چکیده مدیریتی:

بر اساس اعلام رسمی ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در ولایت هرات، در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۱۱ هزار نفر از «ارگ هرات» (قلعه اختیارالدین) و موزه استانی آن بازدید کرده‌اند. ترکیب این آمار (بیش از ۱۰ هزار گردشگر داخلی، ۷۰۰ گردشگر خارجی و ۲۵۰ دانشجو و محصل) نشان‌دهنده اقبال قابل توجه افکار عمومی افغانستان به میراث فرهنگی ملموس و هویت تاریخی است. این میزان اقبال، فرصت‌های ویژه‌ای را جهت مرمت کارشناسی، تعاملات موزه‌ای و تقویت دیپلماسی میراث میان جمهوری اسلامی ایران و حوزه‌های تمدنی غرب افغانستان فراهم می‌سازد.

شرح موضوع و جزییات آماری:

• آمار بازدیدکنندگان: بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان محلی هرات، در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۵ مجموعاً حدود ۱۱ هزار نفر از دژ تاریخی اختیارالدین بازدید کرده‌اند.

• تفکیک جمیعتی: ۱۰,۰۵۰ نفر گردشگر داخلی از ولایات مختلف افغانستان، ۲۵۰ نفر دانشجو و محصل، و حدود ۷۰۰ نفر گردشگر خارجی (عمدتاً از کشورهای منطقه و اروپایی).

• وضعیت بنا و موزه هرات: ارگ هرات علاوه بر فضای معماری و دژ تاریخی، میزبان «موزه ملی هرات» و «موزه مردم‌شناسی» است که آثار گران‌بهایی از دوران پیش از اسلام، عصر تیموریان و مکتب هنری هرات را در خود جای داده است.

تحلیل رصدی و ابعاد فرهنگی

۱. ارزش ژئوفرهنگی و تمدنی ارگ هرات (اختیارالدین): قلعه اختیارالدین با قدمتی بیش از ۲۵۰۰ سال (بازمانده از عصر هخامنشی و بازسازی‌شده در دوره آل کورت و تیموریان)، قلب هویت تاریخی حوزه خراسان بزرگ به شمار می‌رود. این بنا به عنوان نماد پایداری فرهنگی هرات شناخته می‌شود و توجه جامعه افغان به آن نشان‌دهنده زنده بودن تعلقات تاریخی در میان مردم است.

۲. بازخوانی حضور گردشگران خارجی و ظرفیت‌های منطقه: حضور ۷۰۰ گردشگر خارجی در شش ماه نشان‌دهنده شکل‌گیری جریان متناوب گردشگری و علایق بین‌المللی برای بازدید از آثار تاریخی هرات است. این امر در صورت فراهم بودن بسترهای مواصلاتی، فرودگاهی و مرزی (از جمله مرزهای همجوار ایران)، می‌تواند به یکی از محورهای فعال گردشگری منطقه‌ای تبدیل شود.

۳. نقش دانش‌آموزان و دانشجویان در پاسداشت هویت ملی: بازدید گروه‌های دانشجویی و محصلان از قلعه اختیارالدین نشان‌دهنده نقش این اثر در جامعه‌پذیری فرهنگی و آموزش تاریخی نسل جدید افغانستان است؛ امر که مانع از گسست نسلی با مفاخر و ادبیات کهن حوزه فارسی‌زبان می‌شود.

۴. نیازهای کارشناسی، مرمتی و صیانتی: ارگ هرات در سال‌های گذشته با حمایت یونسکو و بنیادهای بین‌المللی مرمت شده بود، اما به‌دلیل مخاطرات طبیعی (مانند زلزله‌های اخیر هرات) و کُند شدن فعالیت نهادهای بین‌المللی، نیازمند پایش مستمر، آسیب‌شناسی فنی و مرمت تخصصی کاشی‌کاری‌ها و دیواره‌های خشتی است.

پیامدها و زمینه‌های تعامل:

• تقویت دیپلماسی میراث: وجود اشتراکات سبک معماری، کاشی‌کاری و کتیبه‌نگاری ارگ هرات با بناهای تاریخی استان‌های خراسان ایران، زمینه مناسبی برای همکاری‌های فنی و مرمتی میان کارشناسان دو کشور ایجاد می‌کند.

• توسعه تورهای گردشگری مشترک: امکان تعریف مسیرهای گردشگری فرهنگی میان مشهد، هرات و نیشابور جهت جذب گردشگران بین‌المللی علاقه‌مند به تاریخ شرق اسلامی.

جمع‌بندی 

بازدید ۱۱ هزار نفری از ارگ هرات اثبات می‌کند که میراث تاریخی همچنان یکی از مؤلفه‌های اصلی همگرایی اجتماعی در افغانستان است. پیگیری وضعیت فیزیکی و ساختاری قلعه پس از زلزله‌های سال‌های اخیر، میزان حضور گردشگران ایرانی و نحوه حفاظت از اشیای موزه هرات از موضوعات واجد ارزش پایش در آینده است.

منبع:هرات تایمز
https://t.me/Farsnews_af/10450