مهاجمی که مورخ 16 فوریه 2026 میلادی مصادف به 27 بهمن ماه 1404 شمسی به مهندس محمد علی میرزا، عالم دینی ]اهل سنت بریلوی[ در شهر جهلم حمله کرده بود، دستگیر شد. براساس اعلام پلیس، مهندس محمد علی میرزا در سوءقصد دیشب سالم بوده، در حالی که متهم دست خالی بوده است. در حین حمله، محمد علی میرزا بعد از گفتگوی دینی مشغول به برنامه عکسبرداری بود. پلیس اعلام کرد که مظنون دستگیر شده ساکن منطقه ایبت‌آباد، ایالت خیبرپختونخوا در پاکستان است و گفته می‌شود که با یک حزب ممنوعه ای وابسته بوده است. شاید به یاد داشته باشید که در سال گذشته، مهندس محمد علی میرزا به اتهام توهین به مقدسات دستگیر شده بود، اما در دسامبر ۲۰۲۵میلادی با قرار وثیقه از زندان ادیاله در شهر راولپندی آزاد شد[i]. براساس گزارش رسانه‌های پاکستان، کلانتری پلیس شهر جهلم، مهندس محمد علی میرزا، محقق معروف، را دستگیر و به مدت یک ماه به زندان فرستاده بود. طبق گزارش رسانه‌های مذکور، این عالم دینی طبق بند ۳ قانون حفظ نظم عمومی (MPO) در پاکستان و به دستور معاون بخشدار جهلم دستگیر شده بود. هدف از دستگیری وی حفظ صلح و نظم بوده است، همچنین دولت آموزشگاه او را نیز پلمپ کرده بود تا از هرگونه تجمع یا فعالیتی در آموزشگاه جلوگیری شود. احزاب مذهبی علیه مهندس محمد علی میرزا شکایتی کرده بودند، ضمن اینکه هیأت هایی از علمای مکاتب فکری مختلف]اهل سنت دیوبندی[ با بخشدار جهلم ملاقات کرده و خواستار دستگیری محمد علی میرزا شده بودند[ii]. قانون(3MPO) در پاکستان به دولت اختیارات گسترده‌ای برای بازداشت افرادی که تهدیدی برای امنیت یا نظم عمومی تلقی می‌شوند، می‌دهد. این قانون اجازه دستگیری و بازداشت هر شخصی را برای مدت مشخصی می‌دهد که قابل تمدید است، اما مدت بازداشت نمی‌تواند بیش از شش ماه متوالی در یک زمان باشد. با این حال، بازداشت بیش از سه ماه نیاز به نظارت قضایی دارد. مهندس محمد علی میرزا تحت قانون (3MPO) در بازداشت بود که مقامات به او اطلاع دادند که پرونده‌ای به اتهام توهین به مقدسات (طبق بند 95 ج) علیه او تشکیل شده و او دستگیر شده است. عمر سعید، سخنگوی پلیس شهر جهلم پاکستان، در مورد بازداشت مهندس محمد علی در این شرایط به یکی از خبرگزاری ها گفت که دولت این تصمیم را بر اساس درخواستی کتبی به افسر پلیس منطقه جهلم گرفته است. عمر سعید نیز این درخواست را با رسانه ها در میان گذاشت. در این دادخواست، با استناد به مصاحبه اخیر مهندس محمد علی میرزا، ادعا شده بود که برخی از اظهارات او «احساسات مذهبی مسلمانان را جریحه‌دار کرده است» و شاکی بر این اساس، درخواست اقدام قانونی علیه محمد علی میرزا را داشته است[iii]. 

قانون توهین مقدسات پاکستان

در قانون مجازات پاکستان، دو ماده ۲۹۵ و ۲۹۸ قانون اساسی، قانون توهین به مقدسات نامیده می‌شوند. یکی از آنها، ماده ۲۹۵ (C)، مجازات اعدام را برای توهین جدی به مقدسات تعیین می‌کند. ماده ۲۹۵ الف مجازات ایجاد ناراحتی عاطفی برای شخصی که به هر دینی تعلق دارد را تعیین می‌کند که می‌تواند تا ده سال زندان باشد. به طور مشابه، ماده ۲۹۵ ب مجازات هتک حرمت قرآن کریم و ماده ۲۹۵ ج مجازات کفرگویی علیه پیامبر اکرم (ص) را تعیین می‌کند. بر اساس این ماده، «استفاده از عبارات توهین‌آمیزی علیه پیامبر اسلام (ص)، چه به صورت کلامی، چه شفاهی، چه کتبی، چه با ظاهر/ ارائه، یا بیان هرگونه اظهار نادرست یا غیر صادقانه درباره ایشان، مستقیم یا غیرمستقیم، که باعث ایجاد تصور بد، خودخواهانه یا خشن در مورد ایشان یا ایجاد تصور مخرب در مورد ایشان یا ایجاد تردید و تمسخر در مورد نام مقدس ایشان شود، همه این موارد با حبس ابد یا اعدام مجازات خواهند شد و همچنین مشمول جریمه نقدی نیز خواهند بود»[iv].

