شیو گواو چینگ
پرفسور دانشگاه مطالعات خارجی پکن
برای پیشبرد عمیق و عملی چینی سازی اسلام در کشور ما و هدایت گستردۀ مسلمانان به درک دقیق و جامع معنای عمیق و حقیقت قرآن کریم، انجمن اسلامی چین در تاریخ اول ژوئن ۲۰۲۰ کار بازترجمۀ قرآن کریم را آغاز کرد. این انجمن، برای این کار اهمیت زیادی قائل است و متخصصان و دانشمندان برجستۀ حوزۀ اسلام، دانشگاه و زبان عربی را برای شرکت در ترجمه سازماندهی کرده و تاکنون حدود صد جلسۀ بازبینی ترجمه برگزار شدهاست. یانگ فامینگ رئیس انجمن اسلامی چین و آدلی جیانگ آجی کلیم، معاون رئیس، بارها در بحثهای ترجمه شرکت کرده و راهنمایی های خود را ابراز کردهاند. اعضای گروه ترجمه با حس مسئولیت و مأموریت جدی، همکاری نزدیک و تلاش فراوان، در پی انجام ترجمهای با کیفیت عالی هستند. نگارنده به عنوان کارشناس زبان عربی دعوت شده، این افتخار را داشته که در کل فرایند بازبینی ترجمۀ قرآن کریم شرکت کند و با همکاری و تبادل نظر با شخصیتهای حوزۀ اسلام، درک عمیقتری از قرآن به دست آید و همچنین در همکاری خوشایند با مسئولان انجمن اسلامی چین و همکاران حوزۀ اسلام، دوستی بر قرار کند.
به عنوان یکی از دستاوردهای مهم اولیه در کار بازترجمۀ قرآن کریم، نسخۀ چینی منتخب و مختصر قرآن در سپتامبر ۲۰۲۴ در انتشارات شانگ وو منتشر شده و کار ترجمۀ کامل قرآن نیز بهخوبی در حال پیشرفت است. در این نقطۀ مهم از انتشار موفق نسخۀ منتخب و مختصر قرآن، به منظور پاسخگویی به دغدغههای اجتماعی، افزایش تبادل و ارتباط با حوزه های دینی و علمی و شنیدن و جذب نظرهای مختلف، لازم است ضرورت بازترجمۀ قرآن، اصول حاکم بر این کار، و چگونگی تجلی «جدید» بودن نسخۀ بازترجمه شده، معرفی و توضیح داده شود.
یک. ضرورت ترجمۀ جدید قرآن کریم
همانطور که همه میدانند، قرآن کتاب مقدس اسلام است. در اواخر دورۀ مینگ و اوایل دورۀ چینگ، در کشور ما ترجمه های پراکندهای از آن ظاهر شد و از سال ۱۹۲۷ ترجمههای کامل آن به زبان چینی بهتدریج منتشر شد. تا کنون، بیش از ده نسخۀ کامل ترجمه شدۀ رسمی به زبان چینی در کشور ما منتشر شده که بدون شک، پرمخاطبترین و تأثیرگذارترین آنها، ترجمۀ استاد فقید برجستۀ دانشگاه پکن، آقای ما جیان است. با وجود این، عصر جدید، نیازمند نسخههای جدیدی از ترجمۀ قرآن است که دلایل آن به شرح زیر است:
- زمان در حال پیشرفت است و شناخت ما از قرآن و دیگر متون دینی، باید همگام با زمانه و متناسب با واقعیتهای کشور ما روزآمد شود. ترجمۀ کتاب مقدس دینی، تنها تبدیل زبان نیست، بلکه فرایند فهم و تفسیر متن است. بنابراین، شناخت و تفسیر نوین و روزآمد از دین و متون مقدس، باید و میتواند در ترجمۀ آنها تا حدی منعکس شود. ضمن حفظ اصول اساسی اسلام، نوآوری در زبان دینی و درک روزآمد از متون مقدس، هم نیاز به جهتگیری چینی سازی اسلام دارد و هم با روحیۀ نوآوری که اسلام آن را ترویج میکند، سازگار است. پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، حدیث مشهوری دارد که میگوید: «خداوند هر صد سال یک بار، شخصی را برای نوآوری دین این امت میفرستد»، که ضرورت نوآوری دینی را آشکارا بیان میکند. علاوه بر این، تفسیر و ترجمۀ متون مقدس با روح زمانه نیز با جریان رایج در کشورهای اسلامی امروز که نوآوری در زبان دینی و درک روزآمد از دین و متون مقدس را ترویج میکنند، همخوانی دارد. برای نمونه، شوقی علام، مفتی اعظم سابق مصر، خواستار «تفسیر تمدنی» قرآن شده و معتقد است که «لازم است آیات قرآن بر اساس اصول کلی دین و اهداف شریعت، مجدداً فهمیده شوند؛ نه اینکه صرفاً به معنای لفظی آیات پایبند باشیم، یا در چارچوب شرایط خاص زمان، مکان و ویژگیهای مردم محدود بمانیم».
