دارمندرا؛ قهرمان جاودانه‌ی فیلم شعله

دارمندرا دئول، اسطوره‌ی بی‌بدیل سینمای هند و مشهور به «ابرمرد بالیوود» و «هی‌من سینمای هند»، در ۸ دسامبر ۱۹۳۵ در ایالت پنجاب چشم به جهان گشود و در ۲۴ نوامبر ۲۰۲۵ در سن ۸۹ سالگی در بمبئی درگذشت. او یکی از نمادین‌ترین و پرکارترین بازیگران تاریخ سینمای هند بود که طی بیش از شش دهه فعالیت هنری، با حضور در بیش از ۳۰۰ فیلم، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری تصویر قهرمان مردمی در بالیوود ایفا کرد.

لقب «هی‌من سینمای هند» اشاره‌ای به تصویر قهرمان نیرومند، مردانه و چندبعدی دارمندرا است؛ نمادی که او را به پاسخ هند به قهرمانان بین‌المللی و اسطوره‌های اکشن تبدیل کرد.

سال‌های آغازین زندگی

دارمندرا در روستای نصرالی در ایالت پنجاب، در خانواده‌ای پنجابی و هندو متولد شد. پدرش کیوال کریشان دئول، مدیر مدرسه و معلم ریاضی، و مادرش ساتوانت کاور بود. او دوران کودکی و نوجوانی خود را در روستاهای دانگون و سهنوال گذراند و در مدرسه‌ی راهنمایی دولتی لالتون کلان تحصیل کرد. تحصیلات متوسطه‌ی خود را در سال ۱۹۵۲ در فاگوارا به پایان رساند و سپس برای مدتی کوتاه در کالج رامگارهیا و دانشگاه پنجاب در چندیگر ادامه تحصیل داد؛ هرچند سرنوشت او بیش از هر چیز با سینما گره خورده بود.

ورود به سینما و مسیر شهرت

پس از مهاجرت اولیه به بمبئی و بازگشت موقت به پنجاب برای کار در یک شرکت حفاری، دارمندرا با دیدن آگهی استعدادیابی مجله‌ی فیلم‌فیر در آزمون بازیگری شرکت کرد و رتبه‌ی دوم را به دست آورد. تشویق بازیگر مشهور مانوج کومار او را به ماندن در بمبئی ترغیب کرد.

او در سال ۱۹۶۰ با فیلم دل بی ترا هم بی تره (دل تو مال تو، من هم مال تو) نخستین حضور سینمایی خود را تجربه کرد. اگرچه این فیلم موفقیت تجاری چندانی نداشت، اما مسیر را برای درخشش او هموار کرد. موفقیت واقعی در سال ۱۹۶۱ با فیلم شولا اور شبنم (شعله و شبنم) رقم خورد و پس از آن آثاری چون آنپده (بی‌سواد، ۱۹۶۲) و باندینی (زندانی زن، ۱۹۶۳) جایگاه او را به‌عنوان بازیگری توانمند تثبیت کردند. فیلم باندینی برنده‌ی جایزه ملی فیلم هند شد و تحسین منتقدان را برانگیخت.

اوج دوران حرفه‌ای با «شعله» جاودانه

نقطه‌ی عطف کارنامه‌ی دارمندرا بدون تردید فیلم افسانه‌ای شعله (شعله، ۱۹۷۵) است؛ اثری که با بیش از ۶۰ جشن طلایی و فروشی بی‌سابقه، تاریخ سینمای هند و فرهنگ عامه را دگرگون کرد. شخصیت «ویرو» با بازی دارمندرا، به نماد قهرمان شوخ‌طبع، جسور و مردمی بدل شد.

او در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی رکورد بیشترین فیلم‌های پرفروش را در سینمای هند به نام خود ثبت کرد و در آثاری چون ساتیاکام (حقیقت جاودان، ۱۹۶۹)، چوپکه چوپکه (یواشکی، ۱۹۷۵)، دهارم ویر (دارم و ویر، ۱۹۷۷) و ده‌ها فیلم دیگر، گستره‌ی بازیگری خود را به نمایش گذاشت. فیلم دهارم ویر از جمله پرفروش‌ترین آثار تاریخ سینمای هند بود و میلیون‌ها بلیت در خارج از هند، از جمله اتحاد جماهیر شوروی، فروخت.

جوایز و افتخارات

دارمندرا در طول زندگی هنری خود افتخارات متعددی کسب کرد، از جمله:

• جایزه‌ی یک عمر دستاورد هنری فیلم‌فیر (۱۹۹۷)
• نشان پادما بوشان، سومین نشان غیرنظامی عالی هند (۲۰۱۲)
• نشان پادما ویبهوشان، دومین نشان غیرنظامی عالی هند (۲۰۲۶، پس از درگذشت)

سال‌های پایانی

در سال‌های پایانی عمر، دارمندرا با وجود کهولت سن، همچنان حضوری فعال و محترمانه در سینما داشت. از جمله نقش پدرسالار مهربان در فیلم راکی اور رانی کی پرم کهانی (داستان عشق راکی و رانی، ۲۰۲۳)، حضور کوتاه در فیلم علمی‌ـ تخیلی تری باتون مین ایسا الجها جییا (در حرف‌هایت چنین گرفتار شدم، ۲۰۲۴) و آخرین نقش‌آفرینی‌اش در فیلم جنگی ایکیس (بیست‌ویک، ۲۰۲۵) بر اساس زندگی قهرمان ملی هند، آرون ختارپال. او همچنین داور برنامه‌ی ایندیا گات تلنت (هند استعداد دارد) و بازیگر نقش سلیم چشتی در سریال تاریخی تاج: دیوایدد بای بلاد (تاج: تقسیم‌شده با خون) بود.

زندگی شخصی و خانواده

زندگی شخصی دارمندرا به اندازه‌ی زندگی حرفه‌ای‌اش پرخبر بود. او در سال ۱۹۵۴ با پراکاش کاور ازدواج کرد و صاحب چهار فرزند شد: سانی دئول و بابی دئول ـ هر دو بازیگر مطرح بالیوود ـ و دو دختر به نام‌های ویجتا و آجیتا.

ازدواج دوم او با هما مالینی، ستاره‌ی بزرگ سینمای هند، در سال ۱۹۸۰ بازتاب گسترده‌ای داشت. حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ایشا دئول و آهانا دئول است. او مردی خانواده‌دوست، فروتن و علاقه‌مند به شعر بود و از اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰ به سرودن اشعار پنجابی و اردو روی آورد.

درگذشت و میراث ماندگار

دارمندرا پس از دوره‌ای بیماری و بستری شدن‌های مکرر، سرانجام در ۲۴ نوامبر ۲۰۲۵ در بیمارستان لیلاواتی بمبئی درگذشت. درگذشت او موجی از اندوه و ادای احترام را از سوی هنرمندان، سیاستمداران و میلیون‌ها هوادار در هند و جهان برانگیخت.

او نماینده‌ی دورانی بود که قهرمانان سینما فراتر از اغراق، اما عمیقاً انسانی بودند. دارمندرا نه‌تنها یک بازیگر، بلکه یک نماد فرهنگی، اسطوره‌ی مردانگی صادقانه و تجسم قدرت سینما در الهام‌بخشی بود.

منابع:

https://en.wikipedia.org/wiki/Dharmendra
https://www.theguardian.com/world/2025/nov/24/dharmendra-bollywood-he-man-enduring-star-dies
https://www.bbc.com/news/articles/cg66lv566kyo