چکیده مدیریتی
نشست هم‌اندیشی استادان دانشگاه فردوسی مشهد با فرهنگیان، نویسندگان و کتابداران هرات در مؤسسه پژوهشی بایسنغر برگزار شد. محور اصلی این نشست، بررسی ظرفیت‌های همکاری در حوزه ادبیات فارسی، تصحیح متون، نسخه‌شناسی، فولکلورشناسی، مستندسازی فرهنگ عامه، دیجیتال‌سازی آثار و مطبوعات قدیمی و شکل‌گیری «خردسرای فردوسی هرات» بود.
در این نشست، استادان دانشگاه فردوسی مشهد و مسئولان و پژوهشگران مؤسسه بایسنغر درباره زمینه‌های مختلف همکاری علمی و فرهنگی گفت‌وگو کردند. تحقیقات مشترک ادبی، تصحیح متون، شناسایی و استفاده از نسخه‌های خطی، مطالعات فرهنگ عامه و ایجاد ظرفیت‌هایی برای دیجیتال‌سازی میراث مکتوب افغانستان از جمله موضوعات مطرح‌شده بود.
طرح این موضوعات نشان می‌دهد که همکاری میان نهادهای علمی و فرهنگی ایران و افغانستان می‌تواند علاوه بر ادبیات فارسی، حوزه‌هایی مانند میراث مکتوب، فرهنگ شفاهی و استفاده از فناوری‌های دیجیتال برای حفاظت و دسترس‌پذیری منابع فرهنگی را نیز دربر گیرد.
برگزاری نشست در مؤسسه پژوهشی بایسنغر
این نشست با زمینه‌سازی دکتر خلیل‌الله افضلی، بنیان‌گذار و رئیس مؤسسه پژوهشی بایسنغر، و به میزبانی این مؤسسه در هرات برگزار شد.
مسعود امینی، مدیر مؤسسه بایسنغر، در این نشست فعالیت‌های این مرکز از جمله پژوهش، دیجیتال‌سازی مجلات، برگزاری نشست‌های نقد و رونمایی آثار و جلسات متن‌خوانی را تشریح کرد و پیشنهادهایی برای گسترش همکاری‌های دوجانبه ارائه داد.
حضور استادان دانشگاه، پژوهشگران، نویسندگان، فرهنگیان و کتابداران هرات در این نشست، زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره ظرفیت‌های مشترک در حوزه ادبیات و میراث فرهنگی فراهم کرد.
ظرفیت‌های همکاری دانشگاه فردوسی مشهد و هرات
محمدجعفر یاحقی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد و رئیس خردسرای فردوسی مشهد، ضمن تقدیر از فعالیت‌های مؤسسه بایسنغر، بر امکان انجام تحقیقات مشترک ادبی با نهادهای ادبی افغانستان تأکید کرد.
وی همچنین همکاری دانشگاه فردوسی مشهد و خردسرای فردوسی با دانشجویان افغانستانی در زمینه تصحیح «تاریخ بیهقی» و «حدیقه سنایی» را مطرح کرد و آمادگی برای همکاری در حوزه تصحیح متون و فولکلورشناسی را مورد تأکید قرار داد.
این پیشنهادها، دامنه همکاری‌های علمی را از ارتباطات ادبی عمومی به حوزه‌های تخصصی پژوهش در متون فارسی و فرهنگ عامه گسترش می‌دهد.
تصحیح متون و حفاظت از میراث مکتوب
بخش مهمی از موضوعات مطرح‌شده در نشست به میراث مکتوب فارسی اختصاص داشت.
اشاره به «تاریخ بیهقی»، «حدیقه سنایی»، نسخه‌های خطی، تصحیح متون و نشریه «نامه بایسنغر» نشان می‌دهد که حفاظت، شناسایی، تصحیح، پژوهش و انتشار میراث ادبی فارسی یکی از زمینه‌های اصلی همکاری پیشنهادی میان طرفین بوده است.
سیدمهدی زرقانی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد، بر اهمیت یافتن نسخه‌های خطی و تصحیح آنها تأکید کرده است. چنین همکاری‌هایی می‌تواند در صورت استمرار، زمینه ارتباط بیشتر میان پژوهشگران، دانشگاهیان و مراکز فرهنگی دو کشور در حوزه مطالعات متون فارسی را فراهم کند.
فرهنگ عامه و میراث شفاهی
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در این نشست، فولکلورشناسی و مطالعه فرهنگ عامه افغانستان بود.
پیشنهاد همکاری در زمینه مستندسازی روایت‌ها، باورها و افسانه‌های مرتبط با اماکن شاهنامه در افغانستان، دامنه موضوعات مورد توجه را از ادبیات مکتوب به میراث شفاهی و فرهنگ عامه گسترش می‌دهد.
فرهنگ عامه، روایت‌های محلی، افسانه‌ها و سنت‌های شفاهی بخشی از میراث فرهنگی هر جامعه را تشکیل می‌دهند و ثبت و مستندسازی آنها می‌تواند به حفظ این بخش از میراث فرهنگی افغانستان کمک کند.
از این منظر، همکاری میان پژوهشگران دو کشور در این حوزه می‌تواند زمینه‌ای برای انجام مطالعات مشترک درباره ادبیات شفاهی و فرهنگ عامه مناطق مختلف افغانستان فراهم کند.