فراتر از جهان اسلام، ترویج بومیسازی و مدرنسازی اسلام نیز در بسیاری از کشورها پذیرفته شده است. برای نمونه، حکیم کارویی، مشاور سیاسی رئیس جمهور فرانسه، اخیراً ضرورت ایجاد «اسلام فرانسوی» را مطرح کرده و معتقد است «ما به روشنفکران فرانسوی و امامان فرانسوی نیاز داریم، تا تفسیر مدرن اسلام را بیان و ترویج کنند»، این دیدگاه را مکرون رئیس جمهور فرانسه به عنوان سیاست ملی پذیرفته است.
- توسعۀ اسلام در جهان با شرایط و چالشهای جدیدی روبه روست. در چند دهۀ اخیر، اسلام و قرآن، با توجه بی سابقهای روبه رو شدهاند و مردم میخواهند رابطۀ بین برخی رویدادها و دین را درک کنند. شایان ذکر است که سازمانهای افراطی مذهبی ادعا می کنند که خاستگاه خود را از اسلام میدانند و به طور مشخص به قرآن و حدیث استناد میکنند. این امر باعث شده است که بسیاری از مردم، به اسلام و متون مقدس آن، دچار سوءتفاهم شوند و اسلامهراسی در برخی از کشورها ظهور و گسترش یابد. همچنین در داخل کشورهای اسلامی نیز بسیاری از مردم در این باره دچار سردرگمی شدهاند. از این روی، ترجمه و تفسیر قرآن به منظور تبیین بهتر اسلام و رفع سوءتفاهمهای خارجی، امری فوری و ضروری است.
- در کشورهای اسلامی و در سطح جهانی، به واسطۀ نوآوری در روشها و نظریه های پژوهشی و کاربرد فناوریهای نوین، پژوهشهای قرآن نیز دستاوردهای جدیدی داشته است. برای نمونه، برخی از دانشمندان معاصر، زندگینامۀ پیامبر را با نزول قرآن به صورت تلفیقی مطالعه کرده و متن مقدس را در بستر تاریخی آن خوانده و به سه نتیجه رسیدهاند: اول اینکه در قرآن، کلام خداوند از طریق زبان، فرهنگ و شیوههای تفکر جهان عرب قرن هفتم منعکس شده است؛ دوم اینکه در قرآن، کلام خداوند یک گفتگوی یکطرفه نیست، بلکه به شکل تبادل میان آسمان و زمین شکل گرفته و خداوند از طریق پیامبر، با نخستین مسلمانان گفتگوی واقعی دارد؛ سوم اینکه تمام کلمات خداوند، وزن و اهمیت یکسانی ندارند، قرآن حقایق را در سطوح مختلف تبیین میکند، برخی مطلق و برخی نسبی، برخی ابدی و برخی وابسته به شرایط هستند. محمد الکون اندیشمند برجستۀ الجزایری مقیم فرانسه، با بهرهگیری از روشهای انسانشناسی، پدیدارشناسی و زبانشناسی مدرن، تلاش کرده است تا تفسیری نوآورانه از قرآن ارائه کند. او معتقد است «این نوع تفسیر میتواند فراتر از تفسیرهای سنتی رفته و توصیفی دقیقتر، عینیتر و علمیتر از آیات ارائه کند. هر نقد واقعی به گفتمان دینی، باید با استفاده از تفکر عقلانی و دانشهای مختلف جامعۀ بشری صورت گیرد تا وحی دینی از شناختهای خشک و قالبی فعلی رها و فضای جدیدی برای تحلیل و تفسیر باز شود». بدون شک، دیدگاههای مهم علمی علمای معاصر مسلمان، الهامبخش درک روزآمد و همگام با زمان قرآن کریم برای انسانهای امروزی است و روش آنها در فهم، ترجمه و تفسیر آیات نیز ارزش مرجعیت دارد.
