در حال حاضر، سکان اصلی قدرت در دست رئیس دولت نیست، بلکه در اختیار فیلد مارشال سید عاصم منیر قرار دارد. یکی از ابتکارات او، نهاییکردن توافقنامههایی با شماری از کشورهای عمدتاً مسلمان منطقه بوده است. نخستین گام در این مسیر، پیمان دفاعی با عربستان سعودی بود؛ ثروتمندترین کشور مسلمان جهان. از زمان امضای این توافق، چندین رهبر سیاسی از جهان اسلام به پاکستان سفر کردهاند و هر دیدار با امضای یادداشت تفاهم نامه به پایان رسیده است. این تفاهم نامه ها محدود به کشورهای عربی نیست و ترکیه نیز علاقه خود را برای توافق با اسلامآباد ابراز کرده است. در میان کانونهای بحران در جهان اسلام، ناآرامیهای ایران (که اخیراً فروکش کرده) جایگاه مهمی دارد. طبقه حاکم روحانیون آشکارا اعلام کرده بودند که برای سرکوب معترضان، از جمله گروههایی از زنان که برای بهبود اساسی کیفیت زندگی خود به خیابان آمده بودند، از زور شدید استفاده خواهند کرد. بنا بر گزارش خبرگزاری فعالان حقوق بشر ایران (HRANA)، تا ۱۱ ژانویه شمار کشتهشدگان ناشی از استفاده از زور توسط حکومت اسلامی به ۵۰۰ نفر رسیده بود که ۱۴ نفر از نیروهای انتظامی نیز در میان آنان بودند. گرچه زنان نقش برجستهای در اعتراضات داشتند، اما تورم بالا عامل اصلی نارضایتیها به شمار میرفت.
روایت رسمی دولت با گزارش گروههای حقوق بشری متفاوت بود. حکومت اعلام کرد دشمنان مردم ایران، گروهی خرابکار را در داخل و خارج از کشور آموزش دادهاند تا اموال عمومی و خصوصی را تخریب کرده و افراد بیگناه را بکشند. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران گفت که دشمن تروریستهای آموزشدیده را به کشور نفوذ داده است. آشوبگران و خرابکاران مردم معترض نیستند. ما صدای معترضان را میشنویم و نهایت تلاش خود را برای حل مشکلاتشان انجام دادهایم. در همین حال دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا کشورش و افکار عمومی جهان را برای احتمال دخالت آمریکا در حمایت از معترضان آماده میکرد. او در ۱۰ ژانویه در حساب رسانهای خود نوشت: "ایران به دنبال آزادی است، شاید بیش از هر زمان دیگری. آمریکا آماده کمک است!!!!" رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران که هنگام بازگشت آیتالله خمینی از تبعید، کشور را ترک کرده بود، به تحولات اخیر واکنش نشان داد. او در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت: "آمادهام در اولین فرصت ممکن به کشور بازگردم. از هماکنون برای این کار برنامهریزی میکنم. من وظیفه دارم این تغییر را رهبری کنم تا اطمینان حاصل شود هیچ نکتهای نادیده نماند و مردم در فضایی شفاف بتوانند آزادانه رهبران خود را انتخاب کرده و درباره آیندهشان تصمیم بگیرند."
