رمضان نهمین ماه تقویم اسلامی است. این ماه همچنین به عنوان رمضان مبارک نیز شناخته می‌شود و مسلمانان در سراسر جهان، از جمله در جهان اسلام، در این ماه روزه می‌گیرند که هر ساله در یک زمان، گاهی با اختلاف یک روز، جشن گرفته می‌ شود. مفهوم روزه در هر دین الهی و غیرالهی، از جمله مسیحیت، یهودیت، هندوئیسم، جینیسم و ​​اسلام وجود دارد. در این ادیان الهی و غیرالهی، روزه به هر شکلی انجام می ‌شود، اما در همه ادیان هدف از روزه، رشد معنوی است. در اسلام، روزه عملی است که در آن مسلمانان از اذان صبح تا اذان مغرب از هر چیزی که روزه را باطل می‌کند، خودداری می‌کنند. روزه در اسلام یک آیین و فرهنگ دینی است که مؤمنان برای نزدیک شدن به خدا و کسب تقوای الهی انجام می‌دهند. روزه گرفتن به مدت یک ماه در ماه مبارک رمضان، رشد معنوی یک مسلمان و همچنین سلامت جسمی او را بهبود می‌ بخشد، که این امر توسط علم امروز ثابت شده است. همچنین، از نظر قرآن کریم، روزه نه تنها بر امت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) واجب است، بلکه بر امت های پیامبران الهی پیشین نیز واجب بوده و هدف از آن تقوای الهی است. (سوره بقره آیت183)

    مسلمانان پاکستان در طول ماه مبارک رمضان تمهیدات ویژه‌ ای برای سحری و افطار می ‌بینند. افطار کردن و دادن سنت پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) است. روایت معروفی در برخی از کتاب های اهل سنت و اهل تشیع وجود دارد که روزی اهل بیت (ع) از جمله مولای متقیان حضرت علی (ع)، حضرت فاطمه (س) و حضرت حسنین کریمین (ع) روزه بودند، وقت افطار گدا آمد، همه آن ها غذایشان را به او دادند و با آب افطار کردند. روز بعدی نیز موقع افطار گدا آمد و همه غذایشان را به او دادند و با آب افطار کردند. همین اتفاق در روز سوم نیز تکرار شد. بنابراین، این یک عمل نمونه ای برای مسلمانان است و آنها در ماه مبارک رمضان سرشار از روحیه فداکاری هستند. در برخی از کشورهای اسلامی از جمله در پاکستان، تمهیدات ویژه ‌ای برای افطار اقوام و روزه‌ داران عمومی در نظر گرفته می شود.

    مسلمانان پاکستان از شکوه این ماه مبارک بسیار شادمان هستند و هر ساله مشتاقانه منتظر فرا رسیدن آن هستند. در زمان سحری و افطار، برنامه‌ های رمضانی و آهنگ ‌های رمضانی از شبکه ‌های تلویزیونی، صحنه‌ای از بهشت ​​را به نمایش می‌گذارند و به ویژه آهنگ اول ماه مبارک رمضان، مژده سفره‌ های با شکوه بهشتی را می‌دهد که در جاده‌ها برای فقرا، نیازمندان و افراد غریبه در تمام شهرهای پاکستان پهن می شود.

    در پاکستان، سنت برگزاری سفره افطار رایگان برای روزه‌ داران در مساجد سال‌هاست که وجود دارد، اما اکنون، با توجه به اینکه تقریباً ۴۰ درصد از جمعیت این کشور زیر خط فقر زندگی می‌کنند، این سنت به یک عمل کاملاً خیریه تبدیل شده و افطار ماه مبارک رمضان در مساجد، حسینیه ها و همچنین در میادین عمومی آغاز شده است.

