نویسنده: واجد جواد
انجمن ترقی اردو با هدف حفاظت از زبان اردو، گسترش آن و تبدیل کردنش به زبانی علمی و ادبی، به‌عنوان یک جنبش سازمان‌یافته شکل گرفت. در دوره‌ای که توجه به حفظ هویت فرهنگی و میراث زبانی در شبه‌قاره افزایش یافته بود، حفاظت از زبان و ادبیات نیز به یکی از موضوعات مهم فرهنگی تبدیل شد. از آنجا که اردو به یکی از نمادهای برجسته فرهنگ و میراث ادبی شبه‌قاره تبدیل شده بود، حفاظت از آن نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.
پس از سال ۱۸۵۷، شرایط فرهنگی شبه‌قاره به‌سرعت دگرگون شد و اختلاف میان اردو و هندی شدت گرفت. سرسید احمدخان از مدت‌ها پیش خطرهایی را که جایگاه آموزشی و علمی زبان اردو را تهدید می‌کرد، احساس کرده بود. برای حفظ جایگاه اردو در حوزه آموزش و دانش، تلاش‌های سازمان‌یافته مختلفی صورت گرفت. در سال ۱۸۷۳، تلاش منسجمی برای حفاظت از اردو شکل گرفت و پس از آن، انجمن‌ها و محافل مختلف، فعالیت‌های خود را برای حمایت از این زبان ادامه دادند.
در چنین زمینه‌ای، انجمن ترقی اردو در سال ۱۹۰۳ به‌صورت یک سازمان رسمی تأسیس شد. پروفسور آرنولد به‌عنوان نخستین رئیس و مولانا شبلی نعمانی به‌عنوان دبیر آن انتخاب شدند. انجمن خیلی زود توجه اهل علم و ادب را به خود جلب کرد و به بستری مؤثر برای حفاظت و پیشرفت زبان و ادبیات اردو تبدیل شد.
در تاریخ انجمن، سال ۱۹۱۲ نقطه عطفی تعیین‌کننده بود؛ زمانی که مولوی عبدالحق به‌عنوان دبیر انجمن منصوب شد. در آن زمان، انجمن نهادی کوچک با امکانات محدود و ساختاری ضعیف بود، اما مولوی عبدالحق روح تازه‌ای در آن دمید. او خدمت به زبان اردو را هدف زندگی خود قرار داد و به‌دلیل همین تلاش‌های گسترده، برای همیشه با عنوان «بابای اردو» شناخته شد.
از دیدگاه بابای اردو، اردو صرفاً زبان یک طبقه یا گروه خاص نبود، بلکه بخشی از فرهنگ مشترک و میراث علمی و ادبی شبه‌قاره بود. او انجمن را به نهادی قدرتمند علمی و ادبی تبدیل کرد، برای حفظ و انتشار کتاب‌های اردو و ذخایر علمی این زبان برنامه‌ریزی کرد و پیوسته کوشید اردو را با علوم جدید و آموزش عالی پیوند دهد.
پس از تأسیس پاکستان، مولوی عبدالحق در سال ۱۹۴۸ به پاکستان آمد. این کشور در آن زمان در مراحل نخست شکل‌گیری نهادهای خود قرار داشت و منابع نیز محدود بود، اما آرمان‌های بابای اردو بسیار بلند بود. او دفتر انجمن ترقی اردو پاکستان را تأسیس کرد و تمام توان خود را برای تبدیل آن به نهادی قدرتمند علمی و ادبی به کار گرفت.
او فعالیت‌های انجمن را به کراچی محدود نکرد، بلکه پیام آن را به مناطق مختلف کشور رساند و در نقاط متعدد شعبه‌های انجمن را تأسیس کرد. دیدگاه اصلی او این بود که اردو نباید تنها زبان ارتباطی باقی بماند، بلکه باید به زبان آموزش، پژوهش، علوم، فلسفه و دانش‌های نوین تبدیل شود. از همین رو، توجه ویژه‌ای به ترجمه کتاب‌های علمی، مقالات پژوهشی و مطالب علمی جدید به زبان اردو داشت. او باور داشت که دسترسی مردم به دانش به زبان خود می‌تواند نقش مهمی در گسترش آموزش و پیشرفت علمی داشته باشد.
یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای بابای اردو، تأسیس «کالج اردو» بود؛ مؤسسه‌ای آموزش عالی که زبان اردو در آن زبان آموزش باشد و در آینده بتواند به یک دانشگاه تبدیل شود. با وجود مشکلات مالی، موانع اداری، اختلافات داخلی و مخالفت‌ها، او از مأموریت خود دست نکشید. از سال ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۱، تقریباً سیزده سال از زندگی او در پاکستان با تلاش مستمر برای زبان اردو همراه بود.