- تاکنون ترجمههای چینی قرآن کریم کم نیستند، اما بیشتر آنها مربوط به دورههای نسبتاً دورند و بنابراین نمیتوانند کاملاً روح زمان حال را منعکس کنند. ترجمۀ آقای ما جیان به طور کلی دقیق، روشن، روان و باوقار است و به سطح علمی والایی رسیدهاست. دانش عمیق ایشان در زمینۀ زبان چینی و عربی و عمق دانش قرآنیشان نیز بر همگان روشن و انکارناپذیر است؛ اما به دلیل مشکلات جسمی ایشان و محدودیتهای زمانی، این ترجمه، دارای برخی کاستیها بوده است و خوانندگان داخل و خارج از دین، نظرهای متفاوتی دربارۀ بخشهایی از آن دارند. به ویژه قابل ذکر است که آقای ما جیان تمام 114 سورۀ قرآن را ترجمه کرده، اما به دلیل فوت زودهنگام، نتوانست تمام ترجمۀ خود را بازبینی و ویرایش کند و همچنین موفق به تکمیل تفسیر کامل آن نشد. فقدان مرحلۀ بازبینی و ویرایش، قطعاً بر کیفیت ترجمه تأثیر منفی دارد. بنابراین، ترجمههای پیشینیان مانند آقای ما جیان، فضایی برای بهبود و اصلاح مترجمان بعدی را فراهم کرده و ترجمه های بعدی با نوآوری و توسعه بر پایۀ ترجمه های قبلی، قانون کلی تحول امور را نشان میدهد.
- زبان چینی مانند زبانها و خطهای دیگر جهان، در ساختار زبانی و معنای واژگان، همواره در حال تکامل و توسعه است، و این باعث میشود که برخی اصطلاحات ترجمه های گذشته، نیاز به اصلاح داشته باشند. برای نمونه، از برخی واژگان به کار رفته در ترجمۀ آقای ما جیان، در زبان چینی معاصر، به ندرت استفاده میشود و برای اکثر خوانندگان امروزی، این اصطلاحات ناآشنا و دشوارفهم هستند و لازم است که واژگان امروزی جایگزین آنها شوند.
- در اوضاع و احوال کنونی، کار بازترجمۀ قرآن، شرایط مساعدی دارد که مترجمان پیشین از آن برخوردار نبوده اند. برای مثال، تاکنون بیش از ده نسخۀ ترجمۀ قرآن به زبان چینی مدرن منتشر شده که تلاشهای پیشینیان، تجربه های ارزشمندی در این زمینه به جا گذاشته و میتواند الگوی مترجمان آینده باشد. انجمن اسلامی چین، توانایی سازماندهی بهترینهای جامعۀ اسلامی و علمی کشور را دارد که مهارت عمیقی در زبان عربی، و دانش گستردهای در علوم قرآنی دارند و با کارشناسان برجستۀ عربی باتجربۀ عرصۀ ترجمه همکاری میکنند. این همکاری جمعی و همافزایی مزایا، میتواند کمبودهای ناشی از محدودیتهای فردی مترجمان را جبران کند. استفاده از فناوریهای مدرن مانند کامپیوتر، اینترنت و پایگاههای داده برای جستجوی سریع منابع مختلف و مقایسه و مراجعه به تفاسیر و ترجمههای گوناگون نیز تسهیلات زیادی فراهم کردهاست.