دیجیتال‌سازی آثار و مطبوعات قدیمی
یکی دیگر از موضوعات مشخص مطرح‌شده در نشست، استفاده از ظرفیت‌های دیجیتال برای حفظ و انتشار میراث مکتوب افغانستان بود.
در این زمینه، بر حرکت مؤسسه بایسنغر به سمت انتشار دیجیتال و ایجاد پایگاهی برای دیجیتال‌سازی مطبوعات قدیمی افغانستان تأکید شده است.
دیجیتال‌سازی منابع قدیمی می‌تواند از یک سو به حفاظت از آثار و اسناد در برابر آسیب و فرسودگی کمک کند و از سوی دیگر، امکان دسترسی پژوهشگران و علاقه‌مندان به این منابع را افزایش دهد.
از این منظر، پیوند میان مطالعات ادبی و فناوری‌های دیجیتال، یکی از جنبه‌های قابل توجه همکاری‌های مطرح‌شده در این نشست است.
ایده «خردسرای فردوسی هرات»
از دیگر موضوعات مطرح‌شده، ایجاد «خردسرای فردوسی هرات» و همکاری برای شکل‌گیری و توسعه آن بود.
طرح این ایده در کنار فعالیت‌های خردسرای فردوسی مشهد، می‌تواند زمینه‌ای برای ارتباط بیشتر میان فعالیت‌های مرتبط با فردوسی، ادبیات فارسی و مطالعات شاهنامه در ایران و افغانستان فراهم کند.
با این حال، اطلاعات موجود درباره جزئیات اجرایی، ساختار، زمان‌بندی و نحوه فعالیت این مرکز کافی نیست و نمی‌توان درباره چگونگی تحقق آن در آینده قضاوت قطعی کرد.
نقش نهادها و چهره‌های فرهنگی
در این نشست، مجموعه‌ای از نهادها و کنشگران علمی و فرهنگی حضور یا نقش داشته‌اند.
دانشگاه فردوسی مشهد، خردسرای فردوسی مشهد و مؤسسه پژوهشی بایسنغر از جمله نهادهای اصلی مطرح‌شده در این برنامه هستند.
همچنین دکتر محمدجعفر یاحقی، دکتر سیدمهدی زرقانی، دکتر خلیل‌الله افضلی، مسعود امینی و غلام‌احمد خودجو از جمله چهره‌هایی هستند که در گزارش این نشست از آنها نام برده شده است.
حضور استادان دانشگاه، پژوهشگران، نویسندگان، کتابداران و فعالان فرهنگی در کنار یکدیگر، نشان‌دهنده گستردگی موضوعات مورد بحث و ارتباط میان حوزه‌های دانشگاهی، ادبی و فرهنگی است.
رحمت‌الله فیضان، معاون ارتباط خارجه در هرات، نیز در متن گزارش به‌عنوان یکی از حاضران در این برنامه ذکر شده است.
چشم‌انداز همکاری‌های علمی و فرهنگی
موضوعات مطرح‌شده در این نشست، چند مسیر مشخص برای همکاری میان نهادهای علمی و فرهنگی ایران و افغانستان را نشان می‌دهد؛ از تحقیقات مشترک ادبی و تصحیح متون گرفته تا مطالعات فرهنگ عامه و دیجیتال‌سازی منابع.
تداوم چنین همکاری‌هایی می‌تواند زمینه ارتباط بیشتر میان پژوهشگران و مراکز علمی و فرهنگی دو کشور را فراهم کند. با این حال، تحقق این ظرفیت‌ها به برنامه‌های اجرایی، توافق میان نهادهای مرتبط و استمرار ارتباط میان پژوهشگران وابسته خواهد بود.
در این میان، پیگیری موضوعاتی مانند تصحیح متون، شناسایی نسخه‌های خطی، مستندسازی فرهنگ عامه، دیجیتال‌سازی مطبوعات قدیمی و شکل‌گیری «خردسرای فردوسی هرات» می‌تواند مشخص‌کننده میزان استمرار این همکاری‌ها باشد.
جمع‌بندی
نشست هم‌اندیشی استادان دانشگاه فردوسی مشهد با فرهنگیان، نویسندگان و کتابداران هرات در مؤسسه پژوهشی بایسنغر، نمونه‌ای از تعامل علمی و فرهنگی میان ایران و افغانستان در حوزه زبان و ادبیات فارسی است.
در این نشست، همکاری در زمینه تصحیح متون، نسخه‌شناسی، فولکلورشناسی، مستندسازی فرهنگ عامه، دیجیتال‌سازی آثار و مطبوعات قدیمی و ایجاد «خردسرای فردوسی هرات» مورد توجه قرار گرفته است.
اهمیت این موضوع در آن است که همکاری‌های مطرح‌شده صرفاً به ارتباطات ادبی محدود نمانده و حوزه‌هایی مانند میراث مکتوب، فرهنگ شفاهی و فناوری‌های دیجیتال را نیز دربر گرفته است.
در صورت تداوم این ارتباطات، همکاری میان مراکز دانشگاهی و فرهنگی ایران و افغانستان می‌تواند زمینه‌ساز مطالعات مشترک بیشتر درباره زبان و ادبیات فارسی، میراث فرهنگی و ادبی افغانستان و ظرفیت‌های مشترک فرهنگی دو کشور باشد.
نظر شما