خط بریل به‌عنوان «میراث فرهنگی ناملموس» اسپانیا به رسمیت شناخته شد

مقدمه

شورای وزیران اسپانیا در نشست خود و به پیشنهاد وزیر فرهنگ و وزیر حقوق اجتماعی، مصرف و دستورکار ۲۰۳۰، با تصویب یک فرمان سلطنتی، کاربرد نظام خواندن و نوشتن بریل در زبان‌های اسپانیایی را به‌عنوان «مظهر نماینده میراث فرهنگی ناملموس» (Manifestación Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial)  به رسمیت شناخت.

این تصمیم پس از طی یک روند اداری و کارشناسی و با مشارکت نهادهای تخصصی اتخاذ شده و این مصوبه در تاریخ ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶ درBOE  (این نشریه رسمی، محل انتشار قوانین، فرمان‌های سلطنتی، مصوبات دولت، مقررات، انتصابات رسمی و سایر تصمیمات قانونی در اسپانیاست) منتشر شد و از همان تاریخ لازم‌الاجرا گردید.

بریل؛ فراتر از یک نظام خواندن و نوشتن

دولت اسپانیا تأکید کرده است که بریل تنها یک ابزار برای خواندن و نوشتن افراد نابینا و کم‌بینا نیست، بلکه در طول نزدیک به دو قرن به بخشی از زندگی، آموزش، فرهنگ و هویت این جامعه تبدیل شده است. بریل امکان دسترسی به دانش و اطلاعات، تحصیل، ارتباط و مشارکت اجتماعی را برای افراد دارای اختلال بینایی فراهم کرده و به همین دلیل، نقش مهمی در افزایش استقلال و حضور آنان در جامعه داشته است.

از این منظر، آنچه به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس به رسمیت شناخته شده، تنها خودِ علامت‌ها و نقاط برجسته بریل نیست؛ بلکه دانش و شیوه استفاده، آموزش و انتقال این نظام از نسلی به نسل دیگر نیز مورد توجه قرار گرفته است.

بر اساس مصوبه دولت، استفاده از بریل به موضوع دسترسی به اطلاعات محدود نمی‌شود، بلکه با حقوق فرهنگی، آموزش، مشارکت اجتماعی و شکل‌گیری هویت جمعی افراد نابینا، ناشنوا-نابینا و افراد دارای اختلال شدید بینایی ارتباط دارد.

نقش بریل در شکل‌گیری هویت و حافظه جمعی

در گزارش رسمی دولت اسپانیا آمده است که بریل در طول نسل‌ها در خانواده‌ها، انجمن‌ها و مؤسسات آموزشی منتقل شده و در میان کاربران خود نوعی هویت و احساس تعلق مشترک ایجاد کرده است.

از این منظر، بریل بخشی از میراث نمادین جامعه افراد دارای آسیب بینایی محسوب می‌شود؛ میراثی که از طریق تعاملات اجتماعی و آموزشی حفظ و بازتولید شده و همچنان در حال تحول است.

دولت اسپانیا همچنین تأکید دارد که جامعه کاربران بریل نقش اساسی در حفظ، انتقال و تداوم این میراث فرهنگی دارد. به همین دلیل، این اقدام نه صرفاً یک تصمیم اداری، بلکه نوعی به‌رسمیت‌شناختن نقش و تجربه فرهنگی خودِ جامعه نابینایان است.

پیشینه تاریخی بریل در اسپانیا

نظام بریل در سال ۱۸۴۰ وارد اسپانیا شد و پس از چند دهه، در سال ۱۹۱۸ به‌عنوان روش رسمی خواندن و نوشتن برای افراد نابینا در این کشور پذیرفته شد. بنابراین، بریل نزدیک به دو قرن سابقه تاریخی، آموزشی و اجتماعی در اسپانیا دارد.

