معرفی
عبدالغنی نیک‌سیر، روزنامه‌نگار، نویسنده و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ افغانستان، در سال ۱۳۲۱ خورشیدی در شهر هرات متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته روزنامه‌نگاری دانشکده ادبیات دانشگاه کابل به پایان رساند و پس از فراغت، فعالیت حرفه‌ای خود را در مطبوعات افغانستان ادامه داد.
نیک‌سیر در طول فعالیت‌های حرفه‌ای خود با روزنامه اتفاق اسلام همکاری کرد، مدیریت مسئول مجله هرات را بر عهده داشت و در مجله پژوهشی کوشانی نیز فعالیت کرد. پژوهش درباره تاریخ مطبوعات، ادبیات فارسی، تاریخ محلی هرات و شخصیت‌های فرهنگی افغانستان از موضوعات مورد توجه او بوده است.
زندگی‌نامه و تحصیلات
عبدالغنی نیک‌سیر دوران کودکی و تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دبیرستان خود را در هرات سپری کرد. او پس از فراغت از دبیرستان سلطان غیاث‌الدین غوری، در سال ۱۳۴۲ خورشیدی وارد دانشکده ادبیات دانشگاه کابل شد و در رشته روزنامه‌نگاری به تحصیل پرداخت. وی در سال ۱۳۴۵ خورشیدی از این رشته فارغ‌التحصیل شد.
علاقه نیک‌سیر به نویسندگی و مطبوعات از دوران دانش‌آموزی آغاز شد. او در همان دوره برای روزنامه اتفاق اسلام هرات و شماری از نشریات چاپ کابل، از جمله مجله ژوندون، مطلب می‌نوشت.
در دوران دانشجویی، نیک‌سیر برای تأمین بخشی از هزینه‌های زندگی خود و خانواده‌اش به تدریس می‌پرداخت.
فعالیت‌های مطبوعاتی
همکاری با روزنامه اتفاق اسلام
عبدالغنی نیک‌سیر پس از پایان تحصیلات دانشگاهی در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به هرات بازگشت و در اداره اطلاعات و فرهنگ و روزنامه اتفاق اسلام به فعالیت پرداخت. او حدود سه سال با این روزنامه همکاری داشت و در این دوره به نگارش و تهیه مطالب مطبوعاتی مشغول بود.
روزنامه اتفاق اسلام از نشریات قدیمی هرات است که مطالب خبری، ادبی، فرهنگی و اجتماعی را منتشر می‌کرد. نیک‌سیر در دوران همکاری با این روزنامه، فعالیت حرفه‌ای خود را در عرصه مطبوعات ادامه داد.
مدیریت مسئول مجله هرات
نیک‌سیر در سال ۱۳۴۸ خورشیدی به‌عنوان مدیرمسئول مجله هرات منصوب شد و تا سال ۱۳۵۷ خورشیدی این مسئولیت را بر عهده داشت.
مجله هرات مطالب متنوعی در زمینه شعر، ادبیات، هنر، طنز، مسائل خانوادگی، موضوعات اجتماعی و نقد رویدادهای روز منتشر می‌کرد. نویسندگان و شاعران هراتی نیز آثار خود را برای انتشار به این مجله می‌فرستادند.
انتشار مجله با محدودیت‌هایی در زمینه امکانات چاپ و نشر همراه بود. بخشی از فرایند چاپ آن در کابل انجام می‌شد و تهیه و توزیع نسخه‌های مجله نیز از مسئولیت‌های مرتبط با انتشار آن بود.
در دوره مدیریت نیک‌سیر، مقاله‌ها و نوشته‌های او نیز در مجله هرات منتشر شد. از جمله این نوشته‌ها می‌توان به «سال نشراتی جدید»، «سالی دیگر برای مجله»، «تحولی برای مجله»، «سخنی از سال دیگر»، «مجله ادبی هرات»، «سال نو»، «این مجله» و «سالی که گذشت» اشاره کرد.
فعالیت در مجله پژوهشی کوشانی
پس از تحولات سیاسی سال ۱۳۵۷ خورشیدی، عبدالغنی نیک‌سیر از هرات به کابل منتقل شد. او در سال ۱۳۵۸ خورشیدی مسئولیت مجله پژوهشی کوشانی را بر عهده گرفت.
این مجله با فعالیت‌های پژوهشی مرکز بین‌المللی کوشانی‌ها در بخش باستان‌شناسی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان ارتباط داشت. موضوع فعالیت این مرکز، پژوهش درباره تاریخ و تمدن کوشانیان بود. نیک‌سیر بعدها ریاست این مرکز را نیز بر عهده گرفت.
بازگشت به هرات و فعالیت‌های بعدی
در جریان جنگ‌های داخلی افغانستان و پس از تسلط طالبان بر کابل در دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، نیک‌سیر فعالیت دولتی خود را در پایتخت ترک کرد و به هرات بازگشت.