یک روزنامه پاکستانی در سرمقاله ۱۱ ژانویه ۲۰۲۶ نوشت که پاکستان دلایل زیادی برای نگرانی دارد: "ایران همسایه نزدیک و کشور برادر است. قیام در آنجا را نمیتوان صرفاً مسئلهای داخلی دانست. با توجه به بازیگران دخیل و نیروهای جهانی که در پی بهرهبرداری از فرصت هستند، پاکستان باید نسبت به هر وضعیتی که پای یک درگیری جهانی دیگر را به آستانهاش بکشاند، هوشیار باشد. در عین حال، طبقه حاکم ایران باید اشتباهات خود را شناسایی و بپذیرد و برای رفع آنها بهطور قاطع و شفاف اقدام کند. این طبقه باید اعتماد معترضان را بازسازی کرده و خواستههایشان را بپذیرد تا از فروپاشی بیشتر جلوگیری شود. در همین حال، مردم ایران نیز باید مراقب کسانی باشند که با ظاهری دوستانه از شکافهای داخلی سوءاستفاده میکنند. در نهایت، هر ملت باید خود درباره سرنوشتش تصمیم بگیرد." ساختار امنیتی لایهلایه ایران، با پشتیبانی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی شبهنظامی بسیج که مجموعاً حدود یک میلیون نیروی مسلح را شامل میشوند، اعمال فشار خارجی از نوعی که ترامپ برای تغییر رژیم تهدید کرده بود را دشوار میسازد.
ولی نصر، تحلیلگر ایرانی-آمریکایی میگوید: "فشار خارجی بدون حمایت داخلی، تحقق تغییر واقعی را بسیار دشوار میکند. برای موفقیت چنین سناریویی، باید برای مدت طولانیتری جمعیت انبوهی در خیابانها حضور داشته باشند و همچنین شکافی در ساختار حکومت ایجاد شود؛ بهویژه بخشهایی از نیروهای امنیتی باید جدا شوند." او این اظهارات را در گفتوگو با رویترز بیان کرد. نصر افزود که هرچند فکر نمیکند حکومت ایران به نقطه سقوط رسیده باشد، اما در شرایطی بسیار دشوار برای ادامه مسیر قرار دارد. تحلیلگران دیگری نیز به نتایج مشابهی رسیدهاند. به گفته پل سالم از مؤسسه خاورمیانه، آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی چندین موج ناآرامی در گذشته را پشت سر گذاشته و این نخستین خیزش بزرگ از سال ۲۰۱۹ است. آخرین اعتراضات گسترده، تظاهرات سالهای ۲۰۲۲-۲۰۲۳ بود که پس از مرگ مهسا امینی در بازداشت؛ که به دلیل نقض حجاب بازداشت شده بود، آغاز شد. گفته میشد نیروهای امنیتی او را در زندان شکنجه کردهاند.
از ۹ ژانویه، مقامهای ایرانی اینترنت، تماسهای تلفنی بینالمللی و گاه حتی ارتباطات داخلی را نیز قطع کردهاند. این اقدام باعث شده گروههای حقوق بشری، روزنامهنگاران و خانوادهها برای درک ابعاد واقعی رویدادهای داخل کشور با مشکل روبهرو شوند. تهدید ترامپ به مداخله به نفع معترضان، آمریکا را در موقعیتی دشوار قرار داده است. او در مصاحبهای با نیویورکتایمز در هفته نخست ژانویه گفته بود تنها محدودیتهای قدرتش به عنوان فرمانده کل قوا "اخلاق شخصیام" و "ذهن خودم" است که توصیفی آشکار از گرایشهای اقتدارگرایانه او را منعکس می کند. با این حال، افراد باتجربه چندان تحت تأثیر قرار نگرفتند. ژنرال استنلی مککریستال، که از زمان حمله ۲۰۰۳ آمریکا به عراق تا ۲۰۰۸ فرماندهی عملیات مشترک را بر عهده داشت، گفت: "مسیر سرخوردگی برای رؤسایجمهوری که شیفته راههای کمهزینه و کمریسک از جمله عملیات مخفیانه یا جراحیگونه برای استفاده از زور میشوند، بهخوبی مستند شده است. بهندرت پیش آمده که یک عملیات مخفیانه به پایان یک درگیری منجر شود. مشخص نیست در شرایط کنونی چه نوع تفاهمی میان پاکستان و ایالات متحده وجود دارد. با این حال، دولت آمریکا برخورد مساعدی با پاکستان نداشته و این کشور را در فهرست کشورهایی قرار داده که شهروندانشان برای ورود به ایالات متحده ویزا دریافت نمیکنند.[1]
نظر شما