به نام خدا
گزارش تحلیلی ونزوئلا پس از مادرو
پیشدرآمد:
ونزوئلا در دهههای اخیر یکی از پرچالشترین صحنههای سیاسی آمریکای لاتین بوده است. دوران نیکولاس مادورو، که ادامهای بر میراث هوگو چاوز محسوب میشود، به جهت تداوم تحریم ها از سوی آمریکا و بسیاری از کشورهای اروپایی با بحرانهای اقتصادی، فشارهای اجتماعی، و انزوای بینالمللی همراه بوده است. اکنون پرسش اصلی این است که آینده سیاسی کشور پس از مادورو چه مسیری را طی خواهد کرد.
در دوران پسا مادورو، ونزوئلا با دو مسیر احتمالی روبهروست:
گذار به سوی دموکراسی و بازسازی نهادها براساس الگوی امپریالیسم غرب: فرصتی برای احیای اعتماد عمومی، بازگشت سرمایهگذاری خارجی، و بازسازی روابط بینالمللی از نظر کشور های غربی.
بیثباتی و کشمکشهای قدرت: خطر شکلگیری خلأ سیاسی، رقابت جناحهای داخلی، و مداخله بازیگران خارجی.
این مقاله تلاش میکند با بررسی وضعیت کنونی، و چشمانداز آینده، تصویری روشن از چالشها و فرصتهای ونزوئلا در دوران پسامادورو ارائه دهد. هدف آن است که نشان دهد چگونه این کشور میتواند از بحرانها عبور کرده و به سوی ثبات و توسعه حرکت کند. برای تبیین بهتر موضوع ما در آغاز به بررسی تحولات پس از ربایش می پردازیم پس از آن سناریوهای احتمالی پیش رو برای دولتمردان این کشور ارائه خواهیم کرد.
- بررسی سیر تحولات پس از ربایش رییس جمهور مادرو
الف- انتخاب دلسی رودریگز به عنوان کفیل رییس جمهور ونزوئلا
در پی ربایش نیکلاس مادورو از سوی آمریکا، دلسی رودریگز بر اساس حکم دیوان عالی کشور، رسماً به عنوان کفیل رئیس جمهور ونزوئلا معرفی شد و نخستین جلسه شورای وزرا را در کاخ ریاست جمهوری رهبری کرد.
هدف اصلی این جلسه، تضمین تداوم فعالیتهای دولت و حفاظت از امنیت عمومی در شرایط بحرانی فعلی ناشی از ربایش رئیسجمهور عنوان شده است. در این جلسه با حضور تمامی وزرا از جمله دیوسدادو کابیو و ولادیمیر پادرینو لوپز، وزرای کشور و دفاع، بر اتحاد کامل نیروهای نظامی و سیاسی برای مقابله با مداخلات خارجی تأکید گردید.
رودریگز در اولین پیام خود به عنوان کفیل رئیسجمهور، ضمن تأکید بر حاکمیت ملی، صلح طلبی، در پیامی صلحآمیز به جامعه جهانی و آمریکا، با دعوت به گفتگو بر پایه احترام متقابل و عدم مداخله، خواستار برقراری رابطهای متوازن با واشینگتن و کشورهای منطقه شد و اعلام داشت که ونزوئلا خواهان ادامه حیات در محیطی عاری از تهدیدات خارجی بر پایه همکاری و برابری حاکمیتی است.
وی از دولت آمریکا دعوت کرد تا بر اساس پایبندی به حقوق بینالملل، برنامهای برای همکاری جهت توسعه مشترک و همزیستی مسالمتآمیز تدوین نماید. دولت ونزوئلا با استناد به اصول قانون اساسی، اعلام کرد که برای صیانت از جمهوری در برابر تهدیدات، در وضعیت «جلسه دائم» باقی خواهد ماند تا از صلح شهروندی و کارکرد بیوقفه نهادهای دولتی اطمینان حاصل کند.
ب- فراخوان فرزند مادورو برای اتحاد ملی جهت بازگرداندن پدرش
نیکلاس مادورو گررا، نماینده مجلس و فرزند رئیسجمهور ونزوئلا، در واکنش به وقایع اخیر و دستگیری پدرش در جریان یک عملیات نظامی از سوی آمریکا، از تمامی نیروهای سیاسی و مردمی خواست تا با حفظ انسجام، پیرامون فرماندهی عالی کشور متحد بمانند. وی با تأکید بر ایستادگی خانوادهاش در این شرایط بحرانی، اعلام کرد که جریان چاویسم باید تمام توان خود را برای پیشبرد اهداف میهن و بازگرداندن ایمن نیکلاس مادورو و سیلیا فلورس به کار گیرد.