حمایت برخی از علمای همه مکاتب فکری از مهندس علی میرزا

تعدادی از علمای اهل سنت بریلوی و اهل تشیع نشستی با رسانه ها برگزار کرده و اعلام کردند با هزار اختلاف فکری و اعتقادی با اظهارات محمد علی میرزا در این پرونده اتهام به وی درست نیست، وی نقل قول کرده است و نقل قول توهین بشمار نمی آید، اگر نقل قول توهین بشمار می آید شاکی نیز توهین را مرتکب شده است، زیرا وی نیز در شکایت خود آن کلمات را نقل کرده است. محمد علی میرزا محب پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) است، لذا دشمنان اهل بیت (ع) با ایشان مخاصمت دارند و بهانه ای برای مجازات وی تلاش می کنند[v].

شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان نظر خود را ارائه داده و خواستار اشد مجازات شد. 

برخی از مردم معتقدند که نوبت تعصب مذهبی تا اینجا رسیده بود که حتی شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان که نماینده علمای همه مکاتب فکری اسلامی است و برای اظهار نظر به مجالس پاکستان در مورد تصویب قوانین، طبق دین اسلام پیشنهاد می دهد، در این مورد نظر خود را به اداره پلیس ابراز کرد و محمد علی میرزا را مستحق مجازات شدید اعلام نمود، اما از سوی میرزا پرونده ای به مخالفت نظر شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان تشکیل شد. قاضی محسن اختر کیانی، قاضی دیوان عالی اسلام آباد به پرونده مخالفت با نظر شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان رسیدگی کرد. قاضی محسن اختر کیانی اظهار داشت که دستور منع رسیدگی به نظر شورای ایدئولوژی اسلامی همچنان پابرجا خواهد بود، دادگاه اختیارات شورای ایدئولوژی اسلامی را به حالت تعلیق در نمی‌آورد.دیوان عالی اسلام آباد، دادستان کل، منصور اعوان، را برای کمک قضایی احضار کرد.قاضی محسن اختر کیانی اظهار داشت که باید از دادستان کل خواسته شود در این دیوان حاضر شود، این موضوع بسیار مهمی است، دادستان کل باید حاضر شود و موضع دولت را ارائه دهد، بگذارید ببینیم تفسیر دولت در این مورد چیست.قاضی محسن کیانی از دیوان عالی مذکور اظهار داشت که شورای ایدئولوژی اسلامی می ‌تواند نظر خود را به رئیس جمهور پاکستان، مجالس ایالتی و پارلمان پاکستان ارسال کند، قوانین شورا ارسال نظر را فقط به پارلمان ذکر می‌کند، چگونه این موضوع را به یک مقام ارشد دولتی ارسال کردید در حالی که قرار بود به پارلمان ارسال شود؟وکیل شورای ایدئولوژی اسلامی گفت که هر نظر ما به پارلمان می ‌رود، هر چه که باشد، در آنجا مطرح می ‌شود.قاضی محسن کیانی از نماینده شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان به دلیل بیرون آوردن تلفن همراهش از تریبون دیوان عالی عصبانی شد. قاضی محسن اختر کیانی اظهار داشت که باید تلفن خود را خاموش کرده و آن را کنار بگذارد .شاکی پرونده علیه مهندس محمدعلی میرزا در طول جلسه دادرسی در دادگاه حاضر شد. شاکی گفت که می‌خواهم در این مورد به دیوان عالی اسلام آباد کمک کنم .قاضی محسن اختر کیانی پرسید شما چه کسی هستید؟ شاکی گفت که من شاکی محمدعلی میرزا هستم، پرونده به درخواست من ثبت شده است.قاضی محسن اختر کیانی اظهار داشت که متشکرم، باید بنشینید، در حال حاضر نمی ‌توانم حرف شما را گوش کنم، در حال حاضر در مورد اختیارات شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان بحث می‌کنیم. دیوان مذکور از نماینده شورا پرسید که آیا شما نیز برای نظر شورای ایدئولوژی اسلامی شهادت خواهید داد؟ قاضی محسن اختر کیانی اظهار داشت که ما در مورد یک پرونده جنایی صحبت می‌کنیم، یک پزشک نیز نظر خود را می‌دهد و او شاهد است. نماینده شورای گفت که دیوان عالی کشور نیز در یک پرونده از شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان نظرخواهی کرده و ما نظر خود را ارائه داده ‌ایم. قاضی محسن اختر کیانی گفت که دیوان عالی اسلام آباد می‌ تواند به شما اعلام کند و شما نیز می‌توانید به دیوان عالی اسلام آباد نظر خود بدهید. وکیل میرزا گفت که شورای ایدئولوژی اسلامی کاری برای انجام دادن ندارد، آنها این کار را برای توجیه خود انجام می‌دهند. وکیل شورای ایدئولوژی اسلامی گفت که پست رئیس شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان خالی است، که قاضی محسن اختر کیانی به آن اظهار داشت که آیا دادگاه باید دستور انتصاب رئیس را صادر کند؟ اگر رئیسی وجود ندارد، پس سعی کنید رئیس خود را تعیین کنید. دیوان عالی جلسه رسیدگی به پرونده را به نشست بعدی موکول کرد[vi]. در نشست بعدی، دیوان عالی اسلام آباد تصمیم خود را در مورد دادخواستی که به دنبال دستور تعلیق علیه نظر شورای ایدئولوژی اسلامی مبنی بر مجرم شناختن مهندس محمد علی میرزا به جرم کفرگویی بود، به تعویق انداخت و جلسه رسیدگی به پرونده را به تعویق انداخت. در طول جلسه رسیدگی، قاضی محسن اختر کیانی اظهار داشت که با اجرای بیست و هفتمین اصلاحیه قانون اساسی، شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان نیز اختیارات خود را افزایش می‌داد، اگر پیشنهاداتی ارسال می‌کرد، اختیارات آن افزایش می‌یافت[vii]. دیوان عالی اسلام آباد دستوری در مورد نظر شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان در مورد بیانیه مهندس محمد علی میرزا صادر کرد. دیوان عالی اسلام آباد نظر شورای ایدئولوژی اسلامی را تا چهارم دسامبر2025 میلادی به حالت تعلیق درآورد. در دستور دادگاه آمده است که نظر شورای ایدئولوژی اسلامی قابل ارجاع به هیچ مرجع قضایی نیست. محسن اختر کیانی، قاضی دیوان عالی اسلام آباد، حکم کتبی دو صفحه ‌ای صادر کرد. طبق این حکم شورای ایدئولوژی اسلامی پاکستان را اعلام کرد که نظر خود را به دیوان عالی اسلام ارائه دهد که طبق کدام قانون این شورا نظر خود را به اداره تحقیقات فدرال پاکستان، پلیس یا سایر نهادها ارائه می دهد تا دیوان عالی را در این مورد قانع کند.دیوان عالی اسلام آباد حکم کتبی برای جلسه رسیدگی در ۱۲ نوامبر 2025 را صادر کرد[viii]. مهندس محمد علی میرزا، عالم دینی معروف، که به اتهام توهین به مقدسات دستگیر شده بود، با قرار وثیقه از زندان ادیاله در راولپندی آزاد شد. قاضی صداقت علی خان از شعبه راولپندی دادگاه عالی لاهور، ضمن پذیرش درخواست وثیقه او در تاریخ ۲ دسامبر 2025 میلادی، اعلام کرد که اگر پرونده دیگری علیه متهم وجود نداشته باشد، باید آزاد شود. وثیقه او با دو ضمانت ۵۰۰۰۰۰ روپیه‌ای برای هر کدام صادر شده است. مهندس محمد علی میرزا حدود سه ماه و نیم را در زندان مرکزی پاکستان گذرانده است. در ۱5 مارس ۲۰۲۱ میلادی نیز مهندس محمدعلی میرزا در شهر جهلم مورد حمله چاقو قرار گرفت و دو نفر دستگیر شدند. پس از آنکه مهندس محمد علی میرزا، در این حمله مرگبار در شهر جهلم زخمی شد، پلیس پرونده‌ای را ثبت و دو متهم را دستگیر کرده بود. در جریان یک  نشست درسی در شهر جهلم، مهاجم با چاقو به مهندس محمد علی میرزا ضربه زد و باعث جراحت جزئی در بازوی محمد علی میرزا شد. پلیس اعلام کرد مهاجم به نام شهزاد علی، ساکن لاهور، شناسایی شده و پرونده‌ای در کلانتری شهر جهلم ثبت و دو متهم دستگیر شدند[ix].