با توجه به موارد فوق، سازماندهی نخبگان از اقشار مختلف به همت انجمن اسلامی چین و تلاش جمعی آنها، بر اساس ترجمه های پیشین استادان، ارتقا به سطح بالاتر و ارائۀ ترجمۀ جدیدی از قرآن کریم به زبان چینی با کیفیت بالاتر و بازتاب دهندۀ بهتر روح زمان، کاملاً ضروری و شدنی است. قرآن به عنوان متن مقدس اسلام، البته جاودان و بی تغییر است، اما در عین حال، دارای گشودگی برای تطبیق با همۀ زمانهاست و میتواند از دیدگاههای روزآمد برای تفسیر و ترجمۀ مجدد بهره ببرد که همین امر، راز ماندگاری و تازگی آن است.
دو. اصول ترجمه ای که در بازترجمۀ قرآن رعایت میشود
با آغاز کار ترجمه، مسئولان انجمن اسلامی چین و اعضای گروه ترجمه، پس از تمرینهای مکرر و بحثهای کافی، در چند نکتۀ کلی در اصول ترجمه، به توافق رسیده اند که میتوان آنها را به شرح زیر خلاصه کرد:
- ترجمۀ قرآن مانند تفسیر آن، باید دقیق و محتاطانه باشد و از تحمیل معانی بیاساس پرهیز کند. بازترجمه نباید سرسری باشد و فهم آیات باید مستند باشد. بنابراین در فرآیند فهم و ترجمه، تفاسیر معتبر قرآن مانند تفسیر ابن کثیر، تفسیر طبری، تفسیر نسفی، تفسیرالبیضاوی و غیره، منابع ضروری هستند و ترجمههای اصلی انگلیسی قرآن نیز ارزش مرجعیت دارند؛ اما در عین حال، نسخۀ بازترجمه باید بهروز باشد و از ایستایی به دور بماند؛ در فهم و ترجمۀ برخی عبارات که ممکن است موجب اختلاف یا سوءتفاهم شود، نباید صرفاً به دیدگاه یک مفسر قدیمی اکتفا کرد، بلکه باید نظرهای دانشمندان برجستۀ معاصر جهان اسلام را نیز در نظر داشت و همچنین با رعایت دقت و مستند بودن، دیدگاههای دانشمندان مسلمان معاصر چین دربارۀ دین را تا حدی در ترجمه منعکس کرد.
- در چارچوب امکان انعطاف در فهم و ترجمۀ زبان، باید تا حد امکان، ارزشهای مثبت اسلام مانند عدالت، صلح، عقلانیت و مدارا در ترجمه منعکس شود؛ آیات اندکی که ممکن است برای مردم امروز کمی دشوار یا حساس به نظر برسد، نباید به طور دلخواه تغییر یابد یا حذف شود، بلکه باید با تفسیر عینی و دقیق، دلایل نزول و زمینۀ تاریخی آنها توضیح داده شود.
- قرآن گرچه کتاب مقدس دینی است، اما مترجم باید قوانین تبدیل زبانها را رعایت، و تفاوتهای زبان عربی و چینی و تأثیر آنها بر ترجمه را به خوبی درک کند. ترجمه باید هم به شکل عربی وفادار باشد و هم به محتوای آیات، و بر این اساس، تلاش کند سبک کلی و اثر بلاغی متن اصلی را منتقل کند. باید از وفاداری یکجانبه به جزئیات متن اصلی که موجب دشواری، پیچیدگی و نازیبایی ترجمه میشود، پرهیز کند. باید در ترجمه، اختصار، زیبایی و وقار متن اصلی را بازسازی، و تا حد امکان، زیباییهای ادبی فرهنگ سنتی چین را منعکس نماید.
