محمد امین جانؔ را روح دوم محافل مشاعره گوجرانواله نیز مینامند.
سرزمین گوجرانواله نیز چه سخنخیز است که در هر دورهای شاعری از این دیار سر برمیآورد. در همین شهر، شاعر فرهیخته و صاحبنظر، جانؔ کاشمیری، حضور دارد و همواره شاعران و نویسندگان را به سوی شعر و ادبیات فرامیخواند.
اکنون محمد امین جانؔ در این منطقه ظهور کرده است؛ شاعری توانا، داستاننویس و مجری محافل ادبی که به عرصه آمده است. در شخصیت او نوعی یگانگی، در تخیلش پختگی و رنگارنگی، در عواطف و احساساتش زیبایی و در سراسر وجودش پرتو امید دیده میشود. همانگونه که انسان پس از گذر از دوران دشوار زندگی، روزی به پختگی و کامیابی میرسد، محمد امین جانؔ نیز مدتها در کوره شعر و سخن گداخته شده تا به طلای ناب بدل شود.
متن اصلی شعر:
آتشِ غم میں بہت دیر تلک تپتے ہیں
تب کہیں صفحہء قرطاس پہ ہم چھپتے ہیں
ترجمه فارسی:
در آتش غم، مدتها میگدازیم،
تا سرانجام بر صفحه کاغذ پدیدار شویم.
از دیدگاه محمد امین جانؔ، «آتش غم» به دشوارترین تجربهها و آزمونهای دوران آغازین زندگی اشاره دارد؛ تجربهها و آزمونهایی که او با شجاعت فراوان پشت سر گذاشته و با گذر از گرمای رنج و درد، مسیر فکری زیبایی را از سختی و اندوه تا سایه خنک آرامش و امنیت پیموده است. از همین رو، او در شعر خود صرفاً سخنان رسمی و کلیشهای را که امروزه بخشی از مُد رایج به شمار میروند، بیان نکرده، بلکه درباره واقعیتهای زندگی نیز آشکارا سخن گفته است. نخستین مجموعه شعری او با عنوان «انعطاف» منتشر شده است.
غزلهای این کتاب بسیار اندیشهبرانگیز، تأثیرگذار و دلنشین هستند. او در غزلهای خود نهتنها از وزنهای استادان بزرگ شعر بهره گرفته، بلکه بسیاری از ردیفهای آنان را نیز بهخوبی به کار برده است؛ امری که نشاندهنده توانایی فنی و خلاقیت ادبی اوست. چند بیت را ملاحظه کنید:
متن اصلی شعر:
ہم اہل ِ جنوں پیار کے اخلاص کے طالب
ہے اپنے لیے جاہ و حشم ایک مصیبت
ترجمه فارسی:
ما دیوانگان، خواهان اخلاص در عشقیم؛
برای ما جاه و جلال و شکوه، خود مصیبتی است.
متن اصلی شعر:
نو جوانی کی نشانی ہے کہ اُس شوخ نے آج
ناک میں چھید جو کروا کے پرویا تنکا
ترجمه فارسی:
نشانه جوانی این است که آن شوخچشم امروز
در بینی خود سوراخی کرد و حلقهای در آن آویخت.
متن اصلی شعر:
جانؔ میرے شہروں میں اس قدر ہے خاموشی
اب تو دشت شہروں سے سیکھتے ہیں سناٹے
ترجمه فارسی:
جانؔ، در شهرهای من چنان سکوتی حکمفرماست
که اکنون بیابانها سکوت را از شهرها میآموزند.
متن اصلی شعر:
وصالِ یار کے گلشن میں جان دی ہو گی
جو آ رہی ہے ابھی تک مزار سے خوشبو
ترجمه فارسی:
در گلستان وصال یار، جان داده است،
که هنوز هم عطر و بویش از مزار به مشام میرسد.
متن اصلی شعر:
اب مشق ِ سخن میں کوئی لغزش نہیں ہوتی
کمرے میں لگا رکھی ہے اُستاد کی تصویر
ترجمه فارسی:
اکنون در تمرین سخن هیچ لغزشی رخ نمیدهد؛
تصویر استاد را در اتاقم نصب کردهام.
محمد امین جانؔ برای آگاهی از قوانین بنیادی شعر و درک اهمیت یگانگی و نوآوری در هنر، شاگردی شاعری غزلسرا و استادگونه همچون جانؔ کاشمیری را اختیار کرد و افزون بر آموختن ظرایف و اسرار بنیادی شعر، از راهنماییهای او برای موفقیت در جنبههای مختلف زندگی نیز بهره گرفت.
