در سال‌های اخیر، صنعت تولید فیلم در تایلند به یکی از ارکان مهم اقتصاد خلاق و یکی از ابزارهای اصلی دیپلماسی فرهنگی و قدرت نرم این کشور تبدیل شده و سیاست‌گذاران تایلندی با درک تحول ساختار صنعت رسانه در جهان و رقابت کشورها برای جذب سرمایه‌های بین‌المللی در حوزه تولید محتوا، سینما و تولیدات تصویری را به‌عنوان یک «صنعت صادراتی» تعریف کرده‌اند.این نگاه موجب شده است که حمایت از تولیدات خارجی، توسعه زیرساخت‌های فنی، تسهیل مقررات اداری و ارائه مشوق‌های اقتصادی در دستور کار دولت قرار گیرد و نتیجه این رویکرد، افزایش مستمر تعداد پروژه‌های بین‌المللی، ورود سرمایه خارجی، ایجاد اشتغال در بخش‌های مختلف خدماتی و تقویت تصویر جهانی تایلند به‌عنوان کشوری امن، حرفه‌ای و جذاب برای تولیدات رسانه‌ای بوده است.یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت تایلند، ساختار نهادی متمرکز و کارآمد در مدیریت تولیدات خارجی است که اداره فیلم تایلند (Thailand Film Office) زیر نظر وزارت گردشگری و ورزش فعالیت و به‌عنوان یک مرکز هماهنگی واحد عمل کرده و تمامی فرآیندهای مرتبط با فیلمبرداری خارجی، از جمله صدور مجوز، هماهنگی با نهادهای امنیتی و محلی، معرفی لوکیشن‌ها، تسهیل ورود تجهیزات، حمایت لجستیکی و حل مسائل اجرایی را بر عهده دارد.این مدل «پنجره واحد» باعث کاهش زمان و هزینه‌های اداری شده و اعتماد تهیه‌کنندگان خارجی را جلب کرده و علاوه بر این، دولت تایلند با حضور فعال در بازارهای بین‌المللی فیلم از جمله بازار فیلم اروپا (EFM)، بازار فیلم آمریکا (AFM) و جشنواره کن، به‌طور مستمر در حال بازاریابی و معرفی ظرفیت‌های کشور است.

مشارکت در EFM 2026 و مذاکرات انجام‌شده با شرکت‌هایی از آمریکا، اروپا و آسیا که منجر به پیش‌بینی سرمایه‌گذاری بیش از ۲۴۰۰ میلیون بات برای سال‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۷ شده، نشان‌دهنده اثربخشی این رویکرد بازاریابی است.در حوزه مشوق‌های اقتصادی، تایلند یکی از رقابتی‌ترین نظام‌های حمایتی در منطقه را ارائه و سیاست بازپرداخت نقدی (Cash Rebate) که تا سقف ۳۰ درصد هزینه‌های تولید را شامل و در کنار هزینه‌های پایین نیروی کار، خدمات و امکانات تولید، این کشور را به گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه برای شرکت‌های بین‌المللی تبدیل کرده است.    علاوه بر این، امتیازهای اضافی برای پروژه‌هایی که از نیروی انسانی محلی استفاده کرده یا فرهنگ و جاذبه‌های تایلند را به نمایش می‌گذارند، موجب شده که اهداف اقتصادی و فرهنگی به‌صورت هم‌زمان تحقق یابد و تسهیلات گمرکی برای ورود تجهیزات، امکان همکاری با نیروهای نظامی یا دولتی در پروژه‌های خاص و انعطاف در مقررات اجرایی نیز از دیگر مزایای این نظام حمایتی است.    از نظر زیرساخت فنی و صنعتی، تایلند طی یک دهه گذشته سرمایه‌گذاری قابل توجهی در توسعه استودیوهای مدرن، ساند استیج‌های بزرگ، تجهیزات پیشرفته فیلمبرداری، خدمات جلوه‌های ویژه دیجیتال (VFX) و امکانات پس‌تولید انجام داده و وجود شرکت‌های حرفه‌ای اجاره تجهیزات، خدمات تخصصی نورپردازی، صدا، طراحی صحنه و حمل‌ونقل تولید، امکان اجرای پروژه‌های بزرگ بین‌المللی را فراهم کرده و نیروی انسانی تایلندی نیز به دلیل تجربه همکاری در پروژه‌های مشترک با هالیوود و شرکت‌های اروپایی، از مهارت و استانداردهای حرفه‌ای بالایی برخوردار و در عین حال هزینه به‌مراتب پایین‌تری نسبت به کشورهای غربی دارد.

