مهدی باغ ناگپور؛ الگویی از ایمان، آموزش و همزیستی

جماعت مهدی باغ در ناگپور هند، که ریشه‌ای تاریخی در بُهره داوودی دارد، امروز به‌عنوان الگویی از ایمان، آموزش و همزیستی شناخته می‌شود؛ جماعتی با نرخ سواد ۱۰۰٪، جایگاه برابر زنان، سبک زندگی ساده با ازدواج‌های جمعی و خانه‌های بدون دیوار، که علاوه بر حفظ سنت‌های مذهبی و فرهنگی، در عرصه‌های ملی مانند جنبش آزادی هند و نیز در ورزش و هنر نقش‌آفرینی کرده و اکنون به‌عنوان نماد صلح، اعتماد و توسعه پایدار در جامعه هند مطرح است.

تاریخچه شکل‌گیری

جماعت مهدی باغ در شهر ناگپور هند، نمونه‌ای برجسته از همزیستی مسالمت‌آمیز و پیشرفت فرهنگی مسلمانان است. این جماعت در سال ۱۸۹۱ میلادی توسط حضرت ملک صاحب و حضرت بدرالدین صاحب بنیان نهاده شد. جماعت مهدی باغ را می‌توان یک انشعاب تاریخی از بُهره داوودی دانست که امروز هویت مستقل و متمایز خود را دارد. آنان اصول ایمان به خداوند متعال، پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت (ع) را سرلوحه خود قرار دادند و جامعه‌ای مبتنی بر روشنایی، رستگاری، آزادی و نجات بنا کردند.

تاریخچه شکل‌گیری

در سال ۱۸۹۰، حضرت ملک صاحب در سن ۲۱ سالگی اجازه معنوی یافت تا دعوت الهی را آشکارا آغاز کند. پس از دیدار با حضرت بدرالدین صاحب، دعوت در بمبئی آغاز شد و سپس رهبران و پیروان در سال ۱۸۹۲ به ناگپور مهاجرت کردند و زمینی را خریدند که امروز به «جماعت مهدی باغ» شناخته می‌شود. پس از وفات حضرت ملک صاحب در سال ۱۸۹۹، حضرت بدرالدین صاحب به عنوان جانشین معنوی و اجتماعی معرفی شد.

خدمات اجتماعی و آموزشی

از همان آغاز، بناهای اولیه شامل مسجد، مدرسه، خانه‌ها، برج مراقبه، چاه‌ها و چاپخانه سنگی برای نشر تعالیم جماعت ساخته شد. همچنین نخستین درمانگاه رایگان توسط دکتر عباس علی صاحب اداره می‌شد که بعدها به عنوان نخستین داعی دعوت شناخته شد.

از زمان تأسیس تاکنون، نرخ سواد در این جماعت ۱۰۰٪ بوده است. این دستاورد بی‌نظیر، افراد برجسته‌ای را در عرصه‌های علمی، فرهنگی و هنری پرورش داده است. امروز نیز سه مؤسسه خیریه فعال هستند: بنیاد خیریه مهدی باغ (MBPF)، بنیاد فضا و باشگاه جوانان مهدی باغ (MBYC).

فرهنگ و سنت‌ها

پوشش سنتی در مناسبت‌های مذهبی و اجتماعی همچنان حفظ شده است. غذاهای سنتی مانند پالیدا، بریانی، خچرا و ورخاپوری بخشی از میراث آشپزی جماعت‌اند. سنت غذا خوردن دور «ثال» نیز همچنان رایج است.

هنرهای سنتی مانند معماری، نقاشی، گلدوزی و صنایع دستی نسل به نسل منتقل شده‌اند. شاهزاده یعقوب ملک صاحب، فرزند حضرت ملک صاحب، نقاشی بین‌المللی بود که اثرش در نمایشگاه ادینبورگ ۱۹۵۹ جایزه گرفت.