از همین رو، او در همان مراحل ابتدایی تمرین شعر، به کانون توجه ویژه استادان بزرگ شعر تبدیل شد. مجموعه شعری «انعطاف» او شامل ۷۱ غزل است که موضوعات اصلی آنها عشق، اخلاق، دغدغههای فکری و دیگر مسائل دشوار و فرسایندهای است که شاعر در برابر آنها صدای اعتراض خود را بلند میکند. در عین حال، اشعار عاشقانه او با بازتاب دادن عواطف و احساسات انسان، هنگام بر زبان آمدن نهتنها مستقیماً بر دل اثر میگذارند، بلکه به روح انسان نیز آرامش میبخشند.
متن اصلی شعر:
کیسے در آئے محبت میں بھلا ذاتی مفاد
کوچہء جاناں میں ہم جاتے ہیں لیکن کام سے
ترجمه فارسی:
چگونه میتواند منفعت شخصی وارد عشق شود؟
ما به کوی یار میرویم، اما برای کار و منفعت.
هماهنگی اندیشههای استاد و شاگرد، بهگونهای که شاگرد شعرهای استاد را صدای دل خویش بداند، در دنیای شعر بسیار ارزشمند تلقی میشود. این رابطه بهترین شکل هماهنگی فکری و اصلاح ادبی دانسته میشود. نمونه این امر را میتوان در بسیاری از اشعار محمد امین جانؔ مشاهده کرد. برای نمونه، یک بیت:
متن اصلی شعر:
خشک روٹی کی ہے تصویر سجائی گھر میں
فن بتاتا ہے کہ فنکار کی حالت کیا ہے
ترجمه فارسی:
تصویر نان خشک را در خانه آراستهام؛
هنر نشان میدهد که حال هنرمند چگونه است.
محمد امین جانؔ، در پیروی از این اندیشه استاد جانؔ کاشمیری و در همین وزن و قالب، بهطور ناخودآگاه در شعر خود مضامین یا لحنی مشابه را تکرار کرده است.
متن اصلی شعر:
مدتوں بعد کسی روز جو پائی روٹی
اُس نے تمغے کی طرح گھر میں سجائی روٹی
ترجمه فارسی:
روزی که پس از مدتها نانی به دست آورد،
آن نان را مانند مدالی در خانه آویخت.
در میان اشعار غزلی او، ابیات فراوانی دیده میشود که از نظر اندیشه با مضامین بیانشده از سوی استادش مشابه به نظر میرسند؛ زیرا غزل گفتن در وزنها و ردیفهای هر شاعر استاد، از نظر عروضی و قواعد شعری، هیچ عیبی ندارد.
البته از دیدگاه سنت شعری و استادان نکتهپرداز، این امر «عیب فکری یا ذوقی» به شمار میرود. با این حال، نسبت دادن هرگونه عیب فکری یا ذوقی به محمد امین جانؔ درست نخواهد بود؛ بلکه میتوان گفت که در شعر یک شاگرد، جلوهای از سبک و رنگ استاد بهروشنی دیده میشود.
جانؔ کاشمیری در مقدمه «انعطاف» مینویسد: «محمد امین جانؔ مدتها در وادی غزلگویی به گردش مشغول بود، اما از داشتن کتاب محروم بود. اکنون کتاب او با عنوان «انعطاف» به صحنه آمده است؛ گویی او وارد بهشت ادبیات اردو شده است. البته نمیگویم که مالک بهشت شده است، در حالی که ورود به بهشت خود افتخاری است.»
محمد امین جانؔ را روح دوم محافل مشاعره گوجرانواله نیز مینامند و در میان علاقهمندانش با ذوق و شوق فراوان شنیده میشود. محمد امین جانؔ شاعری جواناندیش از عصر نو است که در مشاعرهها تازهترین سرودههای خود را به شاعران و شنوندگان تقدیم میکند؛ در غیر این صورت، معمولاً شاعران در مشاعرهها یک شعر واحد را سالها تکرار میکنند.
او در کنار شعر جدی، چاشنی شعر طنز را نیز به آثار خود میافزاید. نظمهای طنزآمیز او در میان افراد در سنین مختلف بسیار محبوباند. او در گوجرانواله به کار چاپ و نشر اشتغال دارد و برای تقویت ذوق ادبی، سازمان ادبی «عروض» را نیز تأسیس کرده است. افزون بر این، تاکنون چهار مجله با چهار نام متفاوت در زمینههای ادبی، آموزشی و اجتماعی منتشر کرده است.
در پایان، با اطمینان کامل میتوانم بگویم که محمد امین جانؔ از معدود شاعرانی در عصر ماست که شعرش، ضمن آگاهیبخشی درباره مسائل روزگار معاصر، خوانندگان و شاعران را نیز به سوی خود جذب میکند. زیرا او قلم خود را در جوهر صداقت فرو برده و برای پاکیزه نگه داشتن اندیشهاش، چشمان خود را با آب زلال شستوشو داده و وضو ساخته است.
لینک: https://www.express.pk/story/2828687/the-young-thought-poet-of-the-new-era-mohammad-amin-jan-2828687
نظر شما