- به نظرهای دانشمندان علوم دینی و جامعۀ مسلمانان دربارۀ ترجمه های موجود، اهمیت داده و با رویکرد واقعبینانه، نظرهای منطقی در بازترجمه پذیرفته شود. برای مثال، دربارۀ بیان تصویر خداوند و جهت ها در متن اصلی آیات، در نسخۀ بازترجمه، معمولاً واژههای مربوط، به صورت آوانگاری و با توضیحات مناسب همراه شود تا از سوءتفاهم خوانندگان جلوگیری شود.
- کاملاً از دستاوردهای ترجمهای پیشینیان، بهرهبرداری و الگوگیری شود. نسخۀ بازترجمه ضمن مراجعه و بازنگری بر اساس ترجمۀ آقای ما جیان، به چند ترجمۀ مشهور دیگر نیز توجه داشته باشد، مانند تفسیر قرآن اثر وانگ جینگ ژای، شرح مختصر قرآن اثر ما جونگانگ، ترجمه و تفسیر قرآن اثر ما جین پنگ و قرآن با شرح تفصیلی تطبیقی اثر تونگ دائوژانگ. نسخۀ بازترجمه تلاش کند از نقاط قوت پیشینیان بهره گیرد، اما به آنها کورکورانه اعتماد نکند و آنها را عیناً کپی نکند، بلکه نقاط قوت را تقویت کند، نقاط ضعف را کاهش دهد و سعی در پیشرفت نسبت به ترجمه های قبلی داشته باشد. خلاصه، ترجمۀ جدید باید بتواند نقد و بررسی نسلهای آینده و آزمون تاریخ را به خوبی تحمل کند.
سه. نوآوری بازترجمۀ قرآن کریم در چیست؟
در مقایسه با ترجمۀ آقای ما جیان، نوآوریهای اصلی ترجمۀ جدید قرآن که تحت نظارت انجمن مسلمانان چین انجام شده، در موارد زیر است:
- اصلاح چند مورد واضح و مهم در ترجمۀ آقای ما جیان که احتمالاً ناشی از اشکالات چاپی بوده اند. برای مثال، ترجمۀ آیات ۶ و ۷ از سورۀ ۹۶ ترجمۀ آقای ما جیان چنین است: «هرگز چنین نیست، انسان قطعاً سرکش است، زیرا خودش بینیاز است»؛ اما ترجمۀ جدید چنین است: «هرگز چنین نیست، انسان قطعاً سرکش است و گمان میکند که بی نیاز است». اگرچه تفاوت تنها در یک کلمه است، اما معنی به طور قابل توجهی متفاوت است. همچنین در آیۀ ۱۴ از سورۀ ۲۶ آقای ما جیان، سخن حضرت موسی را چنین ترجمه کرده است: «آنها بر من گناه افزودهاند، از آنها میترسم که مرا بکشند» که با متن اصلی آیات و روایات مذهبی دربارۀ کشته شدن ناخواستۀ یک قبطی به دست موسی همخوانی ندارد. ترجمۀ جدید چنین است: «من نسبت به آنها گناهکارم، بنابراین از آنها میترسم که مرا بکشند». همچنین برای موارد اندکی که در ترجمۀ ایشان، کلماتِ حذف یا اضافه شده داشت، در ترجمۀ جدید اصلاحات لازم انجام شده است.