تحیلگران مذهبی و فرهنگی معتقدند که پاکستان یک کشور اسلامی با 97 درصد جمعیت مسلمان و 3 درصد دیگر اقلیت های مذهبی است. مسلمانان به دو فرقه بزرگ شیعه و سنی  تقسیم می شوند. اهل سنت پاکستان همچنین به سه فرقه جزوی  اهل سنت بریلوی، دیوبندی و اهل حدیث (سلفی) نیز تقسیم می شوند. بیشتر تعداد اهل سنت بریلوی است که پیروی صحابه (حضرت ابوبکر، عمر، عثمان و علی علیه اسلام) است، اما دوستدار اهل بیت (ع) نیز هستند و تعداد ایشان 65 در صد است، در حالیکه اهل سنت دیوبندی و سلفی یا اهل حدیث 5 در صد هستند و شیعیان که اصحاب برحق را محترم می دانند، اما پس از پیامبر اکرم (ص) امامت دوازده آئمه طاهرین علیهم السلام را قایلند 27 در صد هستند، اما اهل سنت به دلیل مشترک بودن اعتقاد مذهبی از جمله، پیروی از صحابه، نماز دست بسته خواندن، بسیاری از اهل سنت بریلوی به دام اهل سنت دیوبندی و سلفی تندرو می افتند و اعتقاد خود را از دست می دهند، درحالیکه خود را اهل سنت بریلوی معرفی می کنند. در حالیکه اهل سنت دیوبندی طرفدار معاویه و سایر شخصیتهای بحث برانگیز اسلامی هستند و آن ها را صحابی پیامبر اکرم (ص) قرار می دهند، در حالیکه اهل سنت بریلوی آن ها را اصلاً به عنوان صحابی پیامبر اکرم (ص) قبول ندارند و بخشی از طلقا (آزاد شدگان توسط پیامبر اکرم (ص)) قرار می دهند. همچنین اهل سنت بریلوی به دلیل جنگ صفین که علیه حضرت علی(ع)، یکی از خلفای راشدین آن ها شده است. معاویه را برخطاء می خوانند. اهل سنت دیوبندی و سلفی معتقد هستند اهل بیت (ع) شامل همسران و اصحاب پیامبر اکرم (ص) هستند و معاویه صحابی پیامبر اکرم (ص) و شخصیتی مقدس در دین اسلام است، لذا اکنون عملا تعداد اهل سنت دیوبندی و اهل حدیث (سلفی) افزایش یافته و تعداد اهل سنت بریلوی بسیار کاهش یافته است، زیرا گروهای اهل سنت بریلوی از جمله تحریک لبیک، تحریک صراط مستقیم و دعوت اسلامی عملاً عقائد اهل سنت دیوبندی و اهل حدیث را پیروی می کند، این گروه های تندرو اهل سنت بریلوی روابط صمیمانه ای با گروهای تندرو اهل سنت دیوبندی از جمله سپاه صحابه و سایر گروهای تندرو اهل سنت دیوبندی و سلفی دارند. حتی برخی از این بریلوی ها جشن سالروز معاویه را نیز برگزار می کنند و از اهل بیت (ع) توهین را نیز مرتکب می شوند، همانطوری که دکتر آصف اشرف جلالی، رئیس تحریک صراط مستقیم دروران گفتگو در مورد مسئله فدک، در شان حضرت فاطمه زهرا (س)، بانوی بزرگ اسلام توهین را مرتکب شده بود و پس از مدتی زندانی بودن، به دلیل فشار گروهای تندور از جمله سپاه صحابه به دولت، رهایی یافت. تا هنوز مشخص نشده که آیا او تحصیلات دینی خود را از حوزه علمیه ای تکمیل داده است یا خیر. برخی او را یکی از عوامل کشورهای خارجی می‌دانند، با این حال، مشخص است که دلیل بیشتر خصومت ‌هایی با او، عشق او به اهل بیت (ع) است. با این حال، بریلوی‌ های سنی به دلیل محبت به اهل بیت (ع) به شیعیان نزدیک هستند و همین امر باعث شده است که بریلوی‌ های سنی و شیعیان، میلاد پیامبر اکرم (ص)، هفته وحدت و عاشورا را با هم جشن بگیرند و هر دو به گروهای تکفیری و تندرو اهل سنت دیوبندی از جمله سپاه صحابه، القاعده، داعش و سایر گروهای وابسته به این گروها را دشمن دین اسلام می دانند. با این حال، اکثر علما، از جمله علمای همه مکاتب فکری موجود در شورای همبستگی ملی پاکستان، معتقدند که ما نباید با ایجاد اختلاف بر اساس اختلافات فرقه ‌ای، به نیروهای ضد اسلامی فرصت دهیم، تا آن ها صلح و امنیت این کشور را از بین ببرند. طبق قانون اساسی پاکستان، هر فرد از آزادی کامل مذهبی برخوردار است و هیچ کس نمی ‌تواند او را از عقایدش منع کند و همچنین نمی‌تواند عقایدش را به او تحمیل کند. ما باید از عقاید خود پیروی کنیم و از عقاید و مقدسات مذهبی دیگران نیز توهین نکنیم، بیشتر بر اشتراکات مذهبی و اسلامی که توحید، نبوت، کتب آسمانی، فرشتگان و روز قیامت است، تأکید کنیم تا وحدت و همبستگی بین مسلمانان پاکستان حفظ شود و نیروهای ضد اسلامی نتوانند با سوءاستفاده از اختلافات جزئی ما، ناآرامی‌ها را در کشور پاکستان گسترش دهند.