   در پاکستان، در ماه مبارک رمضان دادن غذای رایگان به مردم در اماکن عمومی، در میادین، پارک‌ ها یا کمربندهای سبز در دهه گذشته به یک سنت تبدیل شده است، زیرا قدرت خرید مردم عادی با درآمد آنها مطابقت ندارد و بسیاری از افراد شاغل نیز دیده شده ‌اند که سعی می‌کنند از این اماکن عمومی غذای رایگان بخورند. این افراد شامل نگهبانان، فروشندگان مغازه‌ها و کارگران روزمزد هستند که معمولاً کار پیدا می‌کنند، در حالی که تعداد زیادی از افراد بیکار نیز به این اماکن عمومی مراجعه می‌کنند. بسیاری از خانواده‌های سفیدپوش نیز از جمله ذینفعان این سفره‌ها هستند. با این حال، در طول ماه مبارک رمضان، این سفره‌ها به سحری و افطاری رایگان تبدیل می‌ شوند. همانطور که این روزها، سفره‌های افطاری رایگان از کراچی تا خیبر آغاز به چیدن می‌ کنند.

    ماه مبارک رمضان در پاکستان، مانند سایر کشورهای اسلامی، با شور و شوق زیادی به عنوان بهار خوبی‌ ها جشن گرفته می‌ شود. در شهرهای مختلف پاکستان از جمله در شهر کراچی، لاهور اسلام آباد و در سایر شهر های پاکستان نیز، نشانه ‌هایی از این شور و شوق به ویژه در زمان سحر و افطار دیده می‌شود. مردم به ویژه در زمان افطار به سمت فروشگاه‌های سنتی غذا و تنقلات هجوم می‌آورند. در این خصوص برخی از مسلمانان پاکستان معتقدند که: بدون شک خداوند به همه اجازه داده است که افطار را به خوبی برگزار کنند، اما در این مناسبت باید به افراد فقیر و نیازمند که زندگی بسیار سختی را سپری می‌کنند نیز نگاهی بیندازیم تا آنها نیز از برکات و نعمت‌های ماه مبارک رمضان بهره‌مند شوند. آن جائیکه که رسم تهیه سحری و افطار رایگان برای فقرا رو به افزایش است، شکایاتی نیز وجود دارد مبنی بر اینکه مغازه‌ داران قیمت مواد غذایی و نوشیدنی ها را در ماه مبارک رمضان به شدت افزایش می‌دهند. به همین دلیل، مغازه‌داران، ماه مبارک رمضان را ماه گرانی برای مردم معرفی می‌کنند، زیرا حتی قیمت معمولی‌ترین مایحتاج زندگی، از جمله حبوبات، سبزیجات و میوه‌ها، به طور غیر معمول افزایش می‌یابد. تحلیلگران معتقدند که افزایش اخیر قیمت بنزین توسط دولت، بار بیشتری را بر دوش مردم عادی گذاشته است. حتی آرد گندم هم گران شده است. هزینه ‌های بالای برق، آب و گاز و مالیات، ماه مبارک رمضان را به جای ماه رحمت، به ماه سختی برای مردم برای مردم عادی  به ویژه برای مسلمانان پاکستان تبدیل کرده است. مسئولین دولت که در زمینه کاهش تورم فعالیت می‌کنند، معمولاً به اظهارات و ادعاها محدود می‌شوند. باید به خاطر داشت که تعطیلی فروشگاه‌ های دولتی تحت عنوان "فروشگاه‌ های لوازم خانگی" توسط دولت پاکستان، این ماه مبارک رمضان را به منبع تورم بیشتری تبدیل کرده است. از سوی دیگر، دولت افزایش های اندک حقوق را با افزایش تورم یا مالیات جبران می کند و در نتیجه، افراد شاغل به طور فزاینده ای به جمع بیکاران می پیوندند.

       شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، مانند هر ساله بسته رمضانی ۳۸ میلیارد روپیه‌ای را برای مردم پاکستان اعلام کرده است. در همین حال، تعداد افرادی که در ماه مبارک رمضان سحری و افطار رایگان دریافت می‌کنند نیز در مکان‌های مختلف شهر لاهور و سایر شهرهای پاکستان رو به افزایش است. داتا دربار، که حرم حضرت علی عثمان هجویری، صوفی بزرگ شبه قاره در لاهور است، به طور سنتی توسط خیرین، سحری و افطار را برای مردم ترتیب می‌ دهد. صف‌ های طولانی به ویژه در ماه مبارک رمضان در اینجا دیده می ‌شود. مردم معتقدند که این مراسم افطاری دسته‌جمعی اکنون برای مردم عادی اهمیت زیادی پیدا کرده است. افراد زیادی برای صرف سحری و افطار رایگان به اینجا می ‌آیند. خداوند به مردم دستور داده است که در ماه مبارک رمضان بیشتر صدقه بدهند تا حتی فقرا و نیازمندان بتوانند به راحتی سحری و افطار خود را آماده کنند و در شادی‌ها و برکات ماه مبارک رمضان سهیم شوند[1].