- اصلاح ترجمۀ برخی واژه های پیچیده و حساس در متن آیات. مثلاً واژۀ «کافر» که بسیار تکرار شده است، آقای ما جیان معمولاً آن را به» کافران «یا» کافر «ترجمه کرده است. برای خوانندگانی که دانش زمینهای لازم را ندارند، این ترجمه ممکن است موجب سوءتفاهم شود و همچنین ممکن است بین مسلمانان و پیروان دیگر ادیان و غیرمذهبیها فاصله ایجاد کند. در واقع، معنای این واژه در قرآن باید با توجه به تاریخ، جامعه و زمینۀ دینی شبه جزیرۀ عربستان در آغاز ظهور اسلام فهمیده شود. بر اساس تفسیرهای اکثر دانشمندان مسلمان، این واژه عمدتاً به مشرکان اولیۀ مکه و دیگر پیروان ادیانی که نسبت به اسلام دشمنی داشتند و با آن جنگیدند اشاره دارد، نه به تمام کسانی که به اسلام ایمان ندارند. واضح است که عبارت کافر در زبان چینی مدرن، این مفهوم خاص و پیچیده را که در متن اصلی وجود دارد منتقل نمیکند. بنابراین، ترجمۀ جدید از ترجمۀ سنتی مدارس دینی استفاده کرده و این واژه را به صورت» پنهانکاران «یا» مردم پنهانکار «ترجمه کرده که از سوءتفاهمهای غیرضروری جلوگیری میکند.
- در مورد برخی آیات که دانشمندان قدیم و جدید، برداشتهای متفاوتی از آنها دارند، نسخۀ بازترجمه با توجه به بیان اصلی متن، تفسیری اتخاذ کرده است که بیشتر با روح زمان هماهنگ است و ارزشهای عدالت، صلح و مدارا در اسلام را نشان میدهد. مثلاً آیه ۶ از سورۀ ۱۰۹ که ترجمۀ تحت اللفظی آن از عربی چنین است: «شما دین خود را دارید و من دین خود را دارم»، اما مفسران قرون وسطی، معمولاً آن را به صورت «شما کیفر خود را دارید و من کیفر خود را دارم» فهمیدهاند و برخی حتی معتقد بودند این آیه «منسوخ» است. این برداشت نیز زمینۀ تاریخی خاص خود را دارد، اما لزوماً با اهداف اسلام سازگار نیست و با روح قرن ۲۱ همخوانی ندارد، زیرا تبادل فرهنگی و گفتگوی دینی به مفهوم پذیرفته شده در عصر ما تبدیل شده است. در واقع، بسیاری از مسلمانان امروز از این آیه به عنوان نمونهای برای نشان دادن احترام اسلام به ادیان دیگر و مخالفت با اجبار به دین استفاده میکنند. بنابراین، نسخۀ بازترجمه، این آیه را چنین ترجمه کرده است: «شما دین خود را دارید و من نیز دین خود را دارم».
یا مثلاً آیۀ ۳۴ از سورۀ ۴ که ترجمۀ تحتاللفظی آن چنین است: «مردان نگهدار زنان هستند، زیرا خداوند برخی از آنها را بر برخی دیگر برتری داده است»، اما ترجمۀ آقای ماجین چنین است: «مردان نگهدار زنان هستند، زیرا خداوند آنها را بر زنها برتری داده است.» در اینجا، آقای ماجین بر اساس تفسیر مفسران قرون وسطی و با توجه به متن و زمینۀ فرهنگی آن زمان، چنین برداشتی داشته است که شاید منطقی باشد، اما قرآن به صراحت بیان نکرده است که «مردان بر زنان برتری دارند» و این نیز دلیل خاص خود را دارد. بنابراین، نسخۀ بازترجمه بر اساس ترجمۀ تحتاللفظی متن اصلی، آن را چنین ترجمه کرده است: «برخی از آنها را بر برخی دیگر برتری داده است» که به کاهش بار معنایی مردسالارانۀ ترجمۀ آقای ماجین کمک میکند. اساساً این رویکرد، بهتر ارزشهای اسلام را که بر احترام به زنان و برابری همۀ افراد تأکید دارد، منعکس میکند.