او پس از مدتی در یک مؤسسه خارجی مشغول به کار شد و در کنار فعالیت حرفه‌ای، ارتباط خود را با محافل فرهنگی و ادبی هرات ادامه داد. پس از سقوط نخستین حکومت طالبان در سال ۱۳۸۰ خورشیدی، در اداره مستوفیت هرات به فعالیت پرداخت و از همان اداره بازنشسته شد.
نیک‌سیر در نشست‌های علمی و ادبی هرات حضور داشته و از دوربین خود برای ثبت تصویری برخی مراسم فرهنگی و شخصیت‌های این شهر استفاده کرده است.
پژوهش‌های تاریخی و فرهنگی
موضوعات پژوهشی عبدالغنی نیک‌سیر شامل تاریخ محلی هرات، تاریخ مطبوعات افغانستان، ادبیات فارسی، تاریخ و تمدن کوشانیان و معرفی شخصیت‌های فرهنگی بوده است.
او در سال ۱۳۹۸ خورشیدی در نشستی با عنوان «نخستین چاپخانه‌های هرات» که در مؤسسه پژوهشی بایسنغر برگزار شد، سخنرانی‌ای با عنوان «زنان و مطبوعات افغانستان» ارائه کرد. در این سخنرانی، حضور زنان در مطبوعات افغانستان از دوره امیر شیرعلی‌خان تا دوره محمدظاهرشاه بررسی شد.
نیک‌سیر همچنین درباره تاریخ انجمن ادبی هرات و چگونگی احیای فعالیت‌های آن پس از سال ۱۳۷۴ خورشیدی مطالبی ارائه کرده است. نوشته‌ها و روایت‌های او در منابع مربوط به تاریخ این انجمن مورد استناد قرار گرفته‌اند.
گردآوری و نگهداری اسناد، نوشته‌ها و تصاویر تاریخی مرتبط با هرات نیز از فعالیت‌های او بوده است.
آثار و نوشته‌ها
۱. آموزش و پرورش از نظر جامی
«آموزش و پرورش از نظر جامی» از آثاری است که در فهرست آثار نویسندگان و مؤلفان معاصر هرات به عبدالغنی نیک‌سیر نسبت داده شده است. عنوان «آموزش و پرورش نزد جامی» نیز برای این کتاب ذکر شده است.
موضوع اثر، دیدگاه‌های آموزشی و تربیتی مولانا عبدالرحمان جامی است. بر اساس اطلاعات کتاب‌شناختی منتشرشده، این کتاب در سال ۱۳۸۴ خورشیدی در هرات و با نام ناشر اطلاعات و فرهنگ هرات ثبت شده است.
۲. یادواره‌ها و پژوهش‌ها
«یادواره‌ها و پژوهش‌ها» عنوان مجموعه‌ای از نوشته‌های پژوهشی منسوب به عبدالغنی نیک‌سیر است. این مجموعه شامل ۴۰ مقاله در زمینه‌های ادبی، فرهنگی و اجتماعی معرفی شده است.
۳. دیگر آثار و پژوهش‌ها
در معرفی‌نامه‌ها و زندگی‌نامه‌های منتشرشده درباره نیک‌سیر، از آثار و پژوهش‌های دیگری نیز نام برده شده است:
- «تربیت و آموزش در آثار جامی»
- «تاریخ جلوس کنشکا»
- «مکاتب هنری دوره کوشانی»
- «تداوم هنر کوشانی تا ظهور اسلام»
- «رنگین‌کمان»، مجموعه‌ای از نوشته‌های شخصی و ادبی
۴. مقاله‌ها و نوشته‌های مطبوعاتی
از نوشته‌های عبدالغنی نیک‌سیر در مجله هرات می‌توان به عنوان‌های زیر اشاره کرد:
- «سال نشراتی جدید»
- «سالی دیگر برای مجله»
- «تحولی برای مجله»
- «سخنی از سال دیگر»
- «مجله ادبی هرات»
- «سال نو»
- «این مجله»
- «سالی که گذشت»
این نوشته‌ها در شماره‌های مجله هرات در سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۲ خورشیدی منتشر شده‌اند.
همچنین مقاله‌ای با عنوان «دیگ فلزی مسجد جامع هرات» در میان نوشته‌های پژوهشی مرتبط با آثار او ذکر شده است. در معرفی‌نامه‌های منتشرشده درباره نیک‌سیر، به انتشار شمار زیادی مقاله پژوهشی و ترجمه‌ای از او در نشریات افغانستان نیز اشاره شده است.
بزرگداشت
در سال ۱۴۰۳ خورشیدی، مراسمی به مناسبت بزرگداشت عبدالغنی نیک‌سیر در انجمن ادبی هرات برگزار شد. در این مراسم، شماری از نویسندگان و فعالان فرهنگی درباره زندگی، فعالیت‌های مطبوعاتی و پژوهش‌های تاریخی او سخن گفتند.
نظر شما