مادورو گررا، ضمن توصیف وضعیت فعلی به عنوان یک «شوک بزرگ»، بر حضور گسترده حامیان دولت در خیابانها برای دفاع از حاکمیت ملی تأکید کرد و با هشدار نسبت به تلاشهای تفرقهافکنانه، خاطرنشان کرد که هیچ خللی در اراده آنها ایجاد نخواهد شد و تاریخ در نهایت چهره خائنان را نشان خواهد کرد. نایبرئیس امور مذهبی حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا همچنین ابراز اطمینان کرد که با حمایت جوامع مذهبی و اتحاد ملت، رئیسجمهور به کشور بازخواهد گشت.
ج- بیانه ائتلاف احزاب اپوزیسیون ونزوئلا موسوم به پلتفرم واحد دموکراتیک
این گروه پس از تشکیل اولین جلسه نمایندگان جدید که در انتخابات ۲۵ می گذشته انتخاب شدند در بیانیه ای اعلام کرد؛ این انتخابات به دلیل این حداقل شرایط ممکن را برای به رسمیت شناختن نداشتند به همین دلیل نمایندگان آن نیز فاقد مشروعیت هستند. گفتنی است اصلی ترین احزاب اپوزیسیون این انتخابات را به دلیل ادعای تقلب در انتخابات ۲۸ جولای ۲۰۲۴ تحریم کرده بودند. همچنین قابل ذکر است که اکثریت کرسی این مجلس را حزب حاکم از آن خود کرده است.
د- فشار اتحادیه اروپا برای بازگشت رهبران اپوزیسیون به چرخه قدرت سیاسی در ونزوئلا
کمیسیون اروپا روز دوشنبه پنجم ژانویه حمله آمریکا به ونزوئلا را فرصتی برای پیشبرد گذار دموکراتیک قدرت در این کشور دانست و خواستار گذار دموکراتیک در ونزوئلا با لحاظ ماریا کورینا ماچادو و ادموندو گونزالس اورروتیا، از رهبران مخالف دولت ونزوئلا شد.
آنیتا هیپر، سخنگوی سیاست خارجی اتحادیه اروپا با تمجید از نقش ماچادو و گونزالس در ونزوئلا به دلیل «مبارزه خستگیناپذیر برای دموکراسی و حقوق بشر» و رهبری یک جنبش «مسالمتآمیز» در سال ۲۰۲۴، در این راستا چنین عنوان داشت که گامهای بعدی باید بر محور گفتگو به سمت یک انتقال دموکراتیک باشد که لزوماً بایستی شامل ادموندو گونزالس و ماریا کورینا ماچادو شود.
ه- زمینه چینی برای بازگشایی سفارت آمریکا در ونزوئلا
خبرگزاری بلومبرگ در گزارشی اعلام کرد که به دنبال موفقیت عملیات نظامی واشینگتن در ونزوئلا و تغییر ساختار قدرت، کاخ سفید گامهای نخست برای بازگشایی سفارت در کاراکاس را برمیدارد.
دولت ترامپ در راستای احیای نفوذ خود در سیاست ونزوئلا تحت ریاست دلسی رودریگز، به عنوان کفیل ریاست جمهوری، در حال برداشتن نخستین گامها برای فراهم سازی امکان بازگشایی سفارت در ونزوئلا می باشد، برابر منابع آگاه، اقدامات فعلی در این راستا در مراحل مقدماتی است؛ رایزنیها درباره بازگشایی در مراحل اولیه قرار دارد و هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است.
و- بیرون راندن ایران از ونزوئلا از جمله شروط دولت آمریکا برای دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت آن کشور است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا و تام کاتن، سناتور با نفوذ جمهوریخواه یکشنبه در مصاحبه با شبکههای تلویزیونی آمریکا خواستار قطع روابط کاراکاس با تهران شدند. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دیروز به طور مشخص درباره پایان قاچاق مواد مخدر به ایالات متحده و فعالیت مجدد شرکتهای آمریکایی در صنعت نفت ونزوئلا صحبت کرد، آقای روبیو امروز به قطع همکاری با ایران و حزبالله لبنان به عنوان شرایط واشنگتن برای خانم رودریگز اشاره کرد.
به رغم این که خانم رودریگز در سخنرانی تلویزیونی خود از آقای مادورو به عنوان رئیس جمهور ونزوئلا نام برد و از آمریکا انتقاد کرد، آقای روبیو تاکید کرد آن چه رویکرد دولت ترامپ نسبت به او را مشخص خواهد کرد، عملکرد اوست. آقای روبیو گفت: «باید دید در آینده چه رخ می دهد؟ آیا قاچاق مواد مخدر ادامه پیدا می کند؟ آیا تغییری رخ می دهد؟ آیا ایران اخراج می شود؟ آیا حزبالله و ایران قادر خواهند بود یه فعالیتهایشان بر ضد منافع آمریکا ادامه دهند؟
- سه سناریوی پیشِروی ونزوئلا
نشریه تحلیلی فارن افرز سه سناریوی احتمالی را برای آینده ونزوئلا ترسیم کرده و معتقد است تصمیم و اقدام بعدی آمریکا نقشی تعیینکننده در تحقق هر یک از این سناریوها خواهد داشت. دونالد ترامپ مدعی شده است که «آمریکا تا مدتی ونزوئلا را اداره خواهد کرد». او میکوشد چهرهای نجاتبخش از آمریکا ارائه دهد، اما در پس این روایت، هدف اصلی بهرهبرداری از داراییهای ونزوئلا، بهویژه منابع نفتی این کشور، ارزیابی میشود.
در سناریوی دوم، برگزاری انتخابات ریاستجمهوری مطرح است؛ انتخاباتی که ممکن است اینبار به پیروزی اپوزیسیون ونزوئلا منجر شود.
سناریوی سوم، تشدید درگیریهاست؛ مسیری که در آن رقابتهای قدرت به خشونت کشیده میشود، بازیگران مسلح افزایش مییابند و ایالات متحده—که عملاً مسئولیت سیاسی وضعیت را پذیرفته—با فشار فزاینده برای مداخله دوباره روبهرو خواهد شد.
جمعبندی:
طی ماههای گذشته انتظارات بیشتر حول دو سناریو بود که در یکی دولت ونزوئلا با ترکیبی از حملات هوایی و عملیات مخفی سیا سرنگون میشد و در سناریوی دیگر، آمریکا با مادورو به توافقی بر سر خروج از قدرت و بازگشت اپوزیسیون میرسید. هرچند تعدادی دیگر ربایش رییس جمهور مادرو را غیر ممکن نمی دانسته اند چرا که این عمل را درکمتر نزدیک به ده سال گذشته در خصوص پاناما انجام داده بوده است و دقیقا همانند این عملیات، اما اکنون وضعیت مبهمی خلق شده است. مادورو از قدرت حذف شد اما تحولی در حکومت ونزوئلا رخ نداد. در این وضعیت میتوان چندین سناریوها را برای آینده سیاسی ونزوئلا در روزهای پیش رو در نظر گرفت.
- سناریوی نخست: مصالحه رودریگز با غرب
- پس از ربایش مادورو و خلأ در جایگاه ریاستجمهوری، مطابق اصل ۲۳۳ قانون اساسی معاون او، دِلسی رودریگز به عنوان رئیس جمهور موقت اختیارات دولت را به دست گرفت. اگرچه او در ظاهر هیچوقت موضعی در حمایت از روابط با غرب نداشته است، اما برخی شواهد رویکرد او را مبهم میکند. او در نخستین واکنش به تهاجم آمریکا، ضمن درخواست آزاد کردن مادورو، اعلام کرد که خواهان «روابط محترمانه» با آمریکا است. ترامپ نیز دیروز اعلام کرد که دولت او با رودریگز در ارتباط است و او انتخاب دیگری جز پذیرش خواستههای آمریکا ندارد.
- از این مهمتر، گزارش اکتبر ۲۰۲۵ روزنامه میامیهرالد است که ادعا کرد رودریگز بیسروصدا ابتکارهایی را پیش برده است که تا خود را جایگزینی «قابلقبولتر» برای مادورو به واشنگتن معرفی کند. حتی در سال ۲۰۱۹ گزارشهای مشکوکی دال بر دیدار اریک پرینس، بنیانگذار شرکت نظامی خصوصی بلکواتر و از حامیان ترامپ که پیشنهاد حمایت نظامی از اپوزیسیون ونزوئلا را داده بود با رودریگز منتشر شد.
- اختیارات رودریگز اندک نیست. براساس اصل ۲۳۴، معاون رئیس جمهور به مدت ۹۰ روز (و ۹۰ روز اضافی با تأیید مجلس) دولت را اداره میکند و اگر اکثریت مجلس–که برادرش خورخه ریاست آن را برعهده دارد- به این نتیجه برسد که غیبت رئیس جمهور دائمی است؛ دستور برگزاری انتخابات صادر میشود. او در این سه ماه میتواند پایههای قدرت خود را مستحکم کند و پس از آن به سمت نوعی مصالحه با ترامپ حرکت کند؛ مصالحهای که مورد پذیرش سایر نیروهای وفادار به مادورو است، همچون توافق نفتی. البته با توجه به احساسات ضدآمریکایی کنونی نمیتوان در کوتاهمدت انتظار چنین مصالحهای را داشت.
سناریوی دوم: کودتای نظامی
- اگر دولت جدید ونزوئلا بخواهد سیاست خارجی خود را کاملاً مایل به غرب کند، در این صورت کودتای نظامی وفاداران به مادورو یک احتمال جدی است. نباید فراموش کرد که چاویستها همچنان در ساختار سیاسی، قدرت دارند. در حال حاضر، دیوزدادو کابیو، وزیر کشور که در مواضع ضد آمریکایی از مادورو نیز تندتر است با گروههای شبهنظامی کولکتیوو ارتباط دارد که به او قدرت زیادی میدهد. او در سال ۲۰۰۲ نیز به چاوز برای بازگشت به قدرت کمک کرده بود. افزون بر این، ولادیمیر پادرینو، وزیر دفاع نیز مواضع مشابه کابیو را دارد. این احتمال جدی است که نظامیان در صورت مشاهده چرخش به غرب، قدرت را قبضه کنند یا حداقل به رودریگز برای تداوم سیاستهای مادورو فشار آورند.
سناریوی سوم: تداوم وضع موجود و تنش با آمریکا
- تمامی صحبتها پیرامون تمایل رودیگز به غرب تنها حدس و گمان هستند. پیش از مادورو نشانههای اندکی دال بر شکاف در دولت کنونی دیده میشد و اکنون نیز همگی مواضع تقریباً یکسانی دارند، چه اینکه رودریگز نیز جزو افراد بسیار نزدیک به مادورو محسوب میشد. در این صورت، باید بقای دولت کنونی را انتظار داشت که به معنای تداوم تنش نظامی با آمریکا و چه بسا حملات هوایی مجدد این کشور است.
آیا اپوزیسیون ونزوئلا بازخواهد گشت؟
- بهقدرترسیدن رهبران اپوزیسیون منوط به حمایت نظامی آمریکا در کنار فروپاشی ساختار سیاسی-نظامی کنونی در کاراکاس است، حال آنکه نشانهای دال بر وجود شرط دوم دیده نمیشود. همچنین ترامپ در کنفرانس خبری دیروز ماریا ماچادو، رهبر اپوزیسیون را فردی خواند که در کشورش مورد احترام نیست. این دو مورد در کنار اجتناب آمریکا از یک جنگ گسترده، شانس اندکی را برای اپوزیسیون باقی میگذارد.
با توجه به این نکات، احتمال پایینی وجود دارد که دولتی غربگرا در ونزوئلا تشکیل شود. هرچند این احتمال میرود که دولت رودریگز بتواند به توافقاتی با دولت آمریکا در حوزههایی مشخص، همچون منابع نفتی ونزوئلا برسد. در سخنان مقامات آمریکا نیز تأکید فراوانی بر کنترل نفت این کشور میشود. در این صورت، ترامپ آن را در کنار ربایش مادورو تبدیل به دستاورد برجستهای در سیاست خارجی خود میکند. لازم به ذکر است که مشاهدات کنونی نشان می دهد که جانشینان مادروکه شامل همه اعضای دولت فعلی می باشند، همگی بدنبال حفظ ماهییت چاویزم در ونزوئلا هستند و حتی با وجود حملات بعدی هرگز نمی خواهند آنرا از دست بدهند.
نظر شما