در طول این مدت، این نظام با نیازهای جامعه اسپانیا و تحولات فناوری سازگار شده و همچنان یکی از ابزارهای اصلی دسترسی افراد دارای آسیب بینایی به آموزش، فرهنگ و اطلاعات محسوب می‌شود.

چالش‌های پیش روی بریل

دولت اسپانیا در عین به‌رسمیت‌شناختن ارزش فرهنگی بریل، نسبت به برخی تهدیدهای موجود برای تداوم آن نیز هشدار داده است.

یکی از این چالش‌ها، آگاهی ناکافی جامعه درباره ارزش آموزشی، فرهنگی و اجتماعی بریل است. چالش دیگر، گسترش فناوری‌های دیجیتال مانند تبدیل متن به صوت، کدهای QR و صفحه‌خوان‌هاست.

در مصوبه تأکید شده است که فناوری‌های جدید نباید موجب کنار گذاشته‌شدن آموزش و استفاده لمسی از بریل شوند، بلکه بهتر است این فناوری‌ها در کنار بریل مورد استفاده قرار گیرند.

همچنین استفاده از بریل صرفاً به‌عنوان یک عنصر تزئینی یا تجاری می‌تواند موجب کم‌رنگ‌شدن معنای واقعی و هویتی آن شود.

روند قانونی و کارشناسی

فرآیند رسمی برای ثبت بریل به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس از سال ۲۰۲۵ آغاز شد. وزارت فرهنگ اسپانیا در سپتامبر ۲۰۲۵ روند اداری مربوط به این پرونده را آغاز کرد و پس از آن، نظر شورای میراث تاریخی، دانشگاه کمپلوتنسه مادرید و دانشگاه خودمختار مادرید به‌عنوان نهادهای مشورتی دریافت شد.

همچنین موضوع برای بررسی و اظهارنظر در اختیار جوامع خودمختار اسپانیا و شهرهای دارای اساسنامه خودمختاری قرار گرفت و پس از تکمیل مراحل قانونی و اداری، در جلسه ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ شورای وزیران به تصویب رسید.

اهمیت این تصمیم

به‌رسمیت‌شناختن بریل به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس، جایگاه این نظام را از یک ابزار صرفاً آموزشی و ارتباطی فراتر می‌برد و آن را به‌عنوان بخشی از میراث تاریخی، فرهنگی و هویتی جامعه افراد دارای آسیب بینایی در اسپانیا تثبیت می‌کند.

این تصمیم همچنین بر اهمیت برابری در دسترسی به آموزش، فرهنگ و اطلاعات تأکید دارد و می‌تواند به تقویت سیاست‌های مربوط به دسترسی‌پذیری، آموزش فراگیر، مشارکت اجتماعی و حقوق فرهنگی افراد نابینا و کم‌بینا کمک کند.

در نهایت، دولت اسپانیا با این اقدام تلاش کرده است ضمن حفاظت از میراث تاریخی بریل، شرایط لازم برای انتقال آن به نسل‌های آینده را نیز تقویت کند.

 نتیجه‌گیری

تصمیم دولت اسپانیا برای ثبت کاربرد بریل در زبان‌های اسپانیایی به‌عنوان «مظهر نماینده میراث فرهنگی ناملموس»، اقدامی مهم در زمینه پیوند میان میراث فرهنگی و حقوق افراد دارای معلولیت محسوب می‌شود.

این تصمیم تأکید می‌کند که بریل تنها شیوه‌ای برای خواندن و نوشتن نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ، فرهنگ، آموزش، هویت و حافظه جمعی جامعه نابینایان است و حفاظت از آن، به معنای حفاظت از بخشی از میراث فرهنگی و اجتماعی اسپانیا خواهد بود.

نکته مهم:  این تصمیم صرفاً یک اعلام سیاسی نیست؛ فرمان سلطنتی ۶۰۱/۲۰۲۶ در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶ در BOE  منتشر شده و بنابراین از نظر حقوقی نیز به اجرا درآمده است.