تنوع جغرافیایی و بصری تایلند نیز یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی این کشور محسوب و سواحل استوایی، جزایر متعدد، جنگل‌های گرمسیری، مناطق کوهستانی شمال، شهرهای مدرن و پرجمعیت مانند بانکوک و همچنین معابد تاریخی و معماری سنتی، امکان بازسازی طیف گسترده‌ای از فضاهای داستانی را فراهم و به همین دلیل، بسیاری از پروژه‌های بین‌المللی از تایلند به‌عنوان جایگزینی برای کشورهای دیگر استفاده و این تنوع لوکیشن، در کنار شرایط آب‌وهوایی مناسب برای فیلمبرداری در بیشتر ایام سال، انعطاف عملیاتی بالایی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است.   تأثیر اقتصادی صنعت فیلم در تایلند فراتر از حوزه فرهنگی و تولیدات خارجی موجب ایجاد اشتغال گسترده در بخش‌های مختلف از جمله خدمات اقامتی، حمل‌ونقل، رستوران‌ها، ساخت دکور، صنایع دستی، خدمات فنی و گردشگری و همچنین مفهوم «گردشگری فیلم» به‌طور فعال در سیاست‌های توسعه گردشگری این کشور مورد استفاده قرار گرفته است. تجربه نشان داده است که نمایش لوکیشن‌های تایلند در فیلم‌ها و سریال‌های بین‌المللی می‌تواند موجب افزایش قابل توجه تعداد گردشگران و دولت تایلند این ظرفیت را به‌عنوان بخشی از راهبرد برندسازی ملی و توسعه گردشگری فرهنگی مورد بهره‌برداری قرار داده است.

در کنار جذب تولیدات خارجی، صنعت داخلی تایلند نیز در حال تحول ، رشد سریع پلتفرم‌های استریم و تقاضای جهانی برای محتوای آسیایی، فرصت‌های جدیدی برای تولیدکنندگان تایلندی ایجاد کرده و تولید سریال‌ها و برنامه‌های نمایشی برای پلتفرم‌های بین‌المللی، صادرات محتوا به بازارهای منطقه‌ای و توسعه ژانرهای تجاری، نشان‌دهنده حرکت صنعت داخلی به سمت تجاری‌سازی و حضور در بازار جهانی است. در مقایسه با تایلند، ایران از نظر ظرفیت‌های هنری، فرهنگی و انسانی در موقعیت بسیار مناسبی قرار دارد و سینمای ایران به دلیل رویکرد هنری، روایت‌های انسانی و موفقیت‌های متعدد در جشنواره‌های بین‌المللی، از اعتبار فرهنگی بالایی برخوردار و همچنین تنوع اقلیمی و جغرافیایی ایران شامل کویرهای گسترده، جنگل‌های شمال، مناطق کوهستانی، سواحل جنوبی و شمالی، شهرهای تاریخی و معماری منحصربه‌فرد، ظرفیت بسیار بالایی برای تولیدات تصویری فراهم می‌کندو با این حال، تفاوت اصلی میان دو کشور در سطح سیاست‌گذاری و نگاه کلان به صنعت فیلم مشاهده می‌شود.    در ایران، رویکرد غالب به سینما همچنان فرهنگی و هنری و کمتر به آن به‌عنوان یک صنعت اقتصادی و صادراتی نگاه و نبود نظام مشوق‌های مالی برای تولیدات خارجی، پیچیدگی‌های اداری، تعدد نهادهای تصمیم‌گیر، محدودیت‌های مالی و بانکی بین‌المللی و حضور محدود در بازارهای تجاری جهانی، از جمله عواملی است که مانع جذب پروژه‌های بین‌المللی و همچنین برخلاف تایلند، ارتباط سازمان‌یافته میان صنعت فیلم و صنعت گردشگری در ایران به‌صورت گسترده و نظام‌مند شکل نگرفته است. در مقایسه تجربه تایلند و ایران نشان می‌دهد که موفقیت در صنعت جهانی فیلم بیش از آنکه صرفاً به توان هنری وابسته باشد، به نوع نگاه سیاستی، سازوکارهای اقتصادی، تسهیل‌گری اداری، توسعه زیرساخت صنعتی و حضور فعال در بازارهای بین‌المللی بستگی دارد و تایلند با اتخاذ رویکرد اقتصادی و تجاری، توانسته از ظرفیت‌های خود برای جذب سرمایه، ایجاد اشتغال و تقویت برند ملی بهره‌برداری کند و در مقابل، ایران با وجود سرمایه فرهنگی و هنری قابل توجه، برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های خود در سطح جهانی نیازمند تغییر رویکرد به سمت صنعتی‌سازی سینما، طراحی مشوق‌های اقتصادی، ایجاد ساختارهای متمرکز برای جذب تولیدات خارجی و استفاده از سینما به‌عنوان ابزاری برای توسعه گردشگری و دیپلماسی فرهنگی است.چنین تحولی می‌تواند به افزایش درآمد ارزی و اشتغال در صنایع خلاق منجر و نقش مهمی در ارتقای تصویر بین‌المللی ایران و گسترش نفوذ فرهنگی کشور در سطح جهانی ایفا  نماید.

