مجاورت آرامگاه خواجه عبدالله انصاری مخالف بوده و طرح جدید را از نظر معماری با بافت تیموری و بومی گازرگاه هماهنگ نمی‌داند.

در نتیجه، یکی از محورهای قابل پیگیری برای رصد فرهنگی، نحوه تعامل ساخت‌وسازهای مذهبی جدید با بافت‌ها و مجموعه‌های تاریخی هرات و واکنش متخصصان میراث و معماری نسبت به آن است.

جمع‌بندی رصدی

افتتاح مسجد جامع خواجه عبدالله انصاری یک رویداد مذهبی در هرات است که به دلیل قرارگیری بنا در مجاورت آرامگاه خواجه عبدالله انصاری و مجموعه تاریخی گازرگاه، دارای یک بُعد مشخص میراثی و فرهنگی نیز هست.

منبع:

https://www.jomhornews.com/fa/news/194108/