امکانات و جایگاه امروز

مهدی باغ امروز مجهز به امکانات مدرن است: زمین گلف، استخر، سالن‌های ورزشی، کافه فرهنگی و پروژه‌های زیست‌محیطی مانند انرژی خورشیدی و تنوع زیستی. باغ‌های سرسبز آن با بیش از صد گونه پرنده، پناهگاهی طبیعی در دل شهر ناگپور هستند.

این جماعت میزبان شخصیت‌های برجسته جهانی از جمله رؤسای جمهور هند، سفیران خارجی، هنرمندان و ورزشکاران بوده است. همچنین کنفرانس بین‌المللی «نقش سادات علوی در توسعه صلح، همزیستی مسالمت‌آمیز، هنر و علم در هند» در این مکان برگزار شد.

ویژگی‌های منحصر به فرد مهدی باغ

• جایگاه زنان: زنان در مهدی باغ جایگاهی برابر با مردان دارند. آنان در مسجد نماز می‌خوانند و در فعالیت‌های اجتماعی و آموزشی نقش فعال دارند. حتی یکی از مقامات عالی‌رتبه پس از داعی، یک زن است؛ مولائی صاحب زینب لامک، نوه‌ی بنیان‌گذار.
• سبک زندگی ساده: ازدواج‌ها در این جماعت بسیار ساده برگزار می‌شوند؛ چند زوج در یک مراسم مشترک ازدواج می‌کنند، مهریه تنها ۷ یا ۱۱ روپیه است و جهیزیه وجود ندارد. این سنت، نمادی از برابری اجتماعی و سادگی زندگی است.
• خانه‌های بدون دیوار و قفل: سکونت‌گاه ۲۵ هکتاری مهدی باغ با خانه‌هایی بدون دیوار و قفل، نمادی از اعتماد و همزیستی مسالمت‌آمیز میان اعضای جماعت است.
• نقش تاریخی در جنبش آزادی هند: رهبران اولیه‌ی جماعت در جنبش آزادی هند مشارکت داشتند و حتی جواهر لعل نهرو را در مهدی باغ میزبانی کردند. این نشان می‌دهد که جماعت علاوه بر فعالیت مذهبی، در عرصه‌ی ملی نیز نقش‌آفرین بوده است.
• ورزش و هنر: اعضای جماعت در تیم ملی گلف و کریکت هند حضور داشته‌اند و در عرصه‌ی هنر نیز موفقیت‌های بین‌المللی کسب کرده‌اند؛ از جمله شاهزاده یعقوب ملک صاحب که نقاشی‌اش در نمایشگاه ادینبورگ ۱۹۵۹ جایزه گرفت.

جمع‌بندی

امروز مهدی باغ هم یک جماعت مذهبی است و هم یک «باغ فرهنگی»؛ مکانی که میراث معنوی و فرهنگی گذشته را حفظ کرده و در کنار آن با ابتکارات نوین در حوزه آموزش، هنر، ورزش و محیط زیست، الگویی از توسعه پایدار و همزیستی مسالمت‌آمیز ارائه می‌دهد. ویژگی‌های منحصر به فرد این جماعت، از برابری جنسیتی و سادگی اجتماعی گرفته تا نقش تاریخی در آزادی هند، جایگاه آن را به عنوان نماد صلح و اعتماد بیش از پیش برجسته کرده است.
منابع
 The Week – گزارش «Inside Mahdi Bagh, India’s smallest religious sect» (ژوئن ۲۰۲۲)

The Hindu – مقاله «Progressing with love: A look at what distinguishes Atba-e-Malak Badar community from other Muslims» (ژوئیه ۲۰۱۴)

Times of India – خبر «Historic Mediation: 125-Year-Old Religious & Property Row Settled In 2 Hearings» (نوامبر ۲۰۲۵)

Nagpur Today: گزارش - 125»year-old Dawoodi Jamaat dispute ends in historic reconciliation in Nagpur» (نوامبر ۲۰۲۵)

Home of Harmony Blog – یادداشت «Harmony has a home» (ژوئن ۲۰۲۲)