منابع:

• American Film Market. (2025). Global production location guide. https://www.americanfilmmarket.com
• Department of Tourism. (2025). Foreign film production revenue report. Ministry of Tourism and Sports, Thailand.
• European Film Market. (2026). EFM industry report. https://www.efm-berlinale.de
• Farabi Cinema Foundation. (2024). Iranian cinema annual statistics. Farabi Cinema Foundation.
• Hudson, S., & Ritchie, J. R. B. (2006). Promoting destinations via film tourism: An empirical identification of supporting marketing initiatives. Journal of Vacation Marketing, 12(3), 256–268. https://doi.org/10.1177/1356766706064610
• Marché du Film. (2025). International film market statistics. Festival de Cannes. https://www.marchedufilm.com
• Ministry of Culture and Islamic Guidance. (2024). Annual report of Iranian cinema. Government of Iran.
• Ministry of Tourism and Sports. (2026). Annual report on international film production and promotion activities. Government of Thailand.
• Motion Picture Association. (2024). Theme report: Global film and television production. https://www.motionpictures.org
• Naficy, H. (2012). A social history of Iranian cinema. Duke University Press.
• Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2022). Film production incentives and their economic impact. OECD Publishing.
• Tapper, R. (Ed.). (2002). The new Iranian cinema: Politics, representation and identity. I.B. Tauris.
• Thailand Board of Investment. (2025). Incentives for creative and digital industries in Thailand. https://www.boi.go.th
• Thailand Film Office. (2026). Film incentive measures and foreign film production statistics. Ministry of Tourism and Sports, Thailand. https://www.thailandfilmoffice.go.th
• United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2022). Creative economy outlook 2022. United Nations.
• United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP). (2023). Creative economy and audiovisual industry development in Asia-Pacific. United Nations.
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2023). Re|Shaping policies for creativity: Global report on cultural and creative industries. UNESCO Publishing.
• UNESCO. (2023). Iran country profile: Cultural and creative industries. UNESCO.
• World Tourism Organization (UNWTO). (2022). Film tourism: Creative destination development. UNWTO.

• بنیاد سینمایی فارابی. (۱۴۰۲). گزارش سالانه سینمای ایران. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
• پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. (۱۴۰۰). گزارش وضعیت صنایع فرهنگی و خلاق در ایران. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
• زارعی، مهدی، و کریمی، علی. (۱۳۹۹). بررسی ظرفیت‌های اقتصادی صنعت سینما در ایران. فصلنامه اقتصاد فرهنگ، ۸(۱)، ۴۵–۶۸.
• کاظمی، عباس. (۱۳۹۷). سینما و تصویر ملی: نقش فیلم در بازنمایی ایران در سطح بین‌المللی. فصلنامه رسانه و فرهنگ، ۹(۲)، ۵۵–۷۸.
• محمدی، احمد. (۱۴۰۱). صنایع خلاق و توسعه اقتصادی: مطالعه موردی صنعت سینما در ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.