دکتر صبا نور در مقاله علمی پژوهشی با رویکرد تاریخی به بررسی یکی از مراکز تاریخی و علمی ایالت سند پرداخته است که چکیده تحقیق ایشان در متن پیش روی در دسترس می باشد.
این عمارت در منطقه‌ای پررفت‌وآمد و تاریخی در قلب شهر، یعنی در خیابان شاهی بازار، درست روبروی موزه تاریخی خانه موخی (Mukhi House Museum) و در مجاورت جاده «پکا قلعه» (Pakka Qila) قرار گرفته است.  تاریخچه این بنا به ۱۲۰ سال پیش، یعنی سال ۱۹۰۵ میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان، یک پزشک و جراح سرشناس بریتانیایی به نام دکتر هوم‌استد (Dr. Homestead) که خدمات پزشکی و اجتماعی فراوانی به مردم حیدرآباد ارائه داده بود، این بنا را پایه‌گذاری کرد. پس از درگذشت او، مردم و مسئولان شهر به پاس خدمات انسانی‌اش، این عمارت را به نام «تالار هوم‌استد» (Homestead Hall) نام‌گذاری کردند.

تالار هوم‌استد از همان آغاز تنها یک کتابخانه ساده نبود، بلکه به مرکز اصلی گردھمایی‌های سیاسی، نشست‌های ادبی، شب‌های شعر (مشاعره) و اجراهای موسیقی اصیل بدل شد. بر اساس شواهد و روایات تاریخی، شخصیت‌های برجسته‌ای در این سالن سخنرانی کرده‌اند؛ از جمله مهاتما گاندی که در یکی از سفرهای خود به حیدرآباد، به دعوت دکتر چیتا رام در همین تالار برای مردم سخنرانی کرد.
پس از پایان تسلط بریتانیا، دو برادر نیکوکار و سرمایه‌دار محلی به نام‌های واسیومل و هیراناند مسئولیت ترمیم و بازسازی عمارت را بر عهده گرفتند. آن‌ها با صرف هزینه‌های شخصی، سالن مطالعه را تجهیز کردند و از آن پس، این مرکز برای مدتی به نام سالن مطالعه آزاد واسیومل و هیراناند شناخته می‌شد.  پس از استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷، مرکز و دفتر منطقه‌ای «رادیو پاکستان» به این عمارت منتقل شد. در این دوران، فعالیت کتابخانه به یک اتاق کوچک محدود گردید و بقیه بخش‌های عمارت در اختیار تجهیزات و استودیوهای پخش رادیو قرار گرفت. این وضعیت تا سال ۱۹۶۷ ادامه داشت.

در سال ۱۹۶۷، با ساخت و افتتاح ساختمان اختصاصی رادیو پاکستان، این عمارت تاریخی دوباره به‌طور کامل به کتابخانه بازگردانده شد. در همین سال، به پاس تجلیل از مقام علمی و مبارزاتی مولانا حسرت موهانی (شاعر بزرگ اردو، آزادی‌خواه برجسته شبه‌قاره و خالق شعار معروف «انقلاب زندہ باد»)، این مرکز رسماً به «کتابخانه مرکزی حسرت موهانی» تغییر نام یافت.
بازسازی اساسی (۲۰۰۸ م) : به دلیل مرور زمان و عدم توجه، عمارت دچار آسیب و فرسودگی شده بود. در سال ۲۰۰۸ میلادی، تحت نظارت شهردار وقت (ضلع ناظم) کنور نوید جمیل، طرح جامع بازسازی عمارت انجام شد، منابع جدید به کتابخانه افزوده گردید و فضای آن احیا شد.
تحویل به وزارت فرهنگ (۲۰۱۴ م) : در سال ۲۰۱۴، مدیریت این مجموعه از لوکل گورنمنت (شهرداری) به اداره کل فرهنگ، گردشگری و میراث کهن حکومت سند (Sindh Culture Department) واگذار شد. کل مجموعه در زمینی به مساحت ۱.۵ آکر (حدود ۶۰۰۰ متر مربع) بنا شده و زیربنای اصلی عمارت ۱۸,۰۰۰ foot مربع است.  نمای بیرونی عمارت با آجرهای سرخ‌رنگ و سبک معماری سنتی دوره ویکتوریا ساخته شده است که از فاصله دور جلب توجه می‌کند.  فضاهای داخلی این ساختمان دو طبقه دارای یک سالن مطالعه بسیار بزرگ، بخش‌های مجزا برای خواهران و برادران و ۶ اتاق تخصصی است.
*تعداد و موضوعات کتب: این کتابخانه بیش از ۴۰,۰۰۰ جلد کتاب در زمینه‌های تاریخ، ادبیات، علوم، منابع مرجع زبان‌های اردو، فارسی و انگلیسی، و همچنین بخش آرشیو و باستان‌شناسی ایالت سند را در خود جای داده است.  روزانه صدها دانشجو، پژوهشگر و داوطلبان آزمون‌های استخدامی و عالی کشوری (مانند CSS و PCS) برای مطالعه و تحقیق به این مرکز مراجعه می‌کنند و جامعه هدف را تشکیل می دهند.  اداره کل کتابخانه‌های عمومی زیر نظر وزارت فرهنگ، گردشگری و میراث کهن ایالت سند به عنوان نهاد سرپرست عمل می کند.
بطور خلاصه می توان بیان کرد: کتابخانه ۱۲۰ ساله حسرت موهانی حیدرآباد (تأسیس ۱۹۰۵ م)، از نگین‌های درخشان تاریخی و علمی ایالت سند است. این بنای تاریخی با معماری چشم‌نواز آجر قرمز، با بیش از ۴۰ هزار جلد کتاب، روزانه مأمن و پناهگاه صدها دانشجو و پژوهشگر مشتاق دانش است.

نهایتا به عنوان یک محقق معتقد هستم: کتابخانه حسرت موهانی با بیش از یک قرن قدمت، برای ما تنها یک ساختمان قدیمی نیست، بلکه بخشی از هویت، خاطرات و افتخارات علمی شهر ماست. دیدن دیوارهای سرخ‌رنگ و تاریخی این بنا در میان شلوغی بازار، همیشه حس غرور و تعلق به یک تاریخ کهن را در دل زنده می‌کند. بسیار ارزشمند است که این مرکز پس از گذشت بیش از یک قرن، همچنان پناهگاهی آرام برای مطالعه جوانان و دانشجویان شهر است. با این حال، به عنوان یک شهروند انتظار داریم مسئولین توجه بیشتری به بهبود امکانات رفاهی، امنیت مسیرهای منتهی به کتابخانه و به‌روزرسانی سیستم‌های دیجیتالی آن داشته باشند. حفظ و نگهداری این سرمایه گران‌بها، ادای دینی است به نسل‌های گذشته و هدیه‌ای بس بزرگ برای آینده فرزندان این دیار...

https://jbconnects.pk/from-homestead-to-hasrat-mohani

https://radio.gov.pk/programme/13-04-2022/hasrat-mohani-library-hyderabad