     پیش از این، برای پهن کردن سفره ماه مبارک رمضان نیازی به مجوز نبود، هر کسی که توانایی مالی داشت، می‌توانست در هر جایی سفره پهن کند، اما امسال، دولت اسلام آباد به دلیل نگرانی‌های امنیتی، اجازه قبلی را برای سفره‌های ماه مبارک رمضان در اسلام‌ آباد اجباری کرده است. براساس گزارش ها، با توجه به ماه مبارک رمضان ۲۰۲۶ میلادی فرمانداری شهر اسلام آباد،پایتخت پاکستان اخذ مجوزهای دولتی برای برگزاری مراسم افطاری در خیابان‌ها و اماکن عمومی را الزامی اعلام کرد. سخنگوی اداره منطقه، پیش از آغاز ماه مبارک رمضان در گفتگو با رسانه ‌ها گفت که این تصمیم به دلیل نگرانی‌های امنیتی در پایتخت پاکستان گرفته شده است. همه کسانی که علاقه‌ مند به برگزاری افطار خیابانی هستند می‌توانند درخواست‌های خود را با جزئیات کامل ارسال کنند. این سخنگو گفت که دولت از شناسایی محل و تأمین سایر امکانات، از جمله امنیت، اطمینان حاصل خواهد کرد. به گفته این سخنگو، معاونین شهردار اسلام آباد قبل از صدور مجوز، مکان‌های پیشنهادی را بررسی خواهند کرد. از زمان اعلام این خبر توسط دولت اسلام آباد، تاکنون، (یعنی تا آغاز ماه مبارک رمضان)  ۱۸ درخواست از پایتخت پاکستان دریافت شده است. دولت به صراحت اعلام کرده است که بدون ثبت نام، هیچ افطار عمومی در هیچ نقطه‌ای از شهر مجاز نخواهد بود.

 مقامات دولت اسلام آباد اعلام کردند این اقدام با هدف حفظ جریان ترافیک در زمان افطار، کنترل جمعیت و حفظ نظم در اماکن عمومی انجام می ‌شود. تیم‌ های انتظامی در طول ماه مبارک رمضان بر نقاط مختلف شهر نظارت خواهند داشت و ممکن است غرفه ‌ها یا اماکنی که بدون مجوز برپا شده ‌اند، جمع ‌آوری شوند[2].

      از سوی دیگر مریم نواز شریف، سروزیر ایالت پنجاب پاکستان، به سازمانی برای نظارت امور مالیاتی پنجاب پاکستان (PARA) دستور داده است تا در ماه مبارک رمضان برای جلوگیری از تورم، علیه سودجویان و احتکار کنندگان اقدام کند و در طول ماه مبارک رمضان به ۴ میلیون خانواده کارت‌ های نگهبانی رمضان ارائه می دهد. مریم نواز، همچنین از لغو محدودیت‌ های ساعات کاری بازارها و مراکز خرید در طول ماه مبارک رمضان خبر داد. مریم نواز شریف، در نشستی که در مورد برنامه نگهبانی ماه مبارک رمضان برگزار شد، گفت که همه بخشداران و معاونین آن ها در سراسر ایالت پنجاب وظایف خود را در طول ماه مبارک رمضان به خوبی انجام خواهند داد. دیو تورم در طول ماه مبارک رمضان بیرون می ‌آید. رمضان ماه برکت و رحمت است. تمهیدات ویژه‌ای برای کنترل تورم در طول ماه مبارک رمضان در نظر گرفته شده است.