4. در انتخاب واژگان و ساختارهای هممعنی یا نزدیک به هم، نسخۀ بازترجمه نیز بدون خروج از معنای اصلی متن، ترجمهای را انتخاب کرده که بهتر با مفهوم پیشرفت زمان هماهنگ باشد. مثلاً آیۀ ۲۵۰ از سورۀ ۲ که ترجمه آقای ماجین چنین است: «پروردگارا... ما را در برابر مردمان کافر یاری کن»؛ اما حرف اضافۀ ”علی“ در متن اصلی به طور مشخص، معنای «مقابله» ندارد، بنابراین، نسخۀ بازترجمه، «مقابله» را به «مواجهه» تغییر داده است، یعنی: «پروردگارا... هنگام مواجهه با مردمان نادان، ما را یاری کن.» همچنین آیۀ ۲۵۱ از سورۀ ۲ که ترجمۀ آقای ماجین چنین است: «اگر خداوند مردم را به مقابله با یکدیگر دشمن نمیکرد، قطعا نظم زمین به هم میریخت». فعل در متن اصلی (دفع) معنای گستردهتری دارد و ترجمۀ «مقابله» دقیق نیست. نسخۀ بازترجمه، آن را به «موازنۀ قدرت» تغییر داده که معنای نزدیکتری به متن دارد و بار تعارض و مقابله را از ترجمه حذف میکند. همچنین آیۀ ۸ از سورۀ ۶۰ که ترجمۀ آقای ماجین چنین است: «کسانی که هرگز به خاطر دین شما با شما نجنگیدهاند و شما را از خانه های خود بیرون نکردهاند، خداوند شما را از مهربانی و رفتار عادلانه با آنها نهی نمیکند.» در متن اصلی جمله منفی به کار رفته است، اما در فرایند ترجمه، تغییر جملۀ منفی به مثبت بر اساس نیاز بسیار رایج است؛ برای بهتر نشان دادن تأکید اسلام بر صلح و محبت، نسخۀ بازترجمه، جملۀ منفی را مثبت کردهاست: «خداوند اجازه میدهد با کسانی که به خاطر دین به شما آسیب نرساندهاند و شما را از خانههایتان بیرون نکردهاند، با مهربانی و عدالت رفتار کنید».
5. نسخۀ بازترجمه همچنین برخی از واژگان را که در ترجمۀ آقای ماجیان بارها به کار رفته بود، اصلاح کرده است تا بهتر با واقعیتهای کشور ما سازگار شود و از سوءتفاهمهای غیرضروری جلوگیری کند. برای نمونه، واژگانی که آقای ماجیان برای ترجمۀ واژۀ «مُلک» به کار برده بود، مانند» سرزمین»، «حاکمیت «و» قدرت ملی «همه به» قدرت «تغییر یافتهاند؛ واژۀ» ترسناک «که چندین بار آمده بود به» ترس»، »کتاب آسمانی» به» متن مقدس»»، بتپرستان» به» کسانی که شریک برای خدا قائلند» و» حلال» به» مجاز «تغییر یافته است و ...
6. در انتخاب واژگان و ساختار جملات ترجمه، نسخۀ بازترجمه تلاش میکند تا بر پایۀ وفاداری و دقت، سبک ساده، باوقار و باشکوه متن اصلی را بازتاب دهد. بنابراین، در مواردی که متن آقای ماجیان به دلیل ترجمۀ تحتاللفظی، نامفهوم یا نامناسب بوده، به شکل مناسبی گسترش یافته است؛ روشهای ترجمهای که پس از گسترش علامتگذاری نشدهاند، مشخص شدهاند؛ برخی از عبارات طولانی به صورت مختصر درآمدهاند؛ جملات تأکیدی که بیش از حد خشک ترجمه شدهاند، اصلاح، و ضمایر غیرضروری حذف شدهاند؛ و در سایر جنبههای واژگان، ساختار جملات و آرایههای ادبی نیز اصلاحات لازم انجام شده تا ترجمۀ بهتر با معیارهای زبان چینی معاصر مطابقت داشته باشد و متن ترجمه شده، روشنتر، قویتر، منطقیتر و با لحن بیان متناسب با زمینۀ واقعی باشد.