امروز، هنگامی که از بابای اردو تجلیل می‌کنیم، مهم‌ترین پرسشی که پیش روی ما قرار دارد این است که چگونه می‌توان مأموریت علمی و فرهنگی او را با نیازهای عصر حاضر هماهنگ کرد؟
به‌عنوان رئیس انجمن ترقی اردو پاکستان، با اطمینان می‌خواهم بگویم که مدیریت کنونی انجمن، اعضای هیئت مدیره و تمامی اعضای تیم تلاش می‌کنند با الهام از مسیری که بابای اردو ترسیم کرده بود، اهداف او را متناسب با نیازهای امروز پیش ببرند. هدف ما تنها حفظ گذشته زبان اردو نیست، بلکه تقویت آینده آن نیز هست.
امروز جهان وارد عصر دیجیتال شده است. اگر بخواهیم اردو جایگاهی قدرتمند در میان زبان‌های مؤثر و پیشرفته جهان داشته باشد، باید آن را با فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و پژوهش‌های دیجیتال پیوند دهیم. در همین راستا، انجمن ترقی اردو پاکستان از طریق امضای تفاهم‌نامه‌های همکاری، یعنی MOUها، با نهادها و سازمان‌های مختلف روی طرح‌های مشترک کار می‌کند. «لندن اردو» و «هیئت لغت اردو» از جمله این نهادها هستند.
دیجیتالی‌سازی نسخه‌های خطی اردو، کتاب‌های کمیاب و میراث علمی و تاریخی نیز از اولویت‌های مهم ماست تا این سرمایه ارزشمند در جهان دیجیتال حفظ شود و در دسترس پژوهشگران، دانشجویان و نسل جدید قرار گیرد. ما می‌خواهیم اردو نه‌تنها به‌عنوان یک زبان ادبی شناخته شود، بلکه در عرصه فناوری‌های نوین، پژوهش دیجیتال و تولید دانش نیز جایگاه شایسته‌ای داشته باشد.
یکی از طرح‌های مهم ما OCR است که از طریق آن می‌توان مطالب چاپی و تاریخی اردو را به شکل دیجیتال و قابل جست‌وجو تبدیل کرد. این در واقع شکل امروزی همان رؤیای بابای اردو است؛ رؤیایی که در آن می‌خواست اردو را زبان دانش و پژوهش ببیند.
امروز این مکان تاریخی که در آن حضور داریم، برای ما صرفاً یک ساختمان نیست؛ بلکه یادگاری زنده از تلاش‌های بابای اردو، مسیر علمی او و دوران نخستین فعالیت‌های انجمن است.
اکنون به یکی دیگر از آرزوهای بزرگ بابای اردو، یعنی «دانشگاه اردو»، می‌رسیم.
دانشگاه فدرال اردو در حال حاضر دارای پردیس عبدالحق، پردیس گلشن اقبال و پردیس اسلام‌آباد است. زمین پردیس‌های عبدالحق و گلشن اقبال با تلاش انجمن ترقی اردو پاکستان به دست آمد و انجمن در شکل‌گیری این مرکز آموزش عالی نقشی مهم داشت. در پسِ این تلاش‌ها نیز همان دیدگاه قرار داشت که باید با قرار دادن اردو در جایگاه شایسته خود در آموزش عالی، امکان گسترش دانش و علوم جدید از طریق این زبان فراهم شود.
با این حال، تحقق کامل این آرمان همچنان نیازمند توجه بیشتر به زبان اردو در حوزه آموزش عالی، پژوهش و تولید محتوای علمی است. تقویت منابع علمی اردو، توسعه کتاب‌های دانشگاهی و افزایش تولید محتوای تخصصی می‌تواند به تحقق بهتر اهدافی که پیشگامان زبان اردو دنبال می‌کردند، کمک کند.
تجلیل واقعی از بابای اردو تنها به یاد آوردن خدمات او نیست، بلکه ادامه دادن مأموریت علمی و فرهنگی اوست. ما باید اردو را در کنار آنکه زبان میراث بزرگ علمی و ادبی گذشته است، به زبانی پویا برای آینده در حوزه‌های دانش، پژوهش، فناوری و آموزش عالی نیز تبدیل کنیم.
این همان رؤیای بابای اردو بود؛ این همان مأموریت انجمن ترقی اردو پاکستان است و این همان مسئولیتی است که در برابر نسل‌های آینده خود داریم.
لینک: https://jang.com.pk/news/1608367
نظر شما