اقدامات ویژه‌ای در طول ماه مبارک رمضان در سراسر جهان انجام می ‌شود. متأسفانه، موجی از تورم در طول ماه مبارک رمضان در سراسر پاکستان رخ می‌ دهد و اکثر جمعیت این کشور نمی‌ تواند بار تورم را تحمل کند. در حالیکه غرفه‌ های ویژه ای جهت عرضه اقلام ارزان در رمضان مبارک در اروپا و سایر کشورهای غیرمسلمان نیز برپا می شود. مریم نواز شریف، سروزیر ایالت پنجاب، گفت که همکاری دولت و خیرین در طول ماه مبارک رمضان تفاوت بزرگی ایجاد خواهد کرد. همه مسئولین نهادهای مربوطه، از جمله من، باید مسئولیت‌ های خود را در طول ماه مبارک رمضان انجام دهیم. فقرا و کسانی که با مشکلات مالی مواجه هستند، مجبور نخواهند بود به دولت ایالتی پنجاب مراجعه کنند، بلکه خود دولت ایالتی به آن ها کمک خواهد کرد. وی گفت که دولت بسته های کمکی خانواده ‌های نیازمند را به ورودی منزلشان تأمین خواهد کرد. بیش از ۴۰۰۰۰۰ کارت نگهبانی رمضان مبارک به ورودی منزل مردم این ایالت تحویل داده شده است. تا دهم رمضان مبارک، به ۴ میلیون خانواده کارت نگهبانی رمضان ارائه خواهد شد. مریم نواز شریف، سروزیر پنجاب، از مردم ایالت خود درخواست کرده است که کارت ‌های نگهبانی رمضان را پس از استفاده دور نیندازند،زیرا در آینده نیز کمک‌های مالی توسط همین کارتها ارائه خواهد شد. همچنین در طول ماه مبارک رمضان از بازارهای رفاه به مردم کمک خواهد شد. هیچ کس مجبور نخواهد بود برای تهیه مواد غذایی در صف بایستد. دولت در تمام مناطق باید مسئولیت کامل تضمین کمک به مردم در طول ماه مبارک رمضان را بر عهده بگیرد. مریم نواز گفت که در طول ماه مبارک رمضان به بیش از ۴ میلیون خانواده ۱۰،۱۰،۰۰۰ روپیه کمک نقدی ارائه خواهد شد. مردم همچنین از کارت نگهبانی رمضان کمک دریافت خواهند کرد. همه مردم می ‌توانند با کارت نگهبانی رمضان از دستگاه‌ های خودپرداز پول دریافت کنند. در طول ماه مبارک رمضان، مبلغ ۷۰۰۰ روپیه اضافی به دارندگان کارت رمضان نگهبان ارائه خواهد شد. ۱۶۷ محل کمپ برای کارت رمضان نگهبان در تمام مناطق فعال شده است. با کارت رمضان نگهبان می‌توان از تمام محل‌های کمپ پول نقد دریافت کرد. مریم نواز همچنین گفت هر کسی که در رابطه با کارت رمضان نگهبان از مردم پول بخواهد، به شدت مجازات خواهد شد. هر نماینده‌ای که درخواست پول کند باید فوراً گزارش شود، علیه آن اقدامات سختگیرانه‌ای انجام خواهد شد. تحویل رایگان سر ورودی منازل نیز از بازارهای رفاه برای عموم فراهم خواهد شد. سر وزیر پنجاب، به کمیته‌های کنترل قیمت دستور داده است تا اقدامات سختگیرانه‌ای برای جلوگیری از تورم انجام دهند. مقامات (PARA) عرضه کالاها را با نرخ‌های تعیین شده در طول ماه مبارک رمضان تضمین خواهند کرد. مریم گفت که نیروی (PARA) از امروز اقدامات سختگیرانه‌ای علیه تورم در سراسر ایالت پنجاب انجام خواهد داد. سودجویان باید با شدیدترین اقدامات روبرو شوند. بازار سهولت و بازار رمضان در تمام شهرهای پنجاب کاملاً فعال شده ‌اند. مردم از بازارهای سهولت نه تنها کالاهایی به قیمت میلیون‌ها، بلکه به قیمت میلیاردها روپیه خرید می‌کنند.

