زبان عربی روحِ عصر است و «طعمِ بیروت» غذا را از جایگاهِ صرفِ پختوپز و خوردن، به افقِ دانش ارتقا میدهد
به مناسبت روز جهانی زبان عربی، «انجمن السبیل و باشگاه القلم» به دیداری با نویسنده نادر سراج درباره کتاب او با عنوان «طعم بیروت؛ سفرهها و روایتها» دعوت کرد. این نشست عصر روز پنجشنبه ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ در کتابخانه الیاس خوری در منطقه باشوره برگزار شد و جمعی از علاقهمندان در آن حضور داشتند. برنامه با سخن خوشامدگویی آنتوان بولاد، رئیس انجمن، آغاز شد و سپس اکرم الریّس، دبیر باشگاه القلم، به معرفی اثر پرداخت.
الفبای خوراک، جوهر هویت لبنانی و آینه فرهنگ عربی
هنگامی که کتابخانه «السبیل» میزبانی نویسندهای را بر عهده میگیرد تا تازهترین دستاورد علمیِ او ــ که از نظر آکادمیک نامتعارف است ــ یعنی کتاب «طعم بیروت؛ سفرهها و روایتها» را معرفی کند، در واقع به گفتمان حاشیهای، که به زندگی روزمره، تجربه زیسته و کارکرد مصرفی میپردازد، مجال میدهد تا جایگاه معرفتی خود را در میدانهای پژوهش علمی و راهروهای دانشگاهی باز یابد.
این کتاب سیمای یک فرهنگ غذایی را به تصویر میکشد که با پوششی بلاغی آراسته شده است؛ فرهنگی که در آن اجتماع با انسان، میراث با معاصرت، خوراک با هویت ملی، و آیین همسفرگی با حسّ تعلق به جامعه زبانی درهم میآمیزد. کتاب نه به تاریخنگاری مسیرهای غذا میپردازد و نه صرفاً درگیر معرفی خوراکها، دستورهای پخت و لوازم تهیه آنهاست؛ بلکه روزنهای معرفتی به جهانی چندلایه از خوراکیها و نوشیدنیها میگشاید؛ جهانی که ویژگیهای آن ترغیب، بازاریابی، مصرف، غذای سریع، سیر کردن شکمها و در عین حال تغذیه ذهنها با آنچه خوشایند و دلپذیر است، به شمار میآید. نوآوری اثر در این است که ۱۸۰ تعریف، توضیح و شرح را در پیوند با غذا، اطعام، مهماننوازی و مناسبتهای گستراندن سفره در شادیها و سوگها، و نیز ضیافتها ــ از جمله سماطِ سلطنتیِ حجاز ــ در خود جای داده است.
1- چرا بیروت؟
زیرا بیروت با عمران شهریِ شکوفا و خیزشی اقتصادی بالیده است؛ خیزشی که با همّت مردم و ساکنانش بنا میشود و پیوسته نوسازی میگردد. صنایع غذایی آن توجه ما را جلب کرد و خوراکها و شیرینیهای خوشنامش (مانند کبه ارنبیه، مصقّعه و مفَتّقه و …) ما را درنگانید. ساکنان و بازدیدکنندگانش از مهماننوازی رستورانهایی بهرهمند شدند که به خوشروییِ پذیرایی و طعمِ دلانگیز لقمههایشان شهرهاند.
این موضوع ما را برانگیخت تا رابطهای دوستانه و پایدار میان خوراک و گفتار را واکاوی کنیم؛ چرا که همجواری و همنواییِ این دو، پناهگاهی برای خلاقیتهای زبانِ ضاد و بلاغتِ فرآوردههای گفتاری آن است، و ظرفی برای حافظه جمعی که میراث فرهنگیِ مردمی و غذایی را با دلالتهای گسترده و بارورشان حفظ میکند.
2- چرا «طعم»؟
زیرا طعمِ خوراکهای ما چکیده حافظه شهرها و روستاهای ماست و نوعی مقاومت فرهنگی را شکل میدهد که میکوشد هویت ملی را در برابر جهانیشدنی که بر سفرهها، زبان جوانان و ذائقه خوراکهای ملی ما سایه میافکند، حفظ کند؛ چه در بیروت و لبنان و دیاسپورا، و چه در دیگر کلانشهرهای عربی مانند طرابلس، دمشق، حلب و طرطوس، قاهره و اسکندریه، عمّان و غزه.
این کتاب نمونهای زبانی-کاربردی از تمام آثار سراج در حوزههای عمران شهری است؛ چرا که خوراک و همزادش یعنی گفتار، شایسته یک کتاب کیفی و برجسته هستند که میتوان به آن افتخار کرد. نویسنده در قلمروهایی بکر و نوآورانه گام نهاده است که با پژوهشهای مرسوم تفاوت دارد؛ او به موضوعات حاشیهای و مغفول، آنگونه که شایسته توجه علمی مناسب است، پرداخته تا متونی مرکزی پدید آورد که تحت مطالعه زبانشناسی نوین و موضوعات ارزشمند معرفتی قرار گیرند.
بر اساس آنچه گفته شد و با پیروی از اصلی که نویسنده از دهه نود میلادی را به «تفکر خارج از چارچوب» برانگیخته است، اکنون خوراک در نگاه او و با قلمش از ویژگیهای «پخت و پف کردن» و «خبرهای زنان تنور» رها میشود و با توانایی، مراتب «روزمره»، «اشیای بیارزش» و «سبد زباله فرهنگی» را پشت سر میگذارد تا به موضوعی جدی و علمی بدل شود که با دقت زبانشناسان وارد فضای دانشگاهی شده است.
خلاصة گفتار:
درس زبانشناسی نوین که بنیانهای آن در کتاب «طعم بیروت» مورد استفاده قرار گرفته است، توانست هم نویسنده و هم کتاب را در نمایش مسیرهایی که زبان عربی طی کرده است، یاری دهد؛ مسیرهایی برای باریکسازی سبکها، تطبیق ترکیبها، توسعه ساختارها و بررسی زیباییشناسی بلاغت عامیانه که در گفتمان خوراک پراکنده است.
این کتاب با روح زمان سخن گفت و بهحق آینه جهان و ستون فرهنگ عربی شد. برای مردم خود ثابت کرد که هرگز عاجز از ورود به هر حوزه دانش انسانی نیست. همچنین نشان داد که مادریّتِ زبان عربی مانع از جهانی بودن آن نیست و این زبان دیگر در یک «کپسول زمانی» گرفتار نشده که ارتباطش با جهان را محدود کند؛ بلکه هر چه بیشتر به سوی گشودگی، نفوذ و گسترش حرکت میکند.
Top of Form
Bottom of Form
لینک خبر:
نظر شما