مهندس محمد علی میرزا کیست؟

مهندس محمد علی میرزا، که با لبخندی کمرنگ صحبت می‌کند، واعظی معروفی در پاکستان است که اغلب به دلیل دیدگاه‌های نامتعارفش در رسانه های اجتماعی و اخبار مطرح می‌شود. وی در ماه می ۲۰۲۰ میلادی به اتهام «توهین مقدسات» دستگیر و با قرار وثیقه آزاد شده بود. وی به دلیل دیدگاه‌های مذهبی‌اش چندین بار مورد سوء قصد قرار گرفته و از آن جان سالم به در برده است. وی عالمی اهل شهر جهلم است، در حوزه علمیه خود در همان شهر نشست هفتگی برگزار کرده و درباره موضوعات مختلف مذهبی بحث می ‌کند و در طول این مدت مردم همچنان سوالاتی می ‌پرسند. بیش از ۲۴۷۱ ویدیو در شبکه یوتیوب او میلیون‌ها بار مشاهده شده و تعداد مشترکین او بیش از ۳.۱ میلیون نفر است[i]. تحلیلگران مذهبی و فرهنگی پاکستان معتقدند که وی مهندسی باز نشسته از موسسه دولتی، عالم برجسته اهل سنت بریلوی، دوستدار اهل بیت (ع) و یکی از مدافعین اهل بیت (ع) است که در نشست های خود از مولای متقیان حضرت علی علیه السلام، حضرت فاطمه (س)، حضرت ابوطالب (ع) و سایر اهل بیت (ع) دفاع می کند، اما زمانی بحثی در مورد جنگ صفین می کند، از صحیح بخاری و کتب مستند سایر اهل سنت نقش منفی معاویه را نیز در دین اسلام برجسته می کند، لذا اهل سنت دیوبندی که پیروی حضرت معاویه هستند به ویژه گروهای تکفیری، تندرو و تروریستی وابسته به این گروه از جمله سپاه صحابه و سایر گروه های ممنوع الفعالیت به وی مورد حمله قرار می دهند. بیشتر علما معتقدند که ایشان نه تنها اهل سنت دیوبندی را مورد انتقاد قرار می دهد، بلکه گاهی برخی از عقاید اهل تشیع از جمله پرچم حضرت ابوالفضل عباس و ذوالجناح و سایر شعائر مذهبی شیعه را نیز مورد انتقاد قرار می دهد. ایشان گاهی از ایران نیز دفاع می کند.

منابع: