مقدمه و هویت سازمانی: بازتابی برای تغییر در لایههای زیرین رسانه
در اکوسیستم رسانهای جنوب آسیا، بازنمایی جنسیتی فراتر از یک موضوع اخلاقی، یک ضرورت استراتژیک برای توسعه پایدار است. مرکز تحقیق، منابع و نشر «عکس» (Uks) که نام آن از واژه اردوی «عکس» (به معنای بازتاب) وام گرفته شده، از سال ۱۹۹۷ به عنوان تنها نهاد تخصصی پاکستان در حوزه نظارت جنسیتی بر رسانههای چاپی، الکترونیک و دیجیتال فعالیت میکند.
«عکس» از یک سازمان دیدهبان ساده به یک نهاد قدرتمند مبتنی بر حقوق بشر ارتقا یافته است که مأموریت آن، جراحیِ ساختارهای رسانهای برای انعکاس دقیق تکثرِ دنیای امروز است. این سازمان بر این باور است که برابری جنسیتی نه یک شعار، بلکه مترادف با پیشرفت همگانی و شکوفایی پتانسیلهای اقتصادی و اجتماعی پاکستان است.
شناسنامه و ارکان فعالیت:
- تاریخ تأسیس: ۱۹۹۷
- رسالت سازمانی: نظارت بر بازنمایی جنسیتی، تحقیق در روندهای نوظهور و آگاهیبخشی علیه کلیشههای مخرب.
- حوزههای کلیدی: پژوهشهای استراتژیک، ارتقای ظرفیت حرفهای (آموزش) و ترویج (Advocacy).
تداوم ۲۸ ساله این مسیر، مرهون مدیریت استراتژیکی است که توانسته است «حافظه نهادی» را با ابزارهای مدرن تحلیل رسانه پیوند بزند.
رهبری و تخصص: همافزایی میاننسلی و سرمایه انسانی
مدیریت مداخلات حساس در جوامعی با «ساختارهای مردسالارانه نهادینهشده»، نیازمند تخصص چندرشتهای است. اعتبار «عکس» بر پایه ترکیبی از پیشینه آکادمیک و تجربه عملیاتی بنا شده است.
- تسنیم احمر (مدیر اجرایی و مؤسس): او با مدرک کارشناسی ارشد ارتباطات از دانشگاه هاوایی، پیشگام نظارت جنسیتی در پاکستان است. احمر با تدوین اولین «منشور اخلاقی حساس به جنسیت» در جنوب آسیا و تأسیس استودیوی رادیویی داخلی، استانداردهای جدیدی تعریف کرد. افتخارات او از جمله جایزه «مری مورگان هویت» (۱۹۹۸) و جایزه «رهبری رسانهای Internews» (۲۰۰۹)، گویای نقش فرامرزی اوست.
- مکانیسم پایداری تیمی: ترکیب تجربه پیشکسوتانی چون شایسته یاسمین (مدیر پروژه با کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه پیشاور و ۱۸ سال تجربه در بسیج جوامع) با دانش نسل جدید متخصصان، «توانمندی نظارتی تمامعیار» (Full-spectrum monitoring) ایجاد کرده است.
- بدنه کارشناسی: علی نثار (دستیار پژوهشی و فارغالتحصیل دانشگاه بینالمللی اسلامی اسلامآباد) با تمرکز بر طراحی سرفصلهای آموزشی و اینجی انیس (هماهنگکننده رسانه و فارغالتحصیل دانشگاهNUST) که با تحلیلهای کوانتومی خود برای یونیسف، دادههای خام را به گزارشهای استراتژیک تبدیل میکند، بازوهای اجرایی این تحول هستند.
این پیوند میان حافظه تاریخی تسنیم احمر و تحلیلهای دیجیتالمحور نسل جوان، تضمینکننده نفوذ سازمان در لایههای مختلف سیاستگذاری است.
ضرورت استراتژیک نظارت بر رسانه: تحلیل شکاف جنسیتی
نظارت بر رسانه در «عکس»، واکنشی هوشمندانه به آمارهای ناترازی است که مجمع جهانی اقتصاد (WEF) در سال ۲۰۲۱ گزارش کرده است. رسانه در پاکستان یا به عنوان بازتولیدکننده کلیشهها عمل میکند و یا به مثابه اهرمی برای «مهندسی اجتماعی مثبت».
| نرخ / درصد |
شاخص جنسیتی در پاکستان (WEF 2021) |
| ۳۱.۶٪ |
شکاف اقتصادی جنسیت |
| ۲۲.۶٪ |
نرخ مشارکت زنان در بازار کار |
| ۴۶.۵٪ |
نرخ سواد زنان |
| ۱۶٪ کمتر |
شکاف درآمدی (نسبت به مردان) |
| ۱۰.۷٪ |
سهم زنان در کابینه دولت |
تحلیل پیامدها از منظر پژوهشی:
- مرئیسازی جنسیتی: مبارزه با «هنجارانگاری مردانه» که در آن زنان یا نادیده گرفته میشوند یا در حاشیه قرار میگیرند.
- واسازی کلیشهها: تغییر پارادایم از تصویر زن «وابسته» به زن «عامل تغییر».
- کاهش مدارا نسبت به خشونت: اصلاح الگوهای رسانهای که با نمایش مثبت پرخاشگری مردانه، به طور ضمنی خشونت علیه زنان را مشروعیت میبخشند.
مخزن دانش و ابزارهای ترویجی: آرشیو به مثابه پیشران نوآوری
«عکس» طی بیش از دو دهه، یک دارایی ملی ارزشمند از «دادههای طولی» (Longitudinal Data) ایجاد کرده است که زیربنای تصمیمسازیهای کلان محسوب میشود.
ساختار منابع تخصصی:
- آرشیو عظیم: بیش از ۵۵۰,۰۰۰ داستان خبری پایششده.
- تولیدات مکتوب: ۲۴ گزارش و کتابچه پژوهشی تخصصی، ۲۲ بروشور آموزشی و ۱۰ مجموعه ابزار رسانهای (Toolkits).
- منابع مستمر: ۱۷ دوره تقویم رومیزی سالانه با محتوای ترویجی.
- تولیدات چندرسانهای: ۳۲ مجموعه رادیویی و ۳۱۶ برنامه تخصصی به همراه ۸ داستان دیجیتال.
- پلتفرمهای پایش: بخش "Sehat Check" برای پایش سلامت زنان و «دیدهبان جنسیتی رسانه»
این مخزن بیبدیل، اکنون به مثابه «موتور پیشران» برای ورود سازمان به عرصههای نوینی همچون هوش مصنوعی فمینیستی عمل میکند.
پروژههای پیشران: به سوی حاکمیت فناورانه و عدالت رسانهای
مداخلات «عکس» در سالهای اخیر از سطح نظارت سنتی به سمت حوزههای نوین و تاثیرگذار حرکت کرده است:
- هوش مصنوعی فمینیستی (Feminist AI): تلاشی استراتژیک برای «شکستن سوگیریهای الگوریتمی» در جنوب جهانی. «عکس» با دعوت از بتا-تسترها، در حال توسعه فناوریهایی است که منصفانه و فراگیر باشند.
- خودمختاری در سلامت (The Gynae Feminism Corner): پروژهای که با نگاهی نوین، حقوق باروری و سلامت زنان را به بحثهای کلان رسانهای پیوند میزند.
- روزنامهنگاری سازنده (WHAT NOW?): همکاری با دویچه وله (DW) برای ارتقای استانداردهای حرفهای و مقابله با اطلاعات نادرست در فضای رسانهای پاکستان.
- پروژه جهانی نظارت بر رسانه (GMMP): نقش محوری در نمایندگی پاکستان در بزرگترین تحقیق جهان درباره جنسیت در اخبار.
ارزیابی نهایی تاثیرگذاری: آموزش بیش از ۱۳,۰۰۰ روزنامهنگار و برگزاری بیش از ۶۰۰ دوره حساسسازی جنسیتی، نشاندهنده تغییر تدریجی اما ریشهای در اتمسفر رسانهای است.
نتیجهگیری: چشمانداز «عکس» ایجاد جامعهای است که در آن برابری جنسیتی، موتور محرک پیشرفت همگانی باشد. در جهانی که چالشهای قرن ۲۱ نیازمند مشارکت حداکثری است، «عکس» نه تنها یک آینه، بلکه قطبنمایی برای حرکت پاکستان به سوی آیندهای عادلانه است.
حضور نهادی (Institutional Footprint):
- دفتر مرکزی: اسلامآباد (E-11/3 Markaz)
- دفتر منطقه جنوب: کراچی (DHA)
- ارتباطات: +92 51 2712416 | www.uksresearch.com.pk
نظر شما