نسخۀ بازترجمه همچنین به شکل ویژهای بر کاربرد مناسب، منعطف و هوشمندانۀ فرهنگ برجستۀ سنتی چینی تأکید دارد، تا ترجمه در حد امکان، زیباییهای ادبی زبان و فرهنگ چینی را منعکس کند. در ادامه، دو نمونه برای توضیح آمده است:
نمونۀ اول، سورۀ ۱۴، آیۀ ۲۴ ترجمۀ آقای ماجیان: «آیا نمیدانی خداوند چنین مثالی زده است؟ یک کلام نیکو مانند درختی است که ریشهاش عمیق و محکم است و شاخههایش به آسمان بلند شدهاند». نسخۀ جدید ترجمه چنین است: «آیا نمیدانی خداوند چگونه مثالی میزند؟ یک کلام نیکو مانند درختی زیباست که ریشه اش عمیق و محکم و تنهاش سر به فلک کشیده است.»
نمونۀ دوم، سورۀ ۷، آیات ۵۷-۵۸ ترجمۀ آقای ماجیان: «او باد را پیش از رحمت خود به عنوان بشارت دهنده فرستاد تا زمانی که ابرهای سنگین را حمل کرد، سپس ابرها را به سرزمینی مرده فرستادیم و از ابر باران نازل شد، و به وسیلۀ باران، انواع میوهها را آفریدم. اینگونه مردگان را زنده میکنم تا شما پند بگیرید. گیاهان زمین حاصلخیز به فرمان خداوند رشد میکنند و گیاهان زمین خشک، کمبار میرویند. اینگونه نشانه ها را برای مردمی که سپاسگزارند بیان میکنم». نسخۀ بازترجمه چنین است: «او باد را به عنوان بشارت پیش از رحمت فرستاد، هنگامی که ابرهای سنگین را به حرکت درآورد. من ابرها را به سرزمینی خشک و مرده فرستادم و از ابر، باران شیرین نازل شد، و به این وسیله انواع میوهها روییدند. من اینگونه مردگان را زنده میکنم تا شما پند بگیرید. گیاهان زمین حاصلخیز به فرمان پروردگار رشد میکنند و گیاهان زمین خشک، به سختی میرویند. من اینگونه نشانهها را برای مردمی که سپاسگزارند روشن میکنم».
چهارم. نتیجه گیری
کار ترجمه هرگز بهترین ندارد، بلکه تنها فرایند بهتر شدن را دارد و این موضوع برای متون دینی و فرهنگی مانند قرآن کریم اهمیت بیشتری دارد. یکی از مترجمان قرآن به زبان چینی و از دانشمندان برجستۀ مسلمان کشورمان، آقای وانگ جینگژای، گفته است: «بسیاری از مردم امیدوارند که ترجمه ای کامل و استاندارد از قرآن به زبان چینی وجود داشته باشد. من با قاطعیت میگویم که دستیابی به چنین نسخۀ ایده آل و بی نقصی، از هر که باشد، در نهایت دشوار است». بنابراین، نسخههای منتخب و قرآن کامل که تحت نظارت انجمن اسلامی چین ترجمه شدهاند، هرگز بینقص نخواهند بود، اما ترجمۀ مشترک و جمعی قرآن به همت گروهی از متخصصان و دانشمندان، یک دستاورد بزرگ در تاریخ ترجمۀ این کتاب به زبان چینی و گام مهمی در تضمین انتقال درست اسلام در کشور ما به شمار میرود. باور داریم که انتشار نسخۀ بازترجمۀ قرآن، به هدایت مسلمانان کشورمان در فهم درست و عمل صحیح به دین کمک خواهد کرد و سهم مهمی در پیشبرد روند چینی سازی اسلام در چین خواهد داشت.
نظر شما