 اقلام غذایی ۱۵ درصد ارزان‌ تر از بازارهای عمومی در بازارهای سهولت دستیاب هستند. مریم نواز گفت که بازارهای رمضان و بازارهای سهولت در شهرهای مری، رحیم یار خان، اتک، کوت آدو، بهاولنگر، تالا گنگ، جهلوم، مندی بهاءالدین و نانکانا صاحب فعال شده ‌اند. همچنین در شهرهای بوری والا، مولتان و بهاول نگر نیز بازارهای رمضان و بازارهای سهولت نیز فعال شده ‌اند. همه بازارهای سهولت به بازارهای رمضان تبدیل شده ‌اند. در بازارهای سهولت، فضایی برای نشستن سالمندان، زنان و بازی کودکان وجود دارد. در همه بازارهای سهولت، مراقبت ویژه‌ای برای توالت ‌ها و نظافت انجام می‌شود. آقای افضل کهوکهر و کل تیم وی شایسته تبریک برای معرفی مدل فوق‌العاده بازار سهولت هستند. افراد نیازمند و ضعیف از نظر اقتصادی می‌توانند از بازار سهولت سهمیه خریداری کنند. مریم نواز شریف، سروزیر ایالت، گفت که افراد ثروتمند باید سفره‌ های خود را به فقرا و روزه ‌داران گسترش دهند. حدود ۳۰۰ سفره ماه مبارک رمضان در ۱۴۷ شهر ایالت پنجاب برپا خواهد شد. در تمام سفره ها غذای با کیفیت ارائه می ‌شود. ده کیلوگرم آرد گندم با قیمت ۹۰۰ روپیه در سراسر ایالت فروخته می‌ شود. مریم نواز شریف، سروزیر ایالت، گفت که در طول ماه مبارک رمضان باید تمهیدات امنیتی فوق‌العاده‌ای در مساجد، انبارهای کامیون و ایستگاه‌های اتوبوس ها و راه‌آهن اتخاذ شود.

 باید در طول ماه مبارک رمضان به نظافت توجه ویژه ‌ای شود[3]. تحلیلگران مذهبی و فرهنگی پاکستان معتقدند که این ترتیب سفره افطار ماه مبارک رمضان، با آنچه مردم هر روز در مساجد محله خود، به شکل مهمانی های افطار ویژه برای عزیزان و اقوام خود در خانه هایشان یا به شکل همایش ها و برنامه های دانشگاهی و فرهنگی انجام می دهند، متفاوت است. چند سالی است که نیکوکاران از طرق مختلفی از جمله، تهیه بسته های حمایتی اقلام خوراکی و پول نقد به فقرا و نیازمندان کمک می‌کنند. مانند سال‌های گذشته، امسال نیز برخی از نیکوکاران در گروه‌ های رسانه‌های اجتماعی اعلام کرده‌اند که کمک‌های مالی ماه مبارک رمضان از ده هزار تا بیست و پنج هزار روپیه افرادی مستحق می‌توانند با به اشتراک گذاشتن نام و شماره خود در گروه واتساپی مذکور، آن حمایت مالی نقدی را دریافت کنند، در نظر گرفته شده است.

مراسم ویژه ماه مبارک رمضان در پاکستان

    با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، مساجد سراسر پاکستان رونق می‌گیرند. مسلمانان سعی می‌کنند نمازهای پنجگانه خود را با جماعت در مسجد محلی خود اقامه کنند، جایی که هر روز تمهیدات کاملی برای افطار فراهم شده است.

چند روز قبل از شروع ماه مبارک رمضان، جدول افطار در مساجد نمایش داده می ‌شود که در آن مردم با وارد کردن نام، شماره تلفن و روز خود، روز افطار خود را انتخاب می‌کنند. همه سعی می‌کنند انواع و اقسام چیزها را در سفره افطار خود داشته باشند، بنابراین انواع مختلفی از میوه‌ ها و نوشیدنی‌ ها، از جمله خرما و شیرینی ها وجود دارد. شیعیان علاوه بر نمازهای پنجگانه روزانه، در ماه مبارک رمضان نمازهای مستحبی و نماز شب با اهتمام خاص در مساجد یا در خانه خود می خوانند، در حالی که اهل سنت در شب های ماه مبارک رمضان نماز تراویح را با جماعت در مساجد می خوانند و در طول ماه مبارک رمضان تلاوت قرآن کریم را در این نماز تراویح به پایان می رسانند. شیعیان شب های نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم را با تمهیدات ویژه ای به عنوان شب قدر و مراسم سالروز ضربت مولای متقیان حضرت علی علیه السلام و روز شهادت ایشان را برگزار می کنند. در شهرهای مختلف پاکستان  مجالس عزا برگزار شده و در ادامه عزاداران راهپیمایی های عزاداری را برگزار کرده و سینه زنی می کنند.

 در حالیکه اهل تسنن از بیست و یکم ماه مبارک رمضان برای اعتکاف در مساجد می پردازند که تا رویت ماه شوال ادامه پیدا می کند. برخی از اهل تشیع نیز در آخر ماه مبارک رمضان سه روز در مساجد اعتکاف می کنند. در مساجد بزرگ پاکستان برای معتکفین اهتمام ویژه ای انجام می شود، خیرین برای سحر و افطار معتکفین اهتمام می ورند.هنگام رویت هلال شوال فامیل های نزدیک با گل ها برای استقبال معتکفین می روند و معتکفین را دست جمعی با گل پاشی و شعار ها خانه می آورند.

    روز بیست هفتم ماه شعبان نزد اهل سنت پاکستان اهمیت ویژه ای دارد. برخی از اهل سنت معتقدند که این روز، روز نزول قرآن کریم و شب قدر است و در سحر آن روز جهت جشن گرفتن آن روز غذاها و شیرینی های متفاوتی درست و در همسایگی توزیع می کنند. برخی از شیعیان معتقدند که این روز از سوی معاویه بر شهادت مولای متقیان حضرت علی علیه السلام جشن گرفته شده بود، زیرا در آن زمان این امکانات وجود نداشته و مردم با اسب سفر می‌کردند. وقتی مولا علی (ع) در مسجد کوفه به شهادت رسیدند، سواری از آنجا به سوریه ​​رفت تا معاویه را مطلع کند. او سحرگاه بیست و هفتم ماه مبارک رمضان به سوریه رسید و معاویه، والی سوریه را خبر داد، وی با شنیدن خبر شهادت مولای علی (ع) جشن و سرور را اعلام کرد. از این رو، پیروان او هنوز سحرگاه بیست و هفتم  ماه مبارک رمضان آن جشن را می‌گیرند.لازم به ذکر است که در طول ماه مبارک رمضان، شبکه ‌های تلویزیونی گفتگوهایی را با حضور علمای مکاتب فکری اسلامی مختلف ترتیب می‌ دهند، که در کنار آن نشست های گفتگو، پرسش و پاسخ نیز برگزار می‌ شود، در حالی که نویسندگان مقالات خود را در روزنامه ‌ها و مجلات در مورد اهمیت ماه مبارک رمضان منتشر می‌ کنند.

برگزاری روز قدس در پاکستان

   در پاکستان، برخلاف روزهای عادی، نماز جمعه در ماه مبارک رمضان با شور و شوق زیادی برگزار می ‌شود، اما آخرین جمعه ماه مبارک رمضان هر ساله به عنوان "روز قدس" و با شور و شوق زیادی برگزار می ‌شود و مسلمانان در سراسر کشور به حمایت برادران فلسطینی مظلوم خود در تظاهرات شرکت می ‌کنند. از زمانی که حضرت امام خمینی (ره)، رهبر کبیر انقلاب اسلامی جشن روز قدس را در سراسر جهان به همبستگی با مردم مظلوم فلسطین اعلام کردند، روز قدس هر ساله با شکوه و جلال خاصی در پاکستان برگزار می ‌شود و تعداد زیادی از مسلمانان شیعه و سنی برای ابراز همبستگی با فلسطینیان مظلوم در راهپیمایی ‌های قدس شرکت می‌کنند. این راهپیمایی ‌ها با اقامه نماز جمعه در تمام شهرهای بزرگ و کوچک پاکستان آغاز می ‌شود که در آن مردم با پلاکاردها و شعارهایی به حمایت فلسطین، شرکت می